Twelve Myths About Direct Action

Direct action – that is, any kind of action that bypasses established political channels to accomplish objectives directly – has a long and rich heritage in North America, extending back to the Boston Tea Party and beyond. Despite this, there are many misunderstandings about it, in part due to the ways it has been misrepresented in the corporate media.

1. Direct action is terrorism.
Terrorism is calculated to intimidate and thus paralyze people. Direct action, on the other hand, is intended to inspire and thus motivate people by demonstrating the power individuals have to accomplish goals themselves. While terrorism is the domain of a specialized class that seeks to acquire power for itself alone, direct action demonstrates possibilities that others can make use of, empowering people to take control of their own lives. At most, a given direct action may obstruct the activities of a corporation or institution that activists perceive to be committing an injustice, but this is simply a form of civil disobedience, not terrorism.

2. Direct action is violent.
To say that it is violent to destroy the machinery of a slaughterhouse or to break windows belonging to a party that promotes war is to prioritize property over human and animal life. This objection subtly validates violence against living creatures by focusing all attention on property rights and away from more fundamental issues.

3. Direct action is not political expression, but criminal activity.
Unfortunately, whether or not an action is illegal is a poor measure of whether or not it is just. The Jim Crow laws were, after all, laws. To object to an action on the grounds that it is illegal is to sidestep the more important question of whether or not it is ethical. To argue that we must always obey laws, even when we consider them to be unethical or to enforce unethical conditions, is to suggest that the arbitrary pronouncements of the legal establishment possess a higher moral authority than our own consciences, and to demand complicity in the face of injustice. When laws protect injustice, illegal activity is no vice, and law-abiding docility is no virtue.

4. Direct action is unnecessary where people have freedom of speech.
In a society dominated by an increasingly narrowly focused corporate media, it can be almost impossible to initiate a public dialogue on a subject unless something occurs that brings attention to it. Under such conditions, direct action can be a means of nurturing free speech, not squelching it. Likewise, when people who would otherwise oppose an injustice have accepted that it is inevitable, it is not enough simply to talk about it: one must demonstrate that it is possible to do something about it.

5. Direct action is alienating.
On the contrary, many people who find traditional party politics alienating are inspired and motivated by direct action. Different people find different approaches fulfilling; a movement that is to be broad-based must include a wide range of options. Sometimes people who share the goals of those who practice direct action while objecting to their means spend all their energy decrying an action that has been carried out. In doing so, they snatch defeat from the jaws of victory: they would do better to seize the opportunity to focus all attention on the issues raised by the action.

6. People who practice direct action should work through the established political channels instead.
Many people who practice direct action also work within the system. A commitment to making use of every institutional means of solving problems does not necessarily preclude an equal commitment to picking up where such means leave off.

7. Direct action is exclusive.
Some forms of direct action are not open to all, but this does not necessarily mean they are without worth. Everyone has different preferences and capabilities, and should be free to act according to them. The important question is how the differing approaches of individuals and groups that share the same long-term goals can be integrated in such a way that they complement each other.

8. Direct action is cowardly.
This accusation is almost always made by those who have the privilege of speaking and acting in public without fearing repercussions: that is to say, those who have power in this society, and those who obediently accept their power. Should the heroes of the French Resistance have demonstrated their courage and accountability by acting against the Nazi occupying army in the full light of day, thus dooming themselves to defeat? For that matter, in a nation increasingly terrorized by police and federal surveillance of just about everyone, is it any wonder that those who express dissent might want to protect their privacy while doing so?

9. Direct action is practiced only by college students/privileged rich kids/desperate poor people/etc.
This allegation is almost always made without reference to concrete facts, as a smear. In fact, direct action is and long has been practiced in a variety of forms by people of all walks of life. The only possible exception to this would be members of the wealthiest and most powerful classes, who have no need to practice any kind of illegal or controversial action because, as if by coincidence, the established political channels are perfectly suited to their needs.

10. Direct action is the work of agents provocateurs.
This is another speculation generally made from a distance, without concrete evidence. To allege that direct action is always the work of police agent provocateurs is disempowering: it rules out the possibility that activists could do such things themselves, overestimating the powers of police intelligence and reinforcing the illusion that the State is omnipotent. Likewise, it preemptively dismisses the value and reality of a diversity of tactics. When people feel entitled to make unfounded claims that every tactic of which they disapprove is a police provocation, this obstructs the very possibility of constructive dialogue about appropriate tactics.

11. Direct action is dangerous and can have negative repercussions for others.
Direct action can be dangerous in a repressive political climate, and it is important that those who practice it make every effort not to endanger others. This is not necessarily an objection to it, however–on the contrary, when it becomes dangerous to act outside established political channels, it becomes all the more important to do so. Authorities may use direct actions as excuses to terrorize innocents, as Hitler did when the Reichstag was set afire, but those in power are the ones who must answer for the injustices they commit in so doing, not those who oppose them. Likewise, though people who practice direct action may indeed run risks, in the face of an insufferable injustice it can be more dangerous and irresponsible to leave it uncontested.

12. Direct action never accomplishes anything.

   Every effective political movement throughout history, from the struggle for the eight hour workday to the fight for women’s suffrage, has made use of some form of direct action. Direct action can complement other forms of political activity in a variety of ways. If nothing else, it highlights the necessity for institutional reforms, giving those who push for them more bargaining chips; but it can go beyond this supporting role to suggest the possibility of an entirely different organization of human life, in which power is distributed equally and all people have an equal and direct say in all matters that affect them.


January 5, 2010 Posted by | eko-savunma, isyan, sistem karsitligi | 1 Comment

Bir Sürdürülebilirlik Deneyi: Totnes ve Düşündürdükleri

İngiltere’nin güneybatısında küçük bir kasaba olan Totnes küresel ısınmaya ve petrol bazlı ekonomiye alternatif olma iddiasıyla kendi kendine yetebilen (self-sustainable) bir kent olma yolunda bir proje başlattı.

Bu proje çerçevesinde belediye meclisi kendi parasını bastı ve kullanıma soktu. Bu sayede projenin ekonomik verilerinin takibi amaçlanıyor ve bu veriler neticesinde böylesi bir ekonominin sürdürülebilirliği gün ışığına çıkarılması hedefleniyor. Kentte organik tarım ürünleri harici gıda satışı durduruldu ve bu ürünlerin kasaba arazisinde üretilmesi için yaygın bir kampanya başlatıldı. Üniversitelerden gelen destek sayesinde ekonomik getirisi çok olan bazı tarımsal ürünlerin –çay gibi- kasaba arazisine adaptasyon çalışmaları sürdürülüyor. Kasabadaki satıcılar yüksek oranda plastik ve pvc ürünü olan malzemelerin satışını durdurdu ve buna alternatif olan malzemelerin piyasaya sürümüne öncelik verildi. İnşaat sektöründe ise doğal malzemeden konut inşasına geçildi.

Projenin bir sonraki aşaması yenilenebilir enerji kaynakları üzerine eğilmek olacak. Bu çerçevede rüzgar ve güneş enerjisi üzerine çalışmalar başlatılacak.

Ne güzel bir haber! Yanlış anlaşılmasın, ne haberin niteliğiyle ne de bunun haber olup olmadığı ile ilgili bir kaygım var. Ciddiyim, bu güzel bir haber. Hatta yazı en son söyleyeceğini şimdiden söylesin; bu “proje” çok önemli!

Neden mi? Çok basit. Haberin içeriğini inceleyecek olursak karşımıza çıkacak olan şey, anladığımızı sandığımız ama aslında pek de algılayamadığımız kavramlar olacak; ‘sürdürülebilirlik’ ve ‘yenilenebilirlik’ gibi. Bir de ekonomik girdi-çıktıların kontrol sistemi var ki o olmadan diğer ikisini düşünmenin mümkünatı yok.

‘Yenilenebilirlik’ kavramıyla uğraşılmayacak çünkü ‘sürdürülebilirlik’ kavramı söylenmek istenilen şey için inanılmaz fırsatlar sunuyor. Bu kavramın toplumsal ekolojiyle, derin ekolojiyle veya sözü-eylemi-bir samimi marksist ekolojiyle bir bağlantısı tabi ki yok. Bu kavram çevrecilik’in daha doğrusu çevrecilerin kavramıdır; yani kapitalizmin, yani “hegemonik üretim biçimi”nin. Sürdürülebilirlik, kabaca, doğal kaynakların toplumsal ve ekonomik düzenin işleyicine zeval getirmeyecek şekilde tüketilmesi ile ilgilidir. Petrolün varil fiyatının yükselmesi petrol kaynakları ile ilişkili olarak düşünülebilir (gerçekte diğer faktörler bu kaynağın sınırlı oluşundan daha önemlidir) veya hamsi fiyatlarının o yılki balık rezervine bağlı olması da bununla alakalıdır. Bunlar tabi ki çok yüzeysel örnekler. Anlatmak istediğim şu; sürdürülebilirlik kavramının kullanılışında gözetilen şey, doğal kaynakların kendisi değil ekonomik, toplumsal ve ideolojik sistemin devamlılığıdır.

Sürdürülebilirlik yolunda atılan adımlar –mesela Kyoto Protokolü- tabi ki değersiz değildir fakat bu yazı bu ‘çevreci’ adımların diğer yüzü ile daha çok ilgileniyor. Bu çeşit bir çevrecilik gerçek sorunun etrafına söylemsel bir koruma/saklama duvarı örüyor ki burada bahsi geçen sorun insan-doğa ilişkisidir.

Bu ilişkiye ekonomik çerçeveden bakılacak olunursa, sorun, kapitalizmin doğayı ve doğal kaynakları sömürüsüdür. Kapitalizmin kendi çıkarları yüzü suyu hürmetine verdiği çevreci refleksler (bkz. TEMA ve destekçi Sabancı Holding) kendi lehlerine olan sömürü sisteminin devamını garanti altına almaya yöneliktir. Bu yüzden, eğer konu çevre seferberliği ise kapitalizmin yapmayacağı ve de yapamayabileceği hiçbir şey yoktur. ‘Kyoto’yu imzalayan diğerleri imzalamayan diğerlerinden daha mı az kapitalist’ sorusunu sormak işte bunun için burada elzem.

Öte yandan, aynı ekonomik bakış açısına sahip görünen marksizmde ise doğa yine üretim araçları çerçevesinde değerlendirilir ve bu noktada yine ‘iş ve üretkencilik’ fetişizmine yenik düşer; bu nedenle ‘doğa sorunu’ devrim sonrasına ötelenir (İnsanın insana karşı mücadelesi nihayete erdikten sonra insanın doğayla mücadelesinin başlayacağını varsayan ‘aşırı(!)’ marksizmlerden zaten söz etmiyoruz fakat neredeyse her ortodoks marksistin de bunun izdüşümlerini taşıdığının da farkındayız). Bu ekonomizme sıkışıp kalmamış marksizmler ne mutlu ki bize var, ancak onların da ekolojik bir bakışa sahip olduklarını maalesef söyleyemiyoruz.

Ben bu ilişkiye biraz da modernizm ve pozitivizm eleştirisi üzerinden bakılması taraftarıyım. Modernizm bir kişinin, bir grubun veya bir tarihsel çağın icadı değil tabi ki; modernizm bir süreçtir, hatta postmodernizm ile birlikte olsa dahi henüz tamamlan(a)mamış bir süreç. Konumuzla alakasına gelince, modernizm insan ve ruh ikiliğinin yerine insan ve doğa ikiliğini geçirdi demek çok iddialı bir laf olmasa gerek. ‘Ruh’ ve dinsel düşünceler insanın doğayla kurduğu bilinemezlik ilişkisi içerisinde değerlendirildi: neden yıldırımın neden düştüğünü bilmeyen insan, o bilgiye haiz olamayan insan, burada ‘Tanrı’yı konuşturmaya başladı. Varlık, artık ilahi bir yaratıcının değil doğal evrimin sonucuydu. İnsanın doğayla nasıl bir ilişki içerisinde olduğu sorusu –doğaya karşı mı yoksa doğanın bir parçası mı?- ancak pozitivist bilimle açıklanabilirdi. Ve çözüm bilimsel olma iddiasındaki teorilerden geldi; insan alet kullanmaya başladıktan, emeğini sergiledikten ve yerleşik yaşama geçip tarım yapmaya başladıktan sonra insan oldu (bkz. Space Odyssea 2001, Stanley Kubrick). Tüm bu açıklamalar doğanın zapt-ı rapt alınmasının meşru temelini öyle ya da böyle oluşturdular. O halde insanın doğayı kullanımı, sömürüsü ve tahakküm altına alışı bu bilimselci çizginin devamıdır denilebilir. Yani doğaldır! Öyleyse ne gam; doğa, doğal olarak insansal (ve de toplumsal) çerçevede tutsaktır.

Toplumsal Ekoloji (TE) yaklaşımının bu teorik temele eleştirisi gayet değerlidir. TE’nin fikir babası sayılabilecek Bookchin’in de düşünsel mimari olarak modernist olması onun en azından kendinden evvelkilerin doğaya bakışını eleştirmesinin önemine zeval getirmez. İnsanın insan üzerindeki tahakkümünün insanın doğa üzerindeki tahakkümünün (veya tersi) nedeni mi yoksa sonucu mu olduğu sorusu üzerine TE bir hayli kafa yormuşsa da, ve hatta böylece Marx’ınkine benzer bir belirlenimciliğe ulaşmışsa da, doğa algısının ve söyleminin aslında toplumsal olduğu sonucuna ulaşması (çevreci değil) ekolojist olan aktivist muhalefet için hayati derecede önemlidir. Özellikle TE ile Derin Ekoloji (ve Naess) arasındaki polemiğe varan tartışmalar bu önemli noktayı canlı tutmuş ve sabitlenmiş bir doğa algısının kuyusunu kazabilmiştir. Bizim için değerli olan da budur.

Bu yazı, İngiltere’deki bu küçük kasabanın sürdürülebilirlik projesinin, kapitalizm ve şu anki iktidar ilişkileri içerisinde mümkün olamayacağı kehanetinde bulunuyor. Yeni para basımının da gösterdiği üzere, mülkiyet ve üretim ilişkilerine dokun(a)mayan bu çevre-sever deney pvc üretimi yerine odun ihtiyacı yüzünden ormanları yağmalayarak gerçek yüzünü gösterecektir. Hatta buradan, teknoloji ürünleri yerine doğal malzeme kullanımının doğal kaynaklar üzerine fazladan bir yük bindirebileceği bile iddia edilebilir. Burada, hangisinin doğanın lehine olacağının hesabını tabi ki para tutan eller yapacaktır. Soruna salt ekonomik temelli bakmanın getireceği sonuçlar bunlardır. Burada ne teknolojinin kutsanmasını ne de yabanıl olanın güzellemesini yapma durumunda değiliz. Bizim için hayati önem taşıyan şey, ister ekonomik temelli olsun isterse kültürel/etnik veya ideolojik temelli, tahakküm ilişkileridir ve bu ilişkileri saklayan ve yeniden üreten ‘çevre’ ve ‘doğa’ söylemidir. Çevrecilik hiç de masum değildir; bu düzenin sürdürülebilirliği ve de yenilebilirliği, çevrecilik ve onun az biraz daha radikal görünen akrabası ekonomist çevrecilik sayesinde olacaktır. Ne yani, Çankaya Belediyesi’nin derdi doğanın korunması mıdır ‘çöpleri ayırma’ çağrısı yaparken? İsterseniz siz bunu bir de katı atık işçilerine sorun!

January 5, 2010 Posted by | anti-endustriyalizm, anti-kapitalizm, kooperatifler vb modeller, sistem karsitligi, somuru / tahakkum | Leave a comment


Herhangi bir insanın, oluşumun ya da kurumun ahlaksal pozisyonu sorgulanırken belki de ölçü alınması gereken en önemli nokta, kimlere hizmet ettiği ve niçin hizmet ettiğidir.

01 Şub 2008 tarihinde Selahattin Gezer tarafından yazılmış.

Kapitalizm en büyük günahını, kahramanların kafasını bir bir ezip başkaldırıyı imkânsız hale getirmekle işlememiştir; asıl büyük günahını güçlü ve haksız olanın yanında yer almanın sorgulanması gereken en önemli ahlak sorunu olduğunu insanlara unutturmakla işlemiştir.’

Bir gün, mazı ağacı, meşe ağacına ‘dikkat et balta seni kesiyor’ der. Meşe ağacı, mazı ağacına dönüp: ‘merak etme o baltanın sapı da benden yapılmıştı’ der. Özal’ın ‘bana iki yüz adam verin; bu ülkeyi rahatlıkla yöneteyim’ dediği prenslerin yönettiği Türkiye medyası, arada bir sistemin gövdesine yumuşak balta darbeleri indirir. Bu ülkeye kuşbakışı baktığınızda neredeyse dönekler cennetinin ayrıcalıklı sınıfını temsil eden, soldan devşirme, maaşları dolar üzerinden ödenen ve bu aralar 68 ruhunun çok daha gerici ve içi boşaltılmış tasvirlerini çizen ve anti-emperyalist modadan sapmayan medya yorumcularımız! Öbür tarafta abartılı makyajlarıyla ‘vitrine çıkın ey ahali’ diye bağıran, fazlasıyla yakışıklı ve güzel ama bir o kadar cahil ve pervasız spikerler güruhu! Patronlarının verdiği icazetle arada bir sistemin incinmeyen nasırlı bölgelerine yumuşak balta darbeleri indirirler. Onların o yumuşak koltuklara oturmaları için milyonlarca insanın alın terini çalmalarına göz yuman sistem ‘olsun sizin sapınız benden yapıldı’ der. Siz hiç haber bültenlerinde, onların dışında bir yere odaklanmamızı neredeyse imkânsız hale getiren ve bunun için kafaları tüm ekranı kaplayan haber spikerlerine dikkat ettiniz mi? Mimikleriyle, jestleriyle ve alabildiğince içtenliksiz ve yapay tepkileriyle yetmiş milyon insanın yerine olaylar karşısında nasıl tavır belirlediklerine, ‘siz zahmet etmeyin biz zaten düşündük’ derken ki meydanı boş bulan sahte külhan tavırlarına, büyük kitleler adına karar verirken içerisi allak bullak olmuş toplumsal reflekslerimize nasıl ortaklık ettiklerine dikkat edin. Haber bültenlerimiz artık, bir cellâdın kendi kurbanının kafasını uçururken yaşadığı duygusal bir acınma ritüeli gibi komik ve aynı zamanda trajik; alabildiğince sahte ve sonsuz derecede samimiyetsiz. ‘Bu ülkeye komünizmin gelmesi gerekiyorsa onu da biz getiririz; siz hiç zahmet etmeyin’ diyen büyüklerinin sözünden çıkmayan uslu ama aynı zamanda sinsi, pervasız, şaka yaparken bile birilerinin yaşamını incitmeden bunu beceremeyen çocuklar gibi şen şakrak ve cadı kazanı medyamız!

Yıllardır bu ülkede neredeyse bütün her yerde medyanın etiği tartışılır. Kendi varoluşunu, sistemin var olma koşulundan alan, sahiplerinin fazlasıyla kabarık hırsızlık sicillerini kapatmak için kendilerini müstesna milliyetçiler olan tanıtan, iktidarın kendi içindeki güç ilişkisinin tepe noktasında konumlanmış, nerdeyse toplumsal bir hipnoza dönen tüketim çılgınlığının en iyi pompalama aygıtı olmuş –ki her satışta bir yalan vardır- gerçeğini örtbas etmenin de en iyi aracıdır medya, kendini bu ülkenin muktedir sahibi olarak görmeye başlamış, sanal ve görsel bir diktatörlüğü toplumsal bir gereklilik olarak sunmuş ve maalesef kitleler nezdinde fazlasıyla itibar sağlamış olan bir medyanın etik oluşturma gibi bir sorunu olamaz. Çünkü çıkış noktası ve vardığı nokta itibarıyla neredeyse kendi tarihi tepeden tırnağa manipülasyonun, gerçeğin yanlış temsilinin, riyanın, yalanın ve sahteliğin tarihidir. Arada bir sisteme ufak dokundurmalar yapması ve bizim hayretle ‘bu kez doğru bir şeyler söylediler’ dememiz, durmuş bir duvar saatinin günde en az bir kere de olsa doğru saati göstermesine benzer.

Devlet bakanlarından biri ilçe ziyaretlerinden birinde, insanları toplayıp ‘ey ahali belediye başkanınız sizce iyi mi’ diye sormuş. Kalabalığın içinde muhalif, yaşlı bir adam ‘evet kendisine çok iyi davranıyor’ demiş. Yardakçılardan biri yaşlı adama karşı çıkıp ‘Ne diyorsun amca sen? Sadece kendine mi iyi davranıyor?’ Yaşlı adam yardakçıya dönüp ‘Aslında haklısın; sana da çok iyi davranıyor’ demiş. Bu ülkenin medya ve iktidar ilişkisi insana cinnet geçirtecek düzeyde bir alttan almacılık, idare etmecilik ve yardakçılık hikâyesidir. Tarihte kavga ederken bile birbirini bu denli meşrulaştırmaya çalışan ikinci bir soytarılık hikâyesi var mıdır bilinmez ama günün birinde birkaç namuslu insanın çıkıp, ‘bu eski oyunu terk edin artık; yeni bir şeyler izlemek istiyoruz’ demesi gerekiyor; fakat alabildiğince kalabalık ve gür bir sesle.

Herhangi bir insanın, oluşumun ya da kurumun ahlaksal pozisyonu sorgulanırken belki de ölçü alınması gereken en önemli nokta, kimlere hizmet ettiği ve niçin hizmet ettiğidir. ‘Ölene kadar bol miktarda tüketin!’ sloganı modern kapitalizmin kutsal emirlerinden biridir. Bunun pratik karşılığı şudur: Hiçbir insani kimlik ve vicdani tavır sizi kredi kartlarınızın kabarık limitleri kadar insan yapamaz. Çünkü insan tükettikçe insan olur; öyle ki sadece Amerika’da bir yılda köpek ve kedi mamasına harcanan para, Afrika’da yaşayan bütün insanların ihtiyacını karşılayacak içme suyunun alt yapısı için harcanacak paraya denk gelsin! ‘Toplumsalcı ideolojiler ve toplumsalcı tarih bitti! Öznelci ve bireyselci yaşayın’ bir başka emirdir. Bunun pratik karşılığı şudur: Dünyanın her hangi bir yerinde insanların tepesine tonlarca bomba yağarken ve dünyanın en büyük silah tüccarları barış elçiliği yaparken bu durumu sakın sorgulamayın! Siz sadece televizyonun karşısına oturup bir bira açın ve bu bombalama olayını seyirlik bir âlem olarak seyre dalın; çünkü sizlere bir şey olmayacaktır; çünkü yüce devletiniz sizi dünyanın en güvenli evlerinde ve şehirlerinde yaşatıyor! ‘Başarıya götüren bütün yöntemler doğrudur’ bir başka emirdir. Bunun pratik sonuca çok daha korkunçtur: ‘ardınızda binlerce insan ölüsü ve altüst olmuş binlerce yaşam bıraksanız bile sakın geri dönmeyi düşünmeyin; çünkü başarı ve zafer dost düşman tanımaz; çıkar en büyük dostumuzdur; hayatı ve hayatın içindeki her şeyi kullanabildiğiniz ölçüde hayat anlamlıdır!’ Modern teknik iktidarlar iyi donanımlı ordularının başkumandanlığını medya patronlarına vermişlerdir. Medyaya rağmen hizaya gelmeyenler için zulalarında sakladıkları gerçek askerlerden oluşan gerçek ordular vardır. Ordu- millet diyalektiği yerine çoğu kez ordu- medya diyalektiği devreye girer. Nasılsa milletin büyük bir çoğunluğu doğuştan ordu mensubu ve milletin büyük bir kısmı medyanın ne kadar güçlü ve vatanperver olduğunu öğrenmiştir artık. Hizaya gelmeyenlerin ıslahı devletin ve kutsal iktidarın bekası için en büyük şarttır. Bütün bu büyük emirlerin kutsandığı, kitlelere sunulduğu ve durmadan meşrulaştırıldığı yer, iktidarların en büyük nefes borusu olan medyadır.

Nietzsche, ‘modern dönem, artık kahramanlıkların bittiği ve en yeni olduğunu iddia eden şeyin bile sıkıcı bir tekrara dönüştüğü bir dönemdir’ derken günümüzün medyatik imparatorluklarını sezmişti neredeyse! Ekran karşısında kafası iyice bulandırılmış kitlelerin kahramanlarını da medya yaratır. Kahramanları büyüsel bir tarzda belirleyen medya, kendini yeniden üretmek ve büyüyü bozmamak için kahramanlarını sürekli ve hızlı bir biçimde yeniler. Miroğlu ölür; Polat Alemdar dirilir! Çünkü tüketim kültüründe pazara sunulmuş kahramanın ya da nesnenin tılsımı bozulmamalıdır. İnsan gereksinimi üzerine oturmuş söz konusu sanal diktatörlük, tüketicinin kalabalık ama çoğunlukla gereksiz bilgilerden oluşmuş zihnini kapsamlı bir paparazzi sunumuyla iyice süsler. Bunu, toplumsal geçekliğin bire bir yansısı veya tam bir gereklilik olarak sunar ve sıradanlaştırır. Her akşam birkaç dizi izleyen bir insanın dünyada ya da kendi çevresindeki olaylar dizgesine takılıp kalmasını beklemek abartılı bir iyimserlik olur. Başka ülkelerde boş zaman etkinliği olan bir durum ya da olay biz de kolektif bir kimlik problemine her an dönüşebilir. Müslümcüler ve Orhancılar gibi.

Haberler, çoğunlukla bir unutturma aracıdır. Normal ve gerçekten önemsiz bir haberin bile dört ya da beş defa üst üste yayınlanması, az sonra diye yankılanan ve neredeyse toplumsal bir felaket öncesini anımsatan o tok ses, dünün başlıklarını izleyicinin kafasından silip atar. Üst üste yapılan haber bombardımanı insanları belleksiz bırakır. Zaman algısı parçalanmış bireylerin geçmişle bağları iyice kopmaya başlar. Çünkü her şey anlıktır ve bu muazzam değişimin hızına yetişebilecek hiçbir zihinsel kalıp yoktur henüz.

Bir dönemler neredeyse ekvatorun aşağısında kalmış bütün dünyayı eme eme çoraklaştırıp yoksullaştıran, öbür taraftan kendisinin dışında kalan dünyanın reddiyesi üzerinden yükselmiş, kendine benzemeyenleri benzeştiren, benzememekte direnenleri bir bir kendi tarihsel mezbahanesine çeken Batı Avrupa ve Amerika merkezli emperyalist proje özellikle reel sosyalizmin çöküşüyle birlikte başlayan yapısal bir karakter değişimi yaşıyor. Son dönemlerde fena halde zedelenmeye başlayan, cilası dökülen, eski barbarlık günlerine geri dönen ve kitleler nezrinde meşruluğunu yitirmeye başlayan büyük global kuşatma, hijyen değildir diye asla kendi sınırlarından içeriye almadığı, ötekiye ait her şeyi (farklı kültürlerin müziklerini, danslarını, inanç kalıplarını, giyimlerini, yemeklerini, tütsüyü, büyüyü, gizemi, totemi, kilimi vs) kendi pazarına endeksleyip satmaya başlamıştır. Amerikan sinema endüstrisi ve görsel imparatorluğu, katlettiği Kızılderililerin ve Latin Amerika halklarının filmlerini o insanlardan tarihsel bir özür dilemek için yapmazlar. Daha çok kahramanlık öyküsü, daha çok erkeklik, daha çok devlet, daha çok sahtelik, daha çok reyting ve çuvallar dolusu dolar! Bir dönemler yamyam diye adlandırdıkları ve kafa derilerinden koleksiyon yaptıkları yerliler onların dijital ekranlarında, milyonlarca izleyicinin sempatik ama biraz vahşi pazar nesnelerinden biri olmuşlardır. Aynı şekilde bu ülkede aşağılama ve hor görmeyi gelenek haline getirmiş olan ırkçı ve milliyetçi söylem ve onun kulakları sağır edecek kadar gür sesli çığırtkanı medya, bir yandan Kürtlerin seçtiği yirmi küsur milletvekilinin meşruluğunu sorgularken, neredeyse ‘ben sizden değilim’ diyen herkesi katıksız bir vatan haini ilan edebilecek kadar pervasızlaşırken öbür taraftan büyük bir ikiyüzlülük ve kurnazlıkla bütün kameralarını Harran ve Mardin’e çevirmişlerdir. Bu ülkenin film endüstrisi ve medya diziciliği, Kürtleri sadece bu ülkenin geri kalmışlığına ve cehaletine gönderme yapan en iyi alegorik özne olarak tanımlar. Kökleri bin yıllara dayanan kadim bir kavmi, fazlasıyla laubali ve sulu Kemal Sunal ve Şener Şen filmlerinden ve Doğuda görev yapmış tanıdıklarından bilen, Mezopotamya coğrafyasının, tarihsel, etnik, sosyolojik, siyasal, dini ve kültürel hiç bir boyutunu bilmeyen, birçok konuda olduğu gibi bu konuda da fazlasıyla cahil ve işine gelmeyeni es geçen senaristlerin ve yönetmenlerin pazarına dönmüştür Otantik Doğu. İstanbul, Ankara ve İzmir merkezli orijinini ve kültürel kaynaklarını hoyratça tüketen medya, çoğunlukla ülke coğrafyasının doğusunda gerçekleşmiş, fazlasıyla çarpıtılmış ve abartılmış, feodal kapışmanın dışında hiçbir sosyolojik gerçekliği içermeyen içinde bol miktarda cinnet, cinayet ve cehalet olan filmleri kendi pazarına çoktan eklemlemiştir.

Neredeyse bütün tarihi savaşların ve kıyımların tarihi olan, ‘her tarafımız düşmanlar tarafından kuşatılmıştı ve hala kuşatma altındayız’ paranoyasıyla korkutulan, ürkütülen ve içine kapanmaya zorlanan insanların ülkesidir Türkiye. Dışarıdan bakan birinin rahatlıkla ‘Düşmansız bir gün yaşayamazlar’ diyebildiği, şaşkın ve koordinatlarını yitirmiş kitleleri daha da uyuşuk ve hantal yapmanın en iyi ve en zahmetsiz yöntemi, en sıra dışı şeyi bile sıradanlaştırılmış seyirlik alemlere dönüştürmek; sıradan olanı abartılı bir tarzda sunup bilinci şoka uğratmak ve bütün bunlardan sonra kafası iyice bulandırılmış geniş kitleleri, hiçbir soru sormadan bakan boş bakışların toplumu haline getirmektir. Bu ülkede medya kışkırtıcı, provokatör, ötekileştiren, insanları tuhaf bir hipnozun içinde benzeştirip yok edebilen, pervasız ve savurgan bir zorbanın işlevini üstlenmiştir. Bu zorbaya karşı durmanın en iyi yolu alternatif, özerk medya odakları yaratıp her birini toplumsal bir direniş noktası haline getirmektir. Çağla Şikel’ in geçirdiği estetik bir operasyonun, bu ülkede sadece bir hükümet döneminde yapılmış iki bin operasyondan çok daha önemsiz olduğunu insanlara anlatabilecek, Polat Alemdar’ın bu ülke tarihindeki yerinin herhangi bir köyde öğretmenlik yapan idealist bir Anadolu çocuğunun yerinden çok daha düşük bir yerde olduğunu, hatta bunların asla kıyaslanamayacak durumlar olduğunu insanlara anlatacak, alabildiğince gür sesli bir ahlak! Bu ülkenin tıkanan zihinsel kanallarını açabilecek bir çığlık!… Devlet primleriyle, sonsuz sayıda yalan dolanla ve alabildiğince malzemeden çalarak diktiği büyük apartmanları küçük bir depremde yüzlerce insana mezar olan patronların değil, bu büyük ve total saldırıya rağmen, insani malzemesinden çaldırmamış namuslu insanların yönettiği bir alternatif toplumsal ve demokratik bir yayın anlayışı! Yoksa bu cinnet arenasından çıkış yok!

January 5, 2010 Posted by | anti-kapitalizm, isyan, sistem karsitligi | 5 Comments


Subliminal! 1957 yılında market araştırmacısı James Vicary sinema ekranında çok hızlı bir şekilde parıldayan mesajların insanların gıda üzerinde tercihlerini etkilediğini kanıtlamak amacıyla yaptığı bir araştırmada teskistoskop adı verilen bir cihazla filmlerin arasına ‘coacola iç!’ ‘patlamış mısır ye!’mesajlarını yerleştirdi. Bu mesajlar saniyenin 1/3000’i kadar kısa bir sürede görünüyor ve her 5 saniyede tekrarlanıyordu. Bu filmlerin ardından New Jersey’deki coca cola satışlarının %18 ile %57 arasında arttığı gözlemlendi. Vicary bu tekniğe ‘subliminal reklam’ adını verdi. Subliminal Türkçeye ‘eşik altı’ olarak çevrildi. Eşik altı çalışmalarının hedefi insanlara fark ettirmeden bilinçaltlarına mesaj göndermekti.

Eşik altı çalışmaları Freud’un yapısal modelini referans alarak hareket eder. Bu kurama göre bilinçdışının yöneticisi iddir ve id haz ilkesine göre çalışır. Hareket ettirici dürtüler eros ve thanatos ya da daha bilinen şekliyle cinsellik ve saldırganlıktır. Bilinçdışı cinsellik ve şiddet içeren uyarıcıları algılama eğilimindedir. Pazar araştırmacıları ve reklâmcılar sektör geliştikçe bu tekniği de geliştirdiler elbette. Artık basitçe coca cola iç yerine cinsellik, (çıplak kadın, penis, oral sex vb. imgeler)ve şiddet, (kurukafalar, kesilmiş ayak imgesi vb.) içeren, ilk bakışta algılanamayacak mesajlar yerleştirildi.( ayrıntılar için bak.Ahmet Şerif İzgören-Eşik Altı Büyücüleri)

Reklâm panoları kadın ve erkek bedenlerini açık yüreklilikle nesneleştirip, sergilerken, her ihtimale karşı araya subliminal mesajlar koyma ihmal edilmedi.Reklâmın üretim ve sunuluş biçimi, kapitalist üretim-tüketim biçiminin bir özeti gibidir aslında: Reklâmlarda subliminal gibi kesinliği net olmayan ancak insanlar üzerindeki etkisi gözlenebilen teknikler sistematik olarak kullanılır. Tekrar yoluyla nesneler arasında ilişki kurdurulup, birinin varlığı hissedildiğinde diğerine yönelim sağlanır. Klasik koşullama, edimsel koşullama model alma gibi öğrenme teknikleri kullanılarak tüketimi insanların iradeleri dışında artırma hedeflenir. Örneğin tepkisel koşullama yoluyla pazarlanan nesneyle, pazarlanırken kullanılan müzik, oynatılan aktör ya da süper kahraman arasında ilişki kurdurulur. Solo tvalet kağıdı ve müziği, Cello(Selo) ve Türkcell, WorldCard kredi kartı ile Vadaa kahramanları, Nil Karaibrahimgil ile Penti çorapları* tepkisel koşullama yoluyla ilişkilendirilmişlerdir. Maskot görüldüğünde ya da müzik duyulduğunda tepkisel olarak o nesneye yönelinir.

Kapitalizm ve iktidarlar da güçlerini sistematik olmaktan alır. Önemsenmeyen bir takım psikolojik, sosyal ve teknolojik yenilikleri sistematik olarak uygulayarak insanları kontrol altında tutmaya çalışır. İnsan zihninin karmaşıklığını, ona dair bilinen ipuçlarını kullanarak manipüle etmeye çalışır. Öte yandan yeterince propagandası yapılmış her şeyin tüketilmesi ve taraftar toplaması, insanın istem dışı öğrenebilen bir varlık olması, insanın edilgen olduğu varsayımına götürür bizi. Ancak edilgen olma fikri neredeyse herkesi rahatsız eder ve yaşamı üzerinde kontrol sahibi olduğu bilgisine sahip olmak ister. Bu bireyin etkinleşme çabasıdır. Kapitalist sistem etkin olma çabasının yönünü belirlemeye çalışır. Tüketim, serbest girişim ve diğer liberal özgürlük alanları bu yönlendirmenin unsurlarıdırlar.

Reklâm başarısını toplumu, onun ihtiyaçlarını, ulaşmak istediği hayalleri anlamaya çalışmaktan alır. Zaten bunları araştıran bir sosyal bilimciler ordusu mevcut iken yapmaları gereken tek şey bu araştırmaları değerlendirip pratikte kullanmaktır. Ama asıl hedef insanların düşlerini belirlemektir. Reklâmda hedef kitlesine imaj ve bir toplumsal kimlik vaat edilir. Güven hissi ve sosyalizasyon mesajı bilinçaltına fısıldanır. Düşlerinin gerçekleşebileceği, tükettiği bir metayla düşlerin bir adım daha yaklaşacağı hissettirilir. Tüketirken özgür olacağı, sınırsız güç ve sosyal çekicilik elde edebileceği vurgulanır.

Televizyon insanları olaylara seyirci kılarak, onları tanık ederek sürece dahil oldukları yanılsaması yaratıp, onları pasifleştirirken, aktif olma arzularının tatmini tüketirken gerçekleştirmeye yöneltir.

Reklâmlar sosyalizasyon vaat eder. Nesneyi tüketirsen ilişki kurabilirsin. Bir sevgili bulabilirsin. Sahip olduğun nesneyle daha çabuk, daha kolay etkilersin. Herhangi bir niteliğin olması gerekmez. Sahip olduğun nesne senin yerine ihtiyacın olduğu her şeyi yapar.

‘Televizyon bir mit üretme aracıdır.’** Mitler toplumsal standartlar ve davranış kalıpları oluşturmak, standartları ihlal edenlerin cezalandırılabileceğini gösterme misyonu edinmişlerdi. Belirli davranışları ve yaşam tarzını gelenek haline getirme işlevleri vardı. Bugün televizyon bu misyonu yüklenmiş durumdadır. Görev ve ödev adına hareket edilmesini sağlar. Resmi ideolojinin öngördüğü geleneği oluşturma gibi bir amacı vardır. İşbölümü, aile, çalışma, tüketim ve diğer günlük yaşam faaliyetlerinin günlük yaşama istenilen şekilde yerleşmesini sağlar. Günde beş-altı saat televizyon izleyen herhangi birinin bu davranış kalıplarından kaçabilmesi mümkün değildir.

Kavranılması gereken şey, nesne ya da durumu tüketirken kapitalist kültürü var ettiğimizdir. Mp3 çalar alırken asosyalliği ve aceleciliği de satın almış oluruz. Artık müziğe zaman ayırmaya gerek yoktur. Müzik başka bir şeyle yapılabilen ama asla yeterince haz alınamayan bir şeydir bizim için artık. Yürürken, otobüste yanımızda ve karşımızda birileri varken, etrafımız insanlarla doluyken yalnızlaşmayı satın almış oluruz. Karşıdakiyle iletişim kurma ya da onlarla göz göze gelmekten vazgeçmiş oluruz. Yani yabancılaşma ve yalnızlaşmaya mahkum ederiz kendimizi. Satın alınan hiçbir nesne masum değildir. Ya da hiçbir alıp satma etkinliği…

Bugün insanların birlikte yaptığı tek şey televizyon izlemektir. Birlikte bir şeyler yapmanın verdiği hazzın yerini aynı saatte aynı şeyi izlemek aldı. Öbür gün karşılaşıldığında konuşulacak şey de, o izlenen şey olacaktır kuşkusuz. İnsanlar ilk topluluklardan beri toplu hareket etme ihtiyacı hissederler. Salt ekonomik değildir bunun nedeni. Beraber bir şeyler yapmanın verdiği haz ve sinerjinin doğurduğu enerji insan varlığını pekiştiren öğelerdendir. Şimdi ise herkes kendi yalnızlığında, kendine ve dünyaya yabancılaşmış bir şekilde hareket etmektedir. Nesneyle doğrudan ilişki de söz konusu değildir. Ağaç, toprak ve taşla olan ilişkilenme yerini araba, silah ya da mp3 çalarlara bıraktı. Dayatılan ihtiyaç silsilesi içinde boğulan insan, kendi ihtiyacının ne olduğunu unuttu. İhtiyaca ve hazza yabancılaştı tıpkı kendine yabancılaştığı gibi. Ne istediği konusunda bir fikri olmayan insanlar topluluğu için haz, ihtiyaç ve istek durumları birer kavramdan ibarettir. Yanılsamalar dünyası. Öyle ki yanılsamaya bile yabancılaşma söz konusudur. Reklam ve diğer bütün tüketim göstergeleri bombardımanı kavramsal düzeyde ihtiyaç, haz ve sosyalizasyon vaat ederken aslında yaptıkları tek şey bu yanılsamayı gerçekleştirmektir. Her nesneyi bir fetiş haline getirme, toplumsal histeri yaratma derdindedir. Bunu bilinçli olarak değil işe yararlılığını gördüğü parçalar üreterek yapar. Bu parçalar bütünü bir bilinç yaratır ve sinerji kapitalist bilinç haline gelir. Kapitalist sistemde üretim, tüketim ve yeniden üretim hali birileri tarafında tasarlanarak değil kendiliğinden bir eyleme dönüşmüştür. Herkes bu bilinç durumunu bir parçasıdır. Üreten, tüketen, pazarlayan ve ihtiyaç olarak sunan herkes yanılsamalar dünyasına bir katkı sağlamıştır. O halde yapılması gereken durumu net bir şekilde analiz etmek ve bu üretim-tüketim ağının bir parçası olmaktan vazgeçmektir. Yine kapitalist tüketim sisteminin bir parçası haline gelmediğine dikkat ederek yeni yaşam alanları oluşturmaktır. Belki otonomlar, komünler ve oluşu gerçekleştirmeyi mümkün kılan dar yaşam alanları. Dar yaşam alanları, çünkü metropollerde bilinci bölünmüş bireyler ancak dar alanlarda kendileriyle yüzleşme fırsatı bulabilirler. Kendi arzularımız ve haz kaynaklarımızın yeniden keşfi için…

01 Şub 2008 tarihinde Hınder Nesazi tarafından yazılmış.

January 5, 2010 Posted by | anti-kapitalizm, sistem karsitligi, somuru / tahakkum, tuketim karsitligi | Leave a comment


%d bloggers like this: