J.5.16 Are there any historical examples of collective self-help?

Yes, in all societies we see working people joining together to practice mutual aid and solidarity. These take many forms, such as trade and industrial unions, credit unions and friendly societies, co-operatives and so on, but the natural response of working class people to the injustices of capitalism was to practice collective “self-help” in order to improve their lives and protect their friends, communities and fellow workers.

Unfortunately, this “great tradition of working class self-help and mutual aid was written off, not just as irrelevant, but as an actual impediment, by the political and professional architects of the welfare state. . . The contribution that the recipients had to make to all this theoretical bounty was ignored as a mere embarrassment – apart, of course, for paying for it. . . The socialist ideal was rewritten as a world in which everyone was entitled to everything, but where nobody except the providers had any actual say about anything. We have been learning for years, in the anti-welfare backlash, what a vulnerable utopia that was.” [Colin Ward, Social Policy: an anarchist response, p. 3]

Ward terms this self-help (and self-managed) working class activity the “welfare road we failed to take.”

Indeed, anarchists would argue that self-help is the natural side effect of freedom. There is no possibility of radical social change unless people are free to decide for themselves what their problems are, where their interests lie and are free to organise for themselves what they want to do about them. Self-help is a natural expression of people taking control of their own lives and acting for themselves. Anyone who urges state action on behalf of people is no socialist and any one arguing against self-help as “bourgeois” is no anti-capitalist. It is somewhat ironic that it is the right who have monopolised the rhetoric of “self-help” and turned it into yet another ideological weapon against working class direct action and self-liberation (although, saying that, the right generally likes individualised self-help — given a strike or squatting or any other form of collective self-help movement they will be the first to denounce it):

“The political Left has, over the years, committed an enormous psychological error in allowing this king of language ["self-help", "mutual aid", "standing on your own two feet" and so on] to be appropriated by the political Right. If you look at the exhibitions of trade union banners from the last century, you will see slogans like Self Help embroidered all over them. It was those clever Fabians and academic Marxists who ridiculed out of existence the values by which ordinary citizens govern their own lives in favour of bureaucratic paternalising, leaving those values around to be picked up by their political opponents.” [Colin Ward, Talking Houses, p. 58]

We cannot be expected to provide an extensive list of working class collective self-help and social welfare activity here, all we can do is present an overview. For a discussion of working class self-help and co-operation through the centuries we can suggest no better source than Kropotkin’s Mutual Aid. Here we will (using other sources than Mutual Aid) indicate a few examples of collective welfare in action.

In the case of Britain, we find that the “newly created working class built up from nothing a vast network of social and economic initiatives based on self-help and mutual aid. The list is endless: friendly societies, building societies, sick clubs, coffin clubs, clothing clubs, up to enormous federated enterprises like the trade union movement and the Co-operative movement.” [Colin Ward, Social Policy: an anarchist response, p. 2]

The historian E.P. Thompson confirms this picture of a wide network of working class self-help organisations:

“Small tradesmen, artisans, labourers – all sought to insure themselves against sickness, unemployment, or funeral expenses through membership of . . . friendly societies.” These were “authentic evidence of independent working-class culture and institutions . . . out of which . . . trade unions grew, and in which trade union officers were trained.” Friendly societies “did not ‘proceed from’ an idea: both the ideas and institutions arose from a certain common experience . . . In the simple cellular structure of the friendly society, with its workaday ethos of mutual aid, we see many features which were reproduced in more sophisticated and complex form in trade unions, co-operatives, Hampden clubs, Political Unions, and Chartist lodges. . . Every kind of witness in the first half of the nineteenth century – clergymen, factory inspectors, Radical publicists – remarked upon the extent of mutual aid in the poorest districts. In times of emergency, unemployment, strikes, sickness, childbirth, then it was the poor who ‘helped every one his neighbour.’” [The Making of the English Working Class, p. 458, pp. 460-1, p. 462]

Taking the United States, Sam Dolgoff presents an excellent summary of similar self-help activities by the American working class:

“Long before the labour movement got corrupted and the state stepped in, the workers organised a network of co-operative institutions of all kinds: schools, summer camps for children and adults, homes for the aged, health and cultural centres, credit associations, fire, life, and health insurance, technical education, housing, etc.” [The American Labour Movement: A New Beginning, p. 74]

Dolgoff, like all anarchists, urges workers to “finance the establishment of independent co-operative societies of all types, which will respond adequately to their needs” and that such a movement “could constitute a realistic alternative to the horrendous abuses of the ‘establishment’ at a fraction of the cost.” [Op. Cit., p. 74, pp. 74-75]

In this way a network of self-managed, communal, welfare associations and co-operatives could be built — paid for, run by and run for working class people. Such a network could be initially build upon, and be an aspect of, the struggles of claimants, patients, tenants, and other users of the current welfare state (see last section).

The creation of such a co-operative, community-based, welfare system will not occur over night. Nor will it be easy. But it is possible, as history shows. And, of course, it will have its problems, but as Colin Ward notes, that “the standard argument against a localist and decentralised point of view, is that of universalism: an equal service to all citizens, which it is thought that central control achieves. The short answer to this is that it doesn’t!” [Colin Ward, Op. Cit., p. 6] He notes that richer areas generally get a better service from the welfare state than poorer ones, thus violating the claims of equal service. And a centralised system (be it state or private) will most likely allocate resources which reflect the interests and (lack of) knowledge of bureaucrats and experts, not on where they are best used or the needs of the users.

Anarchists are sure that a confederal network of mutual aid organisations and co-operatives, based upon local input and control, can overcome problems of localism far better than a centralised one — which, due to its lack of local input and participation will more likely encourage parochialism and indifference than a wider vision and solidarity. If you have no real say in what affects you, why should you be concerned with what affects others? Centralisation leads to disempowerment, which in turn leads to indifference, not solidarity. Rudolf Rocker reminds us of the evil effects of centralism when he writes:

“For the state centralisation is the appropriate form of organisation, since it aims at the greatest possible uniformity in social life for the maintenance of political and social equilibrium. But for a movement whose very existence depends on prompt action at any favourable moment and on the independent thought and action of its supporters, centralism could but be a curse by weakening its power of decision and systematically repressing all immediate action. If, for example, as was the case in Germany, every local strike had first to be approved by the Central, which was often hundreds of miles away and was not usually in a position to pass a correct judgement on the local conditions, one cannot wonder that the inertia of the apparatus of organisation renders a quick attack quite impossible, and there thus arises a state of affairs where the energetic and intellectually alert groups no longer serve as patterns for the less active, but are condemned by these to inactivity, inevitably bringing the whole movement to stagnation. Organisation is, after all, only a means to an end. When it becomes an end in itself, it kills the spirit and the vital initiative of its members and sets up that domination by mediocrity which is the characteristic of all bureaucracies.” [Anarcho-Syndicalism, p. 54]

And, as an example, he notes that while the highly centralised German labour movement “did not raise a finger to avert the catastrophe” of Hitler’s seizing power and “which in a few months beat their organisation completely to pieces” the exact opposite happened in Spain (“where Anarcho-Syndicalism had maintained its hold upon organised labour from the days of the First International”). There the anarcho-syndicalist C.N.T. “frustrated the criminal plans of Franco” and “by their heroic example spurred the Spanish workers and peasants to the battle.” Without the heroic resistance of the Anarcho-Syndicalist labour unions the Fascist reaction would have dominated the whole country in a matter of weeks. [Op. Cit., p. 53]

This is unsurprising, for what else is global action other than the product of thousands of local actions? Solidarity within our class is the flower that grows from the soil of our local self-activity, direct action and self-organisation. Unless we act and organise locally, any wider organisation and action will be hollow. Thus local organisation and empowerment is essential to create and maintain wider organisations and mutual aid.

To take another example of the benefits of a self-managed welfare system, we find that it “was a continual complaint of the authorities [in the late eighteenth and early nineteenth century] that friendly societies allowed members to withdraw funds when on strike.” [E.P. Thompson, Op. Cit., p. 461f] The same complaints were voiced in Britain about the welfare state allowing strikers to claim benefit will on strike. The Conservative Government of the 1980s changed that by passing a law barring those in industrial dispute to claim benefits — and so removing a potential support for those in struggle. Such a restriction would have been far harder (if not impossible) to impose on a network of self-managed mutual aid co-operatives. And such institutions would have not become the plaything of central government financial policy as the welfare state and the taxes working class people have to pay have become.

All this means that anarchists reject totally the phoney choice between private and state capitalism we are usually offered. We reject both privatisation and nationalisation, both right and left wings (of capitalism). Neither state nor private health care are user-controlled — one is subject to the requirements of politics and the other places profits before people. As we have discussed the welfare state in the last section, it is worthwhile to quickly discuss privatised welfare and why most anarchists reject this option even more than state welfare.

Firstly, all forms of private healthcare/welfare has to pay dividends to capitalists, fund advertising, reduce costs to maximise profits by standardising the “caring” process – i.e. McDonaldisation – and so on, all of which inflates prices and produces substandard service across the industry as a whole. According to Alfie Kohn, the “[m]ore hospitals and clinics are being run by for-profit corporations; many institutions, forced to battle for ‘customers,’ seem to value a skilled director of marketing more highly than a skilled caregiver. As in any other economic sector, the race for profits translates into pressure to reduce costs, and the easiest way to do it here is to cut back on services to unprofitable patients, that is, those who are more sick than rich . . .” “The result: hospital costs are actually higher in areas where there is more competition for patients.” [Alfie Kohn, No Contest, p. 240] In the UK, attempts to introduce “market forces” into the National Health Service also lead to increased costs as well as inflating the services bureaucracy.

Looking at Chile, hyped by those who desire to privatise Social Security, we find similar disappointing results (well, disappointing for the working class at least, as we will see). Seemingly, Chile’s private system has achieved impressive average returns on investment. However, once commissions are factored in, the real return for individual workers is considerably lower. For example, although the average rate of return on funds from 1982 through 1986 was 15.9 percent, the real return after commissions was a mere 0.3 percent! Between 1991 and 1995, the pre-commission return was 12.9 percent, but with commissions it fell to 2.1 percent. According to Doug Henwood, the “competing mutual funds have vast sales forces, and the portfolio managers all have their vast fees. All in all, administrative costs . . . are almost 30% of revenues, compared to well under 1% for the U.S. Social Security system.” [Wall Street, p. 305] Although market competition was supposed to lower commissions in Chile, the private pension fund market is dominated by a handful of companies. These, according to economists Peter Diamond and Salvador Valdes-Prieto, form a “monopolistic competitive market” rather than a truly competitive one. A similar process seems to be taking place in Argentina, where commissions have remained around 3.5 percent of taxable salary. As argued in section C.4, such oligopolistic tendencies are inherent in capitalism and so this development is not unexpected.

Even if commission costs were lowered (perhaps by regulation), the impressive returns on capital seen between 1982 and 1995 (when the real annual return on investment averaged 12.7 percent) are likely not to be sustained. These average returns coincided with boom years in Chile, complemented by government’s high borrowing costs. Because of the debt crisis of the 1980s, Latin governments were paying double-digit real interest rates on their bonds — the main investment vehicle of social security funds. In effect, government was subsidising the “private” system by paying astronomical rates on government bonds.

Another failing of the system is that only a little over half of Chilean workers make regular social security contributions. While many believe that a private system would reduce evasion because workers have a greater incentive to contribute to their own personal retirement accounts, 43.4 percent of those affiliated with the new system in June of 1995 did not contribute regularly (see Stephen J. Kay, “The Chile Con: Privatizing Social Security in South America,” The American Prospect no. 33, July-August 1997, pp. 48-52 for details).

All in all, privatisation seems to be beneficial only to middle-men and capitalists, if Chile is anything to go by. As Henwood argues, while the “infusion of money” resulting from privatising social security “has done wonders for the Chilean stock market” “projections are that as many as half of future retirees will draw a poverty-level pension.” [Op. Cit., pp. 304-5]

So, anarchists reject private welfare as a con (and an even bigger one than state welfare). Instead we try to create real alternatives to hierarchy, be it state or capitalist, in the here and now which reflect our ideas of a free and just society. For, when it boils down to it, freedom cannot be given, only taken and this process of self-liberation is reflected in the alternatives we build to help win the class war.

The struggle against capitalism and statism requires that we build for the future (“the urge to destroy is a creative urge” – Bakunin) and, moreover, we should remember that “he who has no confidence in the creative capacity of the masses and in their capability to revolt doesn’t belong in the revolutionary movement. He should go to a monastery and get on his knees and start praying. Because he is no revolutionist. He is a son of a bitch.” [Sam Dolgoff, quoted by Ulrike Heider, Anarchism: left, right, and green, p. 12]

http://www.infoshop.org/faq/secJ5.html#secj55

http://www.infoshop.org/faq/index.html

J.5.10 Why do anarchists support co-operatives?

J.5.10 Why do anarchists support co-operatives?

Support for co-operatives is a common feature in anarchist writings. Indeed, anarchist support for co-operatives is as old as use of the term anarchist to describe our ideas is. So why do anarchists support co-operatives? Basically it is because a co-operative is seen as an example of the future social organisation anarchists want in the present. As Bakunin argued, “the co-operative system. . . carries within it the germ of the future economic order.” [The Philosophy of Bakunin, p. 385]

Anarchists support all kinds of co-operatives – housing, food, credit unions and productive ones. All forms of co-operation are useful as they accustom their members to work together for their common benefit as well as ensuring extensive experience in managing their own affairs. As such, all forms of co-operatives are useful examples of self-management and anarchy in action (to some degree). However, here we will concentrate on productive co-operatives, i.e. workplace co-operatives. This is because workplace co-operatives, potentially, could replace the capitalist mode of production with one based upon associated, not wage, labour. As long as capitalism exists within industry and agriculture, no amount of other kinds of co-operatives will end that system. Capital and wealth accumulates by oppression and exploitation in the workplace, therefore as long as wage slavery exists anarchy will not.

Co-operatives are the “germ of the future” because of two facts. Firstly, co-operatives are based on one worker, one vote. In other words those who do the work manage the workplace within which they do it (i.e. they are based on workers’ self-management in some form). Thus co-operatives are an example of the “horizontal” directly democratic organisation that anarchists support and so are an example of “anarchy in action” (even if in an imperfect way) within the economy. In addition, they are an example of working class self-help and self-activity. Instead of relying on others to provide work, co-operatives show that production can be carried on without the existence of a class of masters employing a class of order takers.

Workplace co-operatives also present evidence of the viability of an anarchist “economy.” It is well established that co-operatives are usually more productive and efficient than their capitalist equivalents. This indicates that hierarchical workplaces are not required in order to produce useful goods and indeed can be harmful. Indeed, it also indicates that the capitalist market does not actually allocate resources efficiently (as we will discuss in section J.5.12). So why should co-operatives be more efficient?

Firstly there are the positive effects of increased liberty associated with co-operatives.

Co-operatives, by abolishing wage slavery, obviously increases the liberty of those who work in them. Members take an active part in the management of their working lives and so authoritarian social relations are replaced by libertarian ones. Unsurprisingly, this liberty also leads to an increase in productivity – just as wage labour is more productive than slavery, so associated labour is more productive than wage slavery. Little wonder Kropotkin argued that “the only guarantee not to be robbed of the fruits of your labour is to possess the instruments of labour. . . man really produces most when he works in freedom, when he has a certain choice in his occupations, when he has no overseer to impede him, and lastly, when he sees his work bringing profit to him and to others who work like him, but bringing in little to idlers.” [The Conquest of Bread, p. 145]

There are also the positive advantages associated with participation (i.e. self-management, liberty in other words). Within a self-managed, co-operative workplace, workers are directly involved in decision making and so these decisions are enriched by the skills, experiences and ideas of all members of the workplace. In the words of Colin Ward:

“You can be in authority, or you can be an authority, or you can have authority. The first derives from your rank in some chain of command, the second derives special knowledge, and the third from special wisdom. But knowledge and wisdom are not distributed in order of rank, and they are no one person’s monopoly in any undertaking. The fantastic inefficiency of any hierarchical organisation — any factory, office, university, warehouse or hospital — is the outcome of two almost invariable characteristics. One is that the knowledge and wisdom of the people at the bottom of the pyramid finds no place in the decision-making leadership hierarchy of the institution. Frequently it is devoted to making the institution work in spite of the formal leadership structure, or alternatively to sabotaging the ostensible function of the institution, because it is none of their choosing. The other is that they would rather not be there anyway: they are there through economic necessity rather than through identification with a common task which throws up its own shifting and functional leadership.”Perhaps the greatest crime of the industrial system is the way it systematically thwarts the investing genius of the majority of its workers.”

[Anarchy in Action, p. 41]

Also, as workers also own their place of work, they have an interest in developing the skills and abilities of their members and, obviously, this also means that there are few conflicts within the workplace. Unlike capitalist firms, there is no need for conflict between bosses and wage slaves over work loads, conditions or the division of value created between them. All these factors will increase the quality, quantity and efficiency of work and so increases efficient utilisation of available resources and facilities the introduction of new techniques and technologies.

Secondly, the increased efficiency of co-operatives results from the benefits associated with co-operation itself. Not only does co-operation increase the pool of knowledge and abilities available within the workplace and enriches that source by communication and interaction, it also ensures that the workforce are working together instead of competing and so wasting time and energy. As Alfie Kohn notes (in relation to investigations of in-firm co-operation):

“Dean Tjosvold of Simon Frazer. . .conducted [studies] at utility companies, manufacturing plants, engineering firms, and many other kinds of organisations. Over and over again, Tjosvold has found that ‘co-operation makes a work force motivated’ whereas ’serious competition undermines co-ordination.’ . . . Meanwhile, the management guru. . . T. Edwards Demming, has declared that the practice of having employees compete against each other is ‘unfair [and] destructive. We cannot afford this nonsense any longer. . . [We need to] work together on company problems [but] annual rating of performance, incentive pay, [or] bonuses cannot live with team work. . . What takes the joy out of learning. . .[or out of] anything? Trying to be number one.’” [No Contest, p. 240]

(The question of co-operation and participation within capitalist firms will be discussed in section J.5.12).

Thirdly, there are the benefits associated with increased equality. Studies prove that business performance deteriorates when pay differentials become excessive. In a study of over 100 businesses (producing everything from kitchen appliances to truck axles), researchers found that the greater the wage gap between managers and workers, the lower their product’s quality. [Douglas Cowherd and David Levine, "Product Quality and Pay Equity," Administrative Science Quarterly no. 37 (June 1992), pp. 302-30] Businesses with the greatest inequality were plagued with a high employee turnover rate. Study author David Levine said: “These organisations weren’t able to sustain a workplace of people with shared goals.” [quoted by John Byrne in "How high can CEO pay go?" Business Week, April 22, 1996]

(In fact, the negative effects of income inequality can be seen on a national level as well. Economists Torsten Persson and Guido Tabellini conducted a thorough statistical analysis of historical inequality and growth, and found that nations with more equal incomes generally experience faster productive growth. ["Is Inequality Harmful for Growth?", American Economic Review no. 84, June 1994, pp. 600-21] Numerous other studies have also confirmed their findings. Real life yet again disproves the assumptions of capitalism – inequality harms us all, even the capitalist economy which produces it).

This is to be expected. Workers, seeing an increasing amount of the value they create being monopolised by top managers and a wealthy elite and not re-invested into the company to secure their employment prospects, will hardly be inclined to put in that extra effort or care about the quality of their work. Managers who use the threat of unemployment to extract more effort from their workforce are creating a false economy. While they will postpone decreasing profits in the short term due to this adaptive strategy (and enrich themselves in the process) the pressures placed upon the system will bring a harsh long term effects – both in terms of economic crisis (as income becomes so skewed as to create realisation problems and the limits of adaptation are reached in the face of international competition) and social breakdown.

As would be imagined, co-operative workplaces tend to be more egalitarian than capitalist ones. This is because in capitalist firms, the incomes of top management must be justified (in practice) to a small number of individuals (namely, those shareholders with sizeable stock in the firm), who are usually quite wealthy and so not only have little to lose in granting huge salaries but are also predisposed to see top managers as being very much like themselves and so are entitled to comparable incomes. In contrast, the incomes of top management in worker controlled firms have to be justified to a workforce whose members experience the relationship between management incomes and their own directly and who, no doubt, are predisposed to see their top managers as being workers like themselves and accountable to them. Such an egalitarian atmosphere will have a positive impact on production and efficiency as workers will see that the value they create is not being accumulated by others but distributed according to work actually done (and not control over power). In the Mondragon co-operatives, for example, the maximum pay differential is 14 to 1 (increased from 3 to 1 in a response to outside pressures after much debate, with the actual maximum differential at 9 to 1) while (in the USA) the average CEO is paid over 140 times the average factory worker (up from 41 times in 1960).

Therefore, we see that co-operatives prove (to a greater or lesser extent) the advantages of (and interrelationship between) key anarchist principles such as liberty, equality, solidarity and self-management. Their application, whether all together or in part, has a positive impact on efficiency and work — and, as we will discuss in section J.5.12, the capitalist market actively blocks the spread of more efficient productive techniques instead of encouraging them. Even by its own standards, capitalism stands condemned – it does not encourage the efficient use of resources and actively places barriers in the development of human “resources.”

From all this its clear to see why co-operatives are supported by anarchists. We are “convinced that the co-operative could, potentially, replace capitalism and carries within it the seeds of economic emancipation. . . The workers learn from this precious experience how to organise and themselves conduct the economy without guardian angels, the state or their former employers.” [Michael Bakunin, Op. Cit., p. 399] Co-operatives give us a useful insight into the possibilities of a free, socialist, economy. Even within the hierarchical capitalist economy, co-operatives show us that a better future is possible and that production can be organised in a co-operative fashion and that by so doing we can reap the individual and social benefits of working together as equals.

However, this does not mean that all aspects of the co-operative movement find favour with anarchists. As Bakunin pointed out, “there are two kinds of co-operative: bourgeois co-operation, which tends to create a privileged class, a sort of new collective bourgeoisie organised into a stockholding society: and truly Socialist co-operation, the co-operation of the future which for this very reason is virtually impossible of realisation at present.” [Op. Cit., p. 385] In other words, while co-operatives are the germ of the future, in the present they are often limited by the capitalist environment they find themselves and narrow their vision to just surviving within the current system.

For most anarchists, the experience of co-operatives has proven without doubt that, however excellent in principle and useful in practice, if they are kept within the narrow circle of “bourgeois” existence they cannot become dominant and free the masses. This point is argued in Section J.5.11 and so will be ignored here. In order to fully develop, co-operatives must be part of a wider social movement which includes community and industrial unionism and the creation of a anarchistic social framework which can encourage “truly Socialist co-operation” and discourage “bourgeois co-operation.” As Murray Bookchin correctly argues, “[r]emoved from a libertarian municipalist [or other anarchist] context and movement focused on achieving revolutionary municipalist [or communalist] goals as a dual power against corporations and the state, food [and other forms of] co-ops are little more than benign enterprises that capitalism and the state can easily tolerate with no fear of challenge.” [Democracy and Nature no. 9, p. 175]

Therefore, while co-operatives are an important aspect of anarchist ideas and practice, they are not the be all or end all of our activity. Without a wider social movement which creates all (or at least most) of the future society in the shell of the old, co-operatives will never arrest the growth of capitalism or transcend the narrow horizons of the capitalist economy.

J.5.11 If workers really want self-management, why aren’t there more producer co-operatives?

Supporters of capitalism suggest that producer co-operatives would spring up spontaneously if workers really wanted them. Their argument is that co-operatives could be financed at first by “wealthy radicals” or by affluent workers pooling their resources to buy out existing capitalist firms; then, if such co-operatives were really economically viable and desired by workers, they would spread until eventually they undermined capitalism. They conclude that since this is not happening, it must be because workers’ self-management is either economically unfeasible or is not really attractive to workers or both (see, for example, Robert Nozick, Anarchy, State, and Utopia, pp. 250-52).

David Schweickart has decisively answered this argument by showing that the reason there are not more producer co-operatives is structural:

“A worker-managed firm lacks an expansionary dynamic. When a capitalist enterprise is successful, the owner can increase her profits by reproducing her organisation on a larger scale. She lacks neither the means nor the motivation to expand. Not so with a worker-managed firm. Even if the workers have the means, they lack the incentive, because enterprise growth would bring in new workers with whom the increased proceeds would have to be shared. Co-operatives, even when prosperous, do not spontaneously grow. But if this is so, then each new co-operative venture (in a capitalist society) requires a new wealthy radical or a new group of affluent radical workers willing to experiment. Because such people doubtless are in short supply, it follows that the absence of a large and growing co-operative movement proves nothing about the viability of worker self-management, nor about the preferences of workers.” [Against Capitalism, p. 239]

There are other structural problems as well. For one thing, since their pay levels are set by members’ democratic vote, co-operatives tend to be more egalitarian in their income structure. But this means that in a capitalist environment, co-operatives are in constant danger of having their most skilled members hired away. Moreover, there is a difficulty in raising capital:

“Quite apart from ideological hostility (which may be significant), external investors will be reluctant to put their money into concerns over which they will have little or no control — which tends to be the case with a co-operative. Because co-operatives in a capitalist environment face special difficulties, and because they lack the inherent expansionary dynamic of a capitalist firm, it is hardy surprising that they are far from dominant.” [Ibid., p 240]

In addition, co-operatives face the negative externalities generated by a capitalist economy. The presence of wage labour and investment capital in the economy will tempt successful co-operatives to increase their flexibility to adjust to changes in market changes by hiring workers or issuing shares to attract new investment. In so doing, however, they may end up losing their identities as co-operatives by diluting ownership or by making the co-operative someone’s boss:

“To meet increased production, the producer co-operatives hired outside wage workers. This created a new class of workers who exploit and profit from the labour of their employees. And all this fosters a bourgeois mentality.” [Michael Bakunin, Bakunin on Anarchism, p. 399]

Hence the pressures of working in a capitalist market may result in co-operatives pursuing activities which may result in short term gain or survival, but are sure to result in harm in the long run. Far from co-operatives slowly expanding within and changing a capitalist environment it is more likely that capitalist logic will expand into and change the co-operatives that work in it (this can be seen from the Mondragon co-operatives, where there has been a slight rise in the size of wage labour being used and the fact that the credit union, since 1992, has invested in non-co-operative firms). These externalities imposed upon isolated co-operatives within capitalism (which would not arise within a fully co-operative context) block local moves towards anarchism. The idea that co-operation will simply win out in competition within well developed capitalist economic systems is just wishful thinking. Just because a system is more liberatory and just does not mean it will survive in an authoritarian economic and social environment.

There are also cultural problems as well. As Jon Elster points out, it is a “truism, but an important one, that workers’ preferences are to a large extent shaped by their economic environment. Specifically, there is a tendency to adaptive preference formation, by which the actual mode of economic organisation comes to be perceived as superior to all others.” ["From Here to There", in Socialism, p. 110] In other words, people view “what is” as given and feel no urge to change to “what could be.” In the context of creating alternatives within capitalism, this can have serious effects on the spread of alternatives and indicates the importance of anarchists encouraging the spirit of revolt to break down this mental apathy.

This acceptance of “what is” can be seen, to some degree, by some companies which meet the formal conditions for co-operatives, for example ESOP owned firms in the USA, but lack effective workers’ control. ESOP (Employee Stack Ownership Plans) firms enable a firms workforce to gain the majority of a companies shares but the unequal distribution of shares amongst employees prevents the great majority of workers from having any effective control or influence on decisions. Unlike real co-operatives (based on “one worker, one vote”) these firms are based on “one share, one vote” and so have more in common with capitalist firms than co-operatives.

Moreover, we have ignored such problems as natural barriers to entry into, and movement within, a market (which is faced by all firms) and the difficulties co-operatives can face in finding access to long term credit facilities required by them from capitalist banks (which would effect co-operatives more as short term pressures can result in their co-operative nature being diluted). As Tom Cahill notes, the “old co-ops [of the nineteenth century] also had the specific problem of . . . giving credit . . . [as well as] problems . . . of competition with price cutting capitalist firms, highlighting the inadequate reservoirs of the under-financed co-ops.” ["Co-operatives and Anarchism: A contemporary Perspective", in For Anarchism, edited by Paul Goodway, p. 239]

In addition, the “return on capital is limited” in co-operatives [Tom Cahill, Op. Cit., p. 247] which means that investors are less-likely to invest in co-operatives, and so co-operatives will tend to suffer from a lack of investment. Which also suggests that Nozick’s argument that “don’t say that its against the class interest of investors to support the growth of some enterprise that if successful would end or diminish the investment system. Investors are not so altruistic. They act in personal and not their class interests” is false [Op. Cit., pp. 252-3]. Nozick is correct, to a degree — but given a choice between high returns from investments in capitalist firms and lower ones from co-operatives, the investor will select the former. This does not reflect the productivity or efficiency of the investment — quite the reverse! — it reflects the social function of wage labour in maximising profits and returns on capital (see next section for more on this). In other words, the personal interests of investors will generally support their class interests (unsurprisingly, as class interests are not independent of personal interests and will tend to reflect them!).

Tom Cahill outlines the investment problem when he writes that the “financial problem” is a major reason why co-operatives failed in the past, for “basically the unusual structure and aims of co-operatives have always caused problems for the dominant sources of capital. In general, the finance environment has been hostile to the emergence of the co-operative spirit. . .” And he also notes that they were “unable to devise structuring to maintain a boundary between those who work and those who own or control. . . It is understood that when outside investors were allowed to have power within the co-op structure, co-ops lost their distinctive qualities.” [Op. Cit., pp. 238-239] Meaning that even if co-operative do attract investors, the cost of so doing may be to transform the co-operatives into capitalist firms.

Thus, in spite of “empirical studies suggest[ing] that co-operatives are at least as productive as their capitalist counterparts,” with many having “an excellent record, superior to conventionally organised firms over a long period” [Jon Elster, Op. Cit., p. 96], co-operatives are more likely to adapt to capitalism than replace it and adopt capitalist principles of rationality in order to survive. All things being equal, co-operatives are more efficient than their capitalist counterparts – but when co-operatives compete in a capitalist economy, all things are not equal.

In spite of these structural and cultural problems, however, there has been a dramatic increase in the number of producer co-operatives in most Western countries in recent years. For example, Saul Estrin and Derek Jones report that co-operatives in the UK grew from 20 in 1975 to 1,600 by 1986; in France they increased from 500 to 1,500; and in Italy, some 7,000 new co-operatives came into existence between 1970 and 1982 ["Can Employee-owned Firms Survive?", Working Paper Series, Department of Economics, Hamilton College (April, May, 1989)]. Italian co-operatives now number well over 20,000, many of them large and having many support structures as well (which aids their development by reducing their isolation and providing long term financial support lacking within the capitalist market).

We have already noted the success of the Mondragon co-operatives in Spain, which created a cluster of inter-locking co-operatives with its own credit union to provide long term financial support and commitment. Thus, in Europe at least, it appears that there is a rather “large and growing co-operative movement,” which gives the lie to Nozick’s and other supporters of capitalism arguments about co-operatives’ lack of economic viability and/or attractiveness to workers.

However, because co-operatives can survive in a capitalist economy it does not automatically mean that they shall replace that economy. Isolated co-operatives, as we argued above, will more likely adapt to capitalist realities than remain completely true to their co-operative promise. For most anarchists, therefore, co-operatives can reach their full potential only as part of a social movement aiming to change society. As part of a wider movement of community and workplace unionism, with mutualist banks to provide long terms financial support and commitment, co-operatives could be communalised into a network of solidarity and support that will reduce the problems of isolation and adaptation. Hence Bakunin:

“We hardly oppose the creation of co-operative associations; we find them necessary in many respects. . . they accustom the workers to organise, pursue, and manage their interests themselves, without interference either by bourgeois capital or by bourgeois control. . . [they must] above all [be] founded on the principle of solidarity and collectivity rather than on bourgeois exclusivity, then society will pass from its present situation to one of equality and justice without too many great upheavals.” [Op. Cit., p. 153]

Co-operation “will prosper, developing itself fully and freely, embracing all human industry, only when it is based on equality, when all capital . . . [and] the soil, belong to the people by right of collective property.” [Ibid.]

Until then, co-operatives will exist within capitalism but not replace it by market forces – only a social movement and collective action can fully secure their full development. As David Schweickart argues:

“Even if worker-managed firms are preferred by the vast majority, and even if they are more productive, a market initially dominated by capitalist firms may not select for them. The common-sense neo-classical dictum that only those things that best accord with people’s desires will survive the struggle of free competition has never been the whole truth with respect to anything; with respect to workplace organisation it is barely a half-truth.” [Op. Cit., p. 240]

This means that while anarchists support, create and encourage co-operatives within capitalism, they understand “the impossibility of putting into practice the co-operative system under the existing conditions of the predominance of bourgeois capital in the process of production and distribution of wealth.” Because of this, most anarchists stress the need for more combative organisations such as industrial and community unions and other bodies “formed,” to use Bakunin’s words, “for the organisation of toilers against the privileged world” in order to help bring about a free society. [Michael Bakunin, Op. Cit., p. 185]

J.5.12 If self-management is more efficient, surely capitalist firms will be forced to introduce it by the market?

While it may be admitted that co-operatives cannot reform capitalism away (see last section), many supporters of “free market” capitalism will claim that a laissez-faire system would see workers self-management spread within capitalism. This is because, as self-management is more efficient than wage slavery, those capitalist firms that introduce it will gain a competitive advantage, and so their competitors will be forced to introduce it or go bust. While not being true anarchistic production, it would (it is argued) be a very close approximation of it and so capitalism could reform itself naturally to get rid of (to a large degree) its authoritarian nature.

While such a notion seems plausible in theory, in practice it does not work. Free market capitalism places innumerable barriers to the spread of worker empowering structures within production, in spite (perhaps, as we will see, because) of their more efficient nature. This can be seen from the fact that while the increased efficiency associated with workers’ participation and self-management has attracted the attention of many capitalist firms, the few experiments conducted have failed to spread. This is due, essentially, to the nature of capitalist production and the social relationships it produces.

As we noted in section D.10, capitalist firms (particularly in the west) made a point of introducing technologies and management structures that aimed to deskill and disempower their workers. In this way, it was hoped to make the worker increasingly subject to “market discipline” (i.e. easier to train, so increasing the pool of workers available to replace any specific worker and so reducing workers power by increasing management’s power to fire them). Of course, what actually happens is that after a short period of time while management gained the upper hand, the workforce found newer and more effective ways to fight back and assert their productive power again. While for a short time the technological change worked, over the longer period the balance of forces changed, so forcing management to continually try to empower themselves at the expense of the workforce.

It is unsurprising that such attempts to reduce workers to order-takers fail. Workers’ experiences and help are required to ensure production actually happens at all. When workers carry out their orders strictly and faithfully (i.e. when they “work to rule”) production threatens to stop. So most capitalists are aware of the need to get workers to “co-operate” within the workplace to some degree. A few capitalist companies have gone further. Seeing the advantages of fully exploiting (and we do mean exploiting) the experience, skills, abilities and thoughts of their employers which the traditional authoritarian capitalist workplace denies them, some have introduced various schemes to “enrich” and “enlarge” work, increase “co-operation” between workers and their bosses. In other words, some capitalist firms have tried to encourage workers to “participate” in their own exploitation by introducing (in the words of Sam Dolgoff) “a modicum of influence, a strictly limited area of decision-making power, a voice – at best secondary – in the control of conditions of the workplace.” [The Anarchist Collectives, p. 81] The management and owners still have the power and still reap the majority of benefits from the productive activity of the workforce.

David Noble provides a good summary of the problems associated with experiments in workers’ self-management within capitalist firms:

“Participant in such programs can indeed be a liberating and exhilarating experience, awakening people to their own untapped potential and also to the real possibilities of collective worker control of production. As one manager described the former pilots [workers in a General Electric program]: ‘These people will never be the same again. They have seen that things can be different.’ But the excitement and enthusiasm engendered by such programs, as well as the heightened sense of commitment to a common purpose, can easily be used against the interests of the work force. First, that purpose is not really ‘common’ but is still determined by management alone, which continues to decide what will be produced, when, and where. Participation in production does not include participation in decisions on investment, which remains the prerogative of ownership. Thus participation is, in reality, just a variation of business as usual — taking orders — but one which encourages obedience in the name of co-operation.”Second, participation programs can contribute to the creation of an elite, and reduced, work force, with special privileges and more ‘co-operative’ attitudes toward management — thus at once undermining the adversary stance of unions and reducing membership . . .

“Thirds, such programs enable management to learn from workers — who are now encouraged by their co-operative spirit to share what they know — and, then, in Taylorist tradition, to use this knowledge against the workers. As one former pilot reflected, ‘They learned from the guys on the floor, got their knowledge about how to optimise the technology and then, once they had it, they eliminated the Pilot Program, put that knowledge into the machines, and got people without any knowledge to run them — on the Company’s terms and without adequate compensation. They kept all the gains for themselves.’” . . .

“Fourth, such programs could provide management with a way to circumvent union rules and grievance procedures or eliminate unions altogether. . .”

[Forces of Production, pp. 318-9]

Therefore, capitalist-introduced and supported “workers’ control” is very like the situation when a worker receives stock in the company they work for. If it goes some way toward redressing the gap between the value of that person’s labour, and the wage they receive for it, that in itself cannot be a totally bad thing (although, of course, this does not address the issue of workplace hierarchy and the social relations within the workplace itself). The real downside of this is the “carrot on a stick” enticement to work harder — if you work extra hard for the company, your stock will be worth more. Obviously, though, the bosses get rich off you, so the more you work, the richer they get, the more you are getting ripped off. It is a choice that anarchists feel many workers cannot afford to make — they need or at least want the money – but we believe that the stock does not work for many workers, who end up working harder, for less. After all, stocks do not represent all profits (large amounts of which end up in the hands of top management) nor are they divided just among those who labour. Moreover, workers may be less inclined to take direct action, for fear that they will damage the value of “their” company’s stock, and so they may find themselves putting up with longer, more intense work in worse conditions.

However, be that as it may, the results of such capitalist experiments in “workers’ control” are interesting and show why self-management will not spread by market forces (and they also bear direct relevance to the question of why real co-operatives are not widespread within capitalism — see last section).

According to one expert “[t]here is scarcely a study in the entire literature which fails to demonstrate that satisfaction in work is enhanced or. . .productivity increases occur from a genuine increase in worker’s decision-making power. Findings of such consistency, I submit, are rare in social research.” [Paul B. Lumberg, cited by Hebert Gintiz, "The nature of Labour Exchange and the Theory of Capitalist Production", Radical Political Economy vol. 1, p. 252]

In spite of these findings, a “shift toward participatory relationships is scarcely apparent in capitalist production. . . [this is] not compatible with the neo-classical assertion as to the efficiency of the internal organisation of capitalist production.” [Herbert Gintz, Op. Cit., p. 252] Why is this the case?

Economist William Lazonick indicates the reason when he writes that “[m]any attempts at job enrichment and job enlargement in the first half of the 1970s resulted in the supply of more and better effort by workers. Yet many ’successful’ experiments were cut short when the workers whose work had been enriched and enlarged began questioning traditional management prerogatives inherent in the existing hierarchical structure of the enterprise.” [Competitive Advantage on the Shop Floor, p. 282]

This is an important result, as it indicates that the ruling sections within capitalist firms have a vested interest in not introducing such schemes, even though they are more efficient methods of production. As can easily be imagined, managers have a clear incentive to resist participatory schemes (and David Schweickart notes, such resistance, “often bordering on sabotage, is well known and widely documented” [Against Capitalism, p. 229]). As an example of this, David Noble discusses a scheme (called the Pilot Program) ran by General Electric at Lynn, Massachusetts, USA in the late 1960s:

“After considerable conflict, GE introduced a quality of work life program . . . which gave workers much more control over the machines and the production process and eliminated foremen. Before long, by all indicators, the program was succeeding — machine use, output and product quality went up; scrap rate, machine downtime, worker absenteeism and turnover when down, and conflict on the floor dropped off considerably. Yet, little more than a year into the program — following a union demand that it be extended throughout the shop and into other GE locations — top management abolished the program out of fear of losing control over the workforce. Clearly, the company was willing to sacrifice gains in technical and economic efficiency in order to regain and insure management control.” [Progress Without People, p. 65f] 

However, it could be claimed that owners, being concerned by the bottom-line of profits, could force management to introduce participation. By this method, competitive market forces would ultimately prevail as individual owners, pursuing profits, reorganise production and participation spreads across the economy. Indeed, there are a few firms that have introduced such schemes, but there has been no tendency for them to spread. This contradicts “free market” capitalist economic theory which states that those firms which introduce more efficient techniques will prosper and competitive market forces will ensure that other firms will introduce the technique.

This is for three reasons.

Firstly, the fact is that within “free market” capitalism keeping (indeed strengthening) skills and power in the hands of the workers makes it harder for a capitalist firm to maximise profits (i.e. unpaid labour). It strengthens the power of workers, who can use that power to gain increased wages (i.e. reduce the amount of surplus value they produce for their bosses).

Workers’ control basically leads to a usurpation of capitalist prerogatives — including their share of revenues and their ability to extract more unpaid labour during the working day. While in the short run workers’ control may lead to higher productivity (and so may be toyed with), in the long run, it leads to difficulties for capitalists to maximise their profits. So, “given that profits depend on the integrity of the labour exchange, a strongly centralised structure of control not only serves the interests of the employer, but dictates a minute division of labour irrespective of considerations of productivity. For this reason, the evidence for the superior productivity of ‘workers control’ represents the most dramatic of anomalies to the neo-classical theory of the firm: worker control increases the effective amount of work elicited from each worker and improves the co-ordination of work activities, while increasing the solidarity and delegitimising the hierarchical structure of ultimate authority at its root; hence it threatens to increase the power of workers in the struggle over the share of total value.” [Hebert Gintz, Op. Cit., p. 264]

So, a workplace which had extensive workers participation would hardly see the workers agreeing to reduce their skill levels, take a pay cut or increase their pace of work simply to enhance the profits of capitalists. Simply put, profit maximisation is not equivalent to technological efficiency. By getting workers to work longer, more intensely or in more unpleasant conditions can increase profits but does not yield more output for the same inputs. Workers’ control would curtail capitalist means of enhancing profits by changing the quality and quantity of work. It is this requirement which also aids in understanding why capitalists will not support workers’ control — even though it is more efficient, it reduces the ability of capitalists to maximise profits by minimising labour costs. Moreover, demands to change the nature of workers’ inputs into the production process in order to maximise profits for capitalists would provoke a struggle over the time and intensity of work and over the share of value added going to workers, management and owners and so destroy the benefits of participation.

Thus power within the workplace plays a key role in explaining why workers’ control does not spread — it reduces the ability of bosses to extract more unpaid labour from workers.

The second reason is related to the first. It too is based on the power structure within the company but the power is related to control over the surplus produced by the workers rather than the ability to control how much surplus is produced in the first place (i.e. power over workers).

Hierarchical management is the way to ensure that profits are channelled into the hands of a few. By centralising power, the surplus value produced by workers can be distributed in a way which benefits those at the top (i.e. management and capitalists). Profit maximisation under capitalism means the maximum profits available for capitalists — not the maximum difference between selling price and cost as such. This difference explains the strange paradox of workers’ control experiments being successful but being cancelled by management. The paradox is easily explained once the hierarchical nature of capitalist production (i.e. of wage labour) is acknowledged. Workers’ control, by placing (some) power in the hands of workers, undermines the authority of management and, ultimately, their power to control the surplus produced by workers and allocate it as they see fit. Thus, while workers’ control does reduce costs, increase efficiency and productivity (i.e. maximise the difference between prices and costs) it (potentially) reduces profit maximisation by undermining the power (and so privileges) of management to allocate that surplus as they see fit.

Increased workers’ control reduces the capitalists potential to maximise their profits and so will be opposed by both management and owners. Indeed, it can be argued that hierarchical control of production exists solely to provide for the accumulation of capital in a few hands, not for efficiency or productivity (see Stephan A. Margin, “What do Bosses do? The Origins and Functions of Hierarchy in Capitalist Production”, Op. Cit., pp. 178-248). This is why profit maximisation does not entail efficiency and can actively work against it.

As David Noble argues, power is the key to understanding capitalism, not the drive for profits as such:

“In opting for control [over the increased efficiency of workers' control] . . . management . . . knowingly and, it must be assumed, willingly, sacrificed profitable production. Hence [experiences such as] the Pilot Program [at GE] . . . illustrates not only the ultimate management priority of power over both production and profit within the firm, but also the larger contradiction between the preservation of private power and prerogatives, on the one hand, and the social goals of efficient, quality, and useful production, on the other . . .”It is a common confusion, especially on the part of those trained in or unduly influenced by formal economics (liberal and Marxist alike), that capitalism is a system of profit-motivated, efficient production. This is not true, nor has it ever been. If the drive to maximise profits, through private ownership and control over the process of production, it has never been the end of that development. The goal has always been domination (and the power and privileges that go with it) and the preservation of domination. There is little historical evidence to support the view that, in the final analysis, capitalists play by the rules of the economic game imagined by theorists. There is ample evidence to suggest, on the other hand, that when the goals of profit-making and efficient production fail to coincide with the requirements of continued dominance, capital will resort to more ancient means: legal, political, and, of need be, military. Always, behind all the careful accounting, lies the threat of force. This system of domination has been legitimated in the past by the ideological invention that private ownership of the means of production and the pursuit of profit via production are always ultimately beneficial to society. Capitalism delivers the goods, it is argued, better, more cheaply, and in larger quantity, and in so doing, fosters economic growth . . . The story of the Pilot Program — and it is but one among thousands like it in U.S. industry — raises troublesome questions about the adequacy of this mythology as a description of reality.”

[Forces of Production, pp. 321-2]

Hierarchical organisation (i.e. domination) is essential to ensure that profits are controlled by a few and can, therefore, be allocated by them in such a way to ensure their power and privileges. By undermining management authority, workers’ control undermines that power to maximise profits in a certain direction even though it increases “profits” (the difference between prices and costs) in the abstract. As workers’ control starts to extend (or management sees its potential to spread) into wider areas such as investment decisions, how to allocate the surplus (i.e. profits) between wages, investment, dividends, management pay and so on, then they will seek to end the project in order to ensure their power over both the workers and the surplus they, the workers, produce. In this they will be supported by those who actually own the company who obviously would not support a regime which will not ensure the maximum return on their investment. This maximum return would be endangered by workers’ control, even though it is technically more efficient, as control over the surplus rests with the workers and not a management elite with similar interests and aims as the owners — an egalitarian workplace would produce an egalitarian distribution of surplus, in other words (as proven by the experience of workers’ co-operatives). In the words of one participant of the GE workers’ control project — “If we’re all one, for manufacturing reasons, we must share in the fruits equitably, just like a co-op business.” [quoted by Noble, Op. Cit., p. 295] Such a possibility is one no owner would agree to.

Thirdly, to survive within the “free” market means to concentrate on the short term. Long terms benefits, although greater, are irrelevant. A free market requires profits now and so a firm is under considerable pressure to maximise short-term profits by market forces (a similar situation occurs when firms invest in “green” technology, see section E.5).

Participation requires trust, investment in people and technology and a willingness to share the increased value added that result from workers’ participation with the workers who made it possible. All these factors would eat into short term profits in order to return richer rewards in the future. Encouraging participation thus tends to increase long term gains at the expense of short-term ones (for it ensures that workers do not consider participation as a con, they must experience real benefits in terms of power, conditions and wage rises). For firms within a free market environment, they are under pressure from share-holders and their financiers for high returns as soon as possible. If a company does not produce high dividends then it will see its stock fall as shareholders move to those companies that do. Thus the market forces companies (and banks, who in turn loan over the short term to companies) to act in such ways as to maximise short term profits.

If faced with a competitor which is not making such investments (and which is investing directly into deskilling technology or intensifying work loads which lowers their costs) and so wins them market share, or a downturn in the business cycle which shrinks their profit margins and makes it difficult for the firm to meet its commitments to its financiers and workers, a company that intends to invest in people and trust will usually be rendered unable to do so. Faced with the option of empowering people in work or deskilling them and/or using the fear of unemployment to get workers to work harder and follow orders, capitalist firms have consistently chosen (and probably preferred) the latter option (as occurred in the 1970s).

Thus, workers’ control is unlikely to spread through capitalism because it entails a level of working class consciousness and power that is incompatible with capitalist control. In other words, “[i]f the hierarchical division of labour is necessary for the extraction of surplus value, then worker preferences for jobs threatening capitalist control will not be implemented.” [Hebert Gintiz, Op. Cit., p. 253] The reason why it is more efficient, ironically, ensures that a capitalist economy will not select it. The “free market” will discourage empowerment and democratic workplaces, at best reducing “co-operation” and “participation” to marginal issues (and management will still have the power of veto).

In addition, moves towards democratic workplaces within capitalism is an example of the system in conflict with itself — pursuing its objectives by methods which constantly defeat those same objectives. As Paul Carden argues, the “capitalist system can only maintain itself by trying to reduce workers into mere order-takers. . . At the same time the system can only function as long as this reduction is never achieved. . . [for] the system would soon grind to a halt. . . [However] capitalism constantly has to limit this participation (if it didn’t the workers would soon start deciding themselves and would show in practice now superfluous the ruling class really is).” [Revolution and Modern Capitalism, pp. 45-46]

The experience of the 1970s supports this thesis well. Thus “workers’ control” within a capitalist firm is a contradictory thing – too little power and it is meaningless, too much and workplace authority structures and short-term profits (i.e. capitalist share of value added) can be harmed. Attempts to make oppressed, exploited and alienated workers work if they were neither oppressed, exploited nor alienated will always fail.

For a firm to establish committed and participatory relations internally, it must have external supports – particularly with providers of finance (which is why co-operatives benefit from credit unions and co-operating together). The price mechanism proves self-defeating to create such supports and that is why we see “participation” more fully developed within Japanese and German firms (although it is still along way from fully democratic workplaces), who have strong, long term relationships with local banks and the state which provides them with the support required for such activities. As William Lazonick notes, Japanese industry had benefited from the state ensuring “access to inexpensive long-term finance, the sine qua non of innovating investment strategies” along with a host of other supports, such as protecting Japanese industry within their home markets so they could “develop and utilise their productive resources to the point where they could attain competitive advantage in international competition.” [Op. Cit., p. 305] The German state provides its industry with much of the same support.

Therefore, “participation” within capitalist firms will have little or no tendency to spread due to the “automatic” actions of market forces. In spite of such schemes being more efficient, capitalism will not select them because they empower workers and make it hard for capitalists to maximise their short term profits. Hence capitalism, by itself, will have no tendency to produce more libertarian organisational forms within industry. Those firms that do introduce such schemes will be the exception rather than the rule (and the schemes themselves will be marginal in most respects and subject to veto from above). For such schemes to spread, collective action is required (such as state intervention to create the right environment and support network or — from an anarchist point of view — union and community direct action).

However such schemes, as noted above, are just forms of self-exploitation, getting workers to help their robbers and so not a development anarchists seek to encourage. We have discussed this here just to be clear that, firstly, such forms of structural reforms are not self-management, as managers and owners still have the real power, and, secondly, even if such forms are somewhat liberatory, market forces will not select them (i.e. collective action would be required).

For anarchists “self-management is not a new form of mediation between workers and their bosses . . . [it] refers to the very process by which the workers themselves overthrow their managers and take on their own management and the management of production in their own workplace.” [Sam Dolgoff, Op. Cit., p. 81] Hence our support for co-operatives, unions and other self-managed structures created and organised from below by and for working class people.

http://www.infoshop.org/faq/secJ5.html#secj55

http://www.infoshop.org/faq/index.html

J.5.5 What forms of co-operative credit do anarchists support?

J.5.5 What forms of co-operative credit do anarchists support?

Anarchists tend to support must forms of co-operation, including those associated with credit and money. This co-operative credit/banking takes many forms, such as credit unions, LETS schemes and so on. In this section we discuss two main forms of co-operative credit, mutualism and LETS.

Mutualism is the name for the ideas associated with Proudhon and his Bank of the People. Essentially, it is a confederation of credit unions in which working class people pool their funds and savings. This allows credit to be arranged at cost, so increasing the options available to working people as well as abolishing interest on loans by making increasing amount of cheap credit available to working people. LETS stands for Local Exchange Trading Schemes and is a similar idea in many ways (and apparently discovered independently) — see Bringing the Economy Home from the Market by V.G. Dobson for a detailed discussion on LETS.

Both schemes revolve around creating an alternative form of currency and credit within capitalism in order to allow working class people to work outwith the capitalist money system by creating “labour notes” as a new circulating medium. In this way, it is hoped, workers would be able to improve their living and working conditions by having a source of community-based (very low interest) credit and so be less dependent on capitalists and the capitalist banking system. Some supporters of mutualism considered it as the ideal way of reforming capitalism away. By making credit available to the ordinary worker at very cheap rates, the end of wage slavery would soon occur as workers would work for themselves by either purchasing the necessary tools required for their work or, by their increased bargaining power within the economy, gain industrial democracy from the capitalists by buying them out.

Such ideas have had a long history within the socialist movement, originating in the British socialist movement in the early 19th century. Robert Owen and other Socialists active at the time considered the idea of labour notes and exchanges as a means of improving working class conditions within capitalism and as the means of reforming capitalism into a society of confederated, self-governing communities. Indeed, “Equitable Labour Exchanges” were “founded at London and Birmingham in 1832″ with “Labour notes and the exchange of small products” [E.P. Thompson, The Making of the English Working Class, p. 870] Apparently independently of these early attempts in England at what would later be called mutualism, P-J Proudhon arrived at the same ideas decades later in France. In his words, “The People’s Bank quite simply embodies the financial and economic aspects of the principle of modern democracy, that is, the sovereignty of the People, and of the republican motto, ‘Liberty, Equality, Fraternity.’” [Selected Writings of P-J Proudhon, p. 75] Similarly, in the USA (partly as a result of Joshua Warren’s activities, who got the idea from Robert Owen) there was extensive discussion on labour notes, exchanges and free credit as a means of protecting workers from the evils of capitalism and ensuring their independence and freedom from wage slavery. When Proudhon’s works appeared in North America, the basic arguments were well known.

Therefore the idea that mutual banking using labour money as a means to improve working class living conditions, even, perhaps, to achieve industrial democracy, self-management and the end of capitalism has a long history in Socialist thought. Unfortunately this aspect of socialism became less important with the rise of Marxism (which called these early socialists “utopian”) attempts at such credit unions and alternative exchange schemes were generally replaced with attempts to build working class political parties. With the rise of Marxian social democracy, constructive socialistic experiments and collective working class self-help was replaced by working within the capitalist state. Fortunately, history has had the last laugh on Marxism with working class people yet again creating anew the ideas of Mutualism (as can be seen by the growth of LETS and other schemes of community money).

J.5.6 What are the key features of mutual credit schemes?

Mutualism, as noted in the last section, is a form of credit co-operation, in which individuals pull their resources together in order to benefit themselves as individuals and as part of a community. LETS is another form of mutualism which developed recently, and apparently developed independently (from its start in Canada, LETS has spread across the world and there are now hundreds of schemes involved hundreds of thousands of people). Mutual banks and LETS have the following key aspects:

1) Co-operation: No-one owns the network. It is controlled by its members directly.
2) Non-exploitative: No interest is charged on account balances or credit. At most administrative costs are charged, a result of it being commonly owned and managed.
3) Consent: Nothing happens without it, there is no compulsion to trade.
4) Money: They use their own type of money (traditionally called “labour-notes”) as a means of aiding “honest exchange”.

It is hoped, by organising credit, working class people will be able to work for themselves and slowly but surely replace capitalism with a co-operative system based upon self-management. While LETS schemes do not have such grand schemes, historically mutualism aimed at working within and transforming capitalism to socialism. At the very least, LETS schemes reduce the power and influence of banks and finance capital within society as mutualism ensures that working people have a viable alternative to such parasites.

This point is important, as the banking system and money is often considered “neutral” (particularly in capitalist economics). However, as Malatesta correctly argues, it would be “a mistake to believe . . . that the banks are, or are in the main, a means to facilitate exchange; they are a means to speculate on exchange and currencies, to invest capital and to make it produce interest, and to fulfil other typically capitalist operations.” [Life and Ideas, p. 100]

Within capitalism, money is still to a large degree a commodity which is more than a convenient measure of work done in the production of goods and services. As a commodity it can and does go anywhere in the world where it can get the best return for its owners, and so it tends to drain out of those communities that need it most. It is the means by which capitalists can buy the liberty of working people and get them to produce a surplus for them (wealth is, after all, “a power invested in certain individuals by the institutions of society, to compel others to labour for their benefit.” [William Godwin, The Anarchist Writings of William Godwin, p. 130]. From this consideration alone, working class control of credit and money is an important part of the class struggle as having access to alternative sources of credit can increase working class options and power.

Moreover, credit is also an important form of social control — people who have to pay their mortgage or visa bill are more pliable, less likely to strike or make other forms of political trouble. And, of course, credit expands the consumption of the masses in the face of stagnant or falling wages while allowing capitalists to profit from it. Indeed, there is a link between the rising debt burden on households in the 1980s and 1990s and the increasing concentration of wealth. This is “because of the decline in real hourly wages and the stagnation in household incomes, the middle and lower classes have borrowed to stay in place; they’ve borrowed from the very rich who have gotten richer. The rich need a place to earn interest on their surplus funds, and the rest of the population makes a juicy lending target.” [Doug Henwood, Wall Street, pp. 64-65]

Little wonder that the state (and the capitalists who run it) is so concerned to keep control of money in its own hands or the hands of its agents. With an increase in mutual credit, interest rates would drop, wealth would stay more in working class communities, and the social power of working people would increase (for people would be more likely to struggle for higher wages and better conditions — as the fear of debt repayments would be less).

Therefore, mutualism is an example of what could be termed “counter-economics”. By counter-economics we mean the creation of community-based credit unions that do not put their money into “Capital Markets” or into capitalist Banks. We mean finding ways for workers to control their own retirement funds. We mean finding ways of using money as a means of undermining capitalist power and control and supporting social struggle and change.

In this way working people are controlling more and more of the money supply and using it ways that will stop capital from using it to oppress and exploit the working class. An example of why this can be important can be seen from the results of the existing workers’ pension fund system. Currently workers pension funds are being used to invest in capitalist firms (particularly transnationals and other forms of Big Business) and these companies use the invested money to fund their activities. The idea is that by so investing, workers will receive an adequate pension in their old age.

However, the only people actually winning are bankers and big companies. Unsurprisingly, the managers of these pension fund companies are investing in those firms with the highest returns, which are usually those who are downsizing or extracting most surplus value from their workforce (which in turn forces other companies to follow the same strategies to get access to the available funds in order to survive).

Basically, if you are lending your money to be used to put your fellow worker out of work or increase the power of capital, then you are not only helping to make things harder for others like you, you are also helping making things worse for yourself. No person is an island, and increasing the clout of capital over the working class is going to affect you directly or indirectly. And, of course, it seems crazy to suggest that workers desire to experience insecurity, fear of downsizing and stagnating wages during their working lives in order to have slightly more money when they retire.

This highlights one of the tricks the capitalists are using against us, namely to get us to buy into the system through our fear of old age. Whether it is going into lifelong debt to buy a home or lending our money to capitalists, we are being encouraged to buy into something which we value more than what is right and wrong. This allows us to be more easily controlled by the government. We need to get away from living in fear and stop allowing ourselves to be deceived into behaving like “stakeholders” in Capitalistic and Plutocratic systems. As can be seen from the use of pension funds to buy out firms, increase the size of transnationals and downsize the workforce, such “stakeholding” amounts to trading in the present and the future while others benefit.

The real enemies are not working people who take part in such pension schemes. It is the people in power, those who manage the pension schemes and companies, who are trying to squeeze every last cent out of working people to finance higher profits and stock prices — which the unemployment and impoverishment of workers on a world-wide scale aids. They control the governments of the world. They are making the “rules” of the current system. Hence the importance of limiting the money they have available, of creating community-based credit unions and mutual risk insurance co-operatives to increase our control over our money and create our own, alternative, means of credit and exchange (as presented as mutualism) which can be used to empower ourselves, aid our struggles and create our own alternatives. Money, representing as it does the power of capital and the authority of the boss, is not “neutral” and control over it plays a role in the class struggle. We ignore such issues at our own peril.

>J.5.7 Do most anarchists think mutual credit is sufficient to abolish capitalism?

The short answer is no, they do not. While the Individualist Anarchists and Mutualists (followers of Proudhon) do think that mutual banking is the only sure way of abolishing capitalism, most anarchists do not see mutualism as an end in itself. Few think that capitalism can be reformed away in the manner assumed by Proudhon. Increased access to credit does not address the relations of production and market power which exist within the economy and so any move for financial transformation has to be part of a broader attack on all forms of capitalist social power in order to be both useful and effective (see section B.3.2 for more anarchist views on mutual credit and its uses). So, for most anarchists, it is only in combination with other forms of working class self-activity and self-management that mutualist institutions could play an important role in the class struggle.

By creating a network of mutual banks to aid in creating co-operatives, union organising drives, supporting strikes (either directly by gifts/loans or funding food and other co-operatives which could supply food and other essentials free or at a reduction), mutualism can be used as a means of helping build libertarian alternatives within the capitalist system. Such alternatives, while making life better under the current system, also can play a role in overcoming that system by being a means of aiding those in struggle make ends meet and providing alternative sources of income for black-listed or sacked workers. Thus Bakunin’s comments:

“let us co-operate in our common enterprise to make our lives a little bit more supportable and less difficult. Let us, wherever possible, establish producer-consumer co-operatives and mutual credit societies which, though under the present economic conditions they cannot in any real or adequate way free us, are nevertheless important inasmuch they train the workers in the practices of managing the economy and plant the precious seeds for the organisation of the future.” [Bakunin on Anarchism, p. 173]

Therefore, while few anarchists think that mutualism would be enough in itself, it can play a role in the class struggle. As a compliment to direct action and workplace and community struggle and organisation, mutualism has an important role in working class self-liberation. For example, community unions (see section J.5.1) could create their own mutual banks and money which could be used to fund co-operatives and support strikes and other forms of social struggle. In this way a healthy communalised co-operative sector could develop within capitalism, overcoming the problems of isolation facing workplace co-operatives (see section J.5.11) as well as providing a firm framework of support for those in struggle.

Moreover, mutual banking can be a way of building upon and strengthening the anarchistic social relations within capitalism. For even under capitalism and statism, there exists extensive mutual aid and, indeed, anarchistic and communistic ways of living. For example, communistic arrangements exist within families, between friends and lovers and within anarchist organisations.

Mutual banking could be a means of creating a bridge between this alternative (gift) “economy” and capitalism. The mutualist alternative economy would help strength communities and bonds of trust between individuals, and this would increase the scope for increasing the scope of the communistic sector as more and more people help each other out without the medium of exchange – in other words, mutualism will help the gift economy that exists within capitalism to grow and develop.

J.5.8 What would a modern system of mutual banking look like?

The mutual banking ideas of Proudhon could be adapted to the conditions of modern society, as will be described in what follows. (Note: Proudhon is the definitive source on mutualism, but for those who don’t read French, there are the works of his American disciples, e.g. William B. Greene’s Mutual Banking, and Benjamin Tucker’s Instead of a Book by a Man Too Busy to Write One).

One scenario for an updated system of mutual banking would be for a community barter association to begin issuing an alternative currency accepted as money by all individuals within the system. This “currency” would not at first take the form of coins or bills, but would be circulated entirely through transactions involving the use of barter-cards, personal checks, and “e-money” transfers via modem/Internet. Let’s call this currency-issuing type of barter association a “mutual barter clearinghouse,” or just “clearinghouse” for short.

The clearinghouse would have a twofold mandate: first, to extend credit at cost to members; second, to manage the circulation of credit-money within the system, charging only a small service fee (probably one percent or less) which is sufficient to cover its costs of operation, including labour costs involved in issuing credit and keeping track of transactions, insuring itself against losses from uncollectable debts, and so forth.

The clearinghouse would be organised and function as follows. Members of the original barter association would be invited to become subscriber-members of the clearinghouse by pledging a certain amount of property as collateral. On the basis of this pledge, an account would be opened for the new member and credited with a sum of mutual dollars equivalent to some fraction of the assessed value of the property pledged. The new member would agree to repay this amount plus the service fee by a certain date. The mutual dollars in the new account could then be transferred through the clearinghouse by using a barter card, by writing a personal check, or by sending e-money via modem to the accounts of other members, who have agreed to receive mutual money in payment for all debts.

The opening of this sort of account is, of course, the same as taking out a “loan” in the sense that a commercial bank “lends” by extending credit to a borrower in return for a signed note pledging a certain amount of property as security. The crucial difference is that the clearinghouse does not purport to be “lending” a sum of money that it already has, as is fraudulently claimed by commercial banks. Instead it honestly admits that it is creating new money in the form of credit. New accounts can also be opened simply by telling the clearinghouse that one wants an account and then arranging with other people who already have balances to transfer mutual money into one’s account in exchange for goods or services.

Another form is that associated with LETS systems. In this a number of people get together to form an association. They create a unit of exchange (which is equal in value to a unit of the national currency usually), choose a name for it and offer each other goods and services priced in these units. These offers and wants are listed in a directory which is circulated periodically to members. Members decide who they wish to trade with and how much trading they wish to do. When a transaction is completed, this is acknowledged with a “cheque” made out by the buyer and given to the seller. These are passed on to the system accounts administration which keeps a record of all transactions and periodically sends members a statement of their accounts. The accounts administration is elected by, and accountable to, the membership and information about balances is available to all members.

Unlike the first system described, members do not have to present property as collateral. Members of a LETS scheme can go into “debt” without it, although “debt” is the wrong word as members are not so much going into debt as committing themselves to do some work within the system in the future and by so doing they are creating spending power. The willingness of members to incur such a commitment could be described as a service to the community as others are free to use the units so created to trade themselves. Indeed, the number of units in existence exactly matches the amount of real wealth being exchanged. The system only works if members are willing to spend and runs on trust and builds up trust as the system is used.

It is likely that a fully functioning mutual banking system would incorporate aspects of both these systems. The need for collateral may be used when members require very large loans while the LETS system of negative credit as a commitment to future work would be the normal function of the system. If the mutual bank agrees a maximum limit for negative balances, it may agree to take collateral for transactions that exceed this limit. However, it is obvious that any mutual banking system will find the best means of working in the circumstances it finds itself.

J.5.9 How does mutual credit work?

Let’s consider an example of how business would be transacted in the new system. There are two possibilities, depending on whether the mutual credit is based upon whether the creditor can provide collateral or not. we will take the case with collateral first.

Suppose that A, an organic farmer, pledges as collateral a certain plot of land that she owns and on which she wishes to build a house. The land is valued at, say, $40,000 in the capitalist market. By pledging the land, A is able to open a credit account at the clearinghouse for, say, $30,000 in mutual money (a ratio of 3/4). She does so knowing that there are many other members of the system who are carpenters, electricians, plumbers, hardware dealers, and so on who are willing to accept mutual dollars in payment for their products or services.

It’s easy to see why other subscriber-members, who have also obtained mutual credit and are therefore in debt to the clearinghouse for mutual dollars, would be willing to accept such dollars in return for their goods and services. For they need to collect mutual dollars to repay their debts. But why would someone who is not in debt for mutual dollars be willing to accept them as money?

To see why, let’s suppose that B, an underemployed carpenter, currently has no account at the clearinghouse but that he knows about the clearinghouse and the people who operate it. After examining its list of members and becoming familiar with the policies of the new organisation, he’s convinced that it does not extend credit frivolously to untrustworthy recipients who are likely to default. He also knows that if he contracts to do the carpentry on A’s new house and agrees to be paid for his work in mutual money, he’ll then be able to use it to buy groceries, clothes, car repairs, and other goods and services from various people in the community who already belong to the system.

Thus B will be willing, and perhaps even eager (especially if the economy is in recession and regular money is tight) to work for A and receive payment in mutual dollars. For he knows that if he is paid, say, $8,000 in mutual money for his labour on A’s house, this payment constitutes, in effect, 20 percent of a mortgage on her land, the value of which is represented by her mutual credit. B also understands that A has promised to repay this mortgage by producing new value — that is, by growing organic fruits and vegetables and selling them for mutual dollars to other members of the system — and that it is this promise to produce new wealth which gives her mutual credit its value as a medium of exchange.

To put this point slightly differently, A’s mutual credit can be thought of as a lien against goods or services which she has guaranteed to create in the future. As security of this guarantee, she agrees that if she is unable for some reason to fulfil her obligation, the land she has pledged will be sold for mutual dollars to other members. In this way, a value sufficient to cancel her debt (and probably then some) will be returned to the system. This provision insures that the clearinghouse is able to balance its books and gives members confidence that mutual money is sound.

It should be noticed that since new wealth is continually being created, the basis for new mutual credit is also being created at the same time. Thus, suppose that after A’s new house has been built, her daughter, C, along with a group of friends D, E, F, . . . , decide that they want to start a collectively owned and operated organic restaurant (which will incidentally benefit A, as an outlet for her produce), but that C and her friends do not have enough collateral to obtain a start-up loan. A, however, is willing to co-sign a note for them, pledging her new house (valued at say, $80,000) as security. On this basis, C and her partners are able to obtain $60,000 worth of mutual credit, which they then use to buy equipment, supplies, furniture, advertising, etc. and lease the building necessary to start their restaurant.

This example illustrates one way in which people without property are able to obtain credit in the new system. Another way — for those who cannot find (or perhaps don’t wish to ask) someone with property to co-sign for them — is to make a down payment and then use the property which is to be purchased on credit as security, as in the current method of obtaining a home or auto loan. With mutual credit, however, this form of financing can be used to purchase anything, including capital goods.

Which brings us to the case of an individual without means for providing collateral – say, for example A, the organic farmer, does not own the land she works. In such a case, A, who still desires work done, would contact other members of the mutual bank with the skills she requires. Those members with the appropriate skills and who agree to work with her commit themselves to do the required tasks. In return, A gives them a check in mutual dollars which is credited to their account and deducted from hers. She does not pay interest on this issue of credit and the sum only represents her willingness to do some work for other members of the bank at some future date.

The mutual bank does not have to worry about the negative balance, as this does not create a loss within the group as the minuses which have been incurred have already created wealth (pluses) within the system and it stays there. It is likely, of course, that the mutual bank would agree an upper limit on negative balances and require some form of collateral for credit greater than this limit, but for most exchanges this would be unlikely to be relevant.

It is important to remember that mutual dollars have no intrinsic value, since they can’t be redeemed (at the mutual bank) in gold or anything else. All they are promises of future labour. Thus, as Greene points out in his work on mutual banking, mutual dollars are “a mere medium for the facilitation of barter.” In this respect they are closely akin to the so-called “barter dollars” now being circulated by barter associations through the use of checks and barter cards. To be precise, then, we should refer to the units of mutual money as “mutual barter dollars.” But whereas ordinary barter dollars are created at the same time that a barter transaction occurs and are used to record the values exchanged in that transaction, mutual barter dollars are created before any actual barter transaction occurs and are intended to facilitate future barter transactions. This fact is important because it can be used as the basis for a legal argument that clearinghouses are essentially barter associations rather than banks, thrifts, or credit unions, and therefore should not be subject to the laws governing the latter institutions.

http://www.infoshop.org/faq/secJ5.html#secj55

http://www.infoshop.org/faq/index.html

J.5.14 What is Libertarian Municipalism?

In his article “Theses on Libertarian Municipalism” [in The Anarchist Papers, Black Rose Press, 1986], Murray Bookchin has proposed a non-parliamentary electoral strategy for anarchists. He has repeated this proposal in many of his later works, such as From Urbanisation to Cities and has made it — at least in the USA — one of the many alternatives anarchists are involved in. The main points of his argument are summarised below, followed by a brief commentary.

According to Bookchin, “the proletariat, as do all oppressed sectors of society, comes to life when it sheds its industrial habits in the free and spontaneous activity of communising, or taking part in the political life of the community.” In other words, Bookchin thinks that democratisation of local communities may be as strategically important, or perhaps more important, to anarchists than workplace struggles.

Since local politics is humanly scaled, Bookchin argues that it can be participatory rather than parliamentary. Or, as he puts it, “[t]he anarchic ideal of decentralised, stateless, collectively managed, and directly democratic communities — of confederated municipalities or ‘communes’ — speaks almost intuitively, and in the best works of Proudhon and Kropotkin, consciously, to the transforming role of libertarian municipalism as the framework of a liberatory society. . . “ He also points out that, historically, the city has been the principle countervailing force to imperial and national states, haunting them as a potential challenge to centralised power and continuing to do so today, as can be seen in the conflicts between national government and municipalities in many countries.

But, despite the libertarian potential of urban politics, “urbanisation” — the growth of the modern megalopolis as a vast wasteland of suburbs, shopping malls, industrial parks, and slums that foster political apathy and isolation in realms of alienated production and private consumption — is antithetical to the continued existence of those aspects of the city that might serve as the framework for a libertarian municipalism. “When urbanisation will have effaced city life so completely that the city no longer has its own identity, culture, and spaces for consociation, the bases for democracy — in whatever way the word in defined — will have disappeared and the question of revolutionary forms will be a shadow game of abstractions.”

Despite this danger, however, Bookchin thinks that a libertarian politics of local government is still possible, provided anarchists get their act together. “The Commune still lies buried in the city council; the sections still lie buried in the neighbourhood; the town meeting still lies buried in the township; confederal forms of municipal association still lie buried in regional networks of towns and cities.”

What would anarchists do electorally at the local level? Bookchin proposes that they change city and town charters to make political institutions participatory. “An organic politics based on such radical participatory forms of civic association does not exclude the right of anarchists to alter city and town charters such that they validate the existence of directly democratic institutions. And if this kind of activity brings anarchists into city councils, there is no reason why such a politics should be construed as parliamentary, particularly if it is confined to the civic level and is consciously posed against the state.”

In a latter essay, Bookchin argues that Libertarian Muncipalism “depends upon libertarian leftists running candidates at the local level, calling for the division of municipalities into wards, where popular assemblies can be created that bring people into full and direct participation in political life . . . municipalities would [then] confederate into a dual power to oppose the nation-state and ultimately dispense with it and with the economic forces that underpin statism as such.” [Democracy and Nature no. 9, p. 158] This would be part of a social wide transformation, whose “[m]inimal steps . . . include initiating Left Green municipalist movements that propose neighbourhood and town assemblies – even if they have only moral functions at first – and electing town and city councillors that advance the cause of these assemblies and other popular institutions. These minimal steps can lead step-by-step to the formation of confederal bodies. . . Civic banks to fund municipal enterprises and land purchases; the fostering of new ecologically-orientated enterprises that are owned by the community. . .” [From Urbanisation to Cities, p. 266]

Thus Bookchin sees Libertarian Muncipalism as a process by which the state can be undermined by using elections as the means of creating popular assemblies. Part of this process, he argues, would be the “municipalisation of property” which would “bring the economy as a whole into the orbit of the public sphere, where economic policy could be formulated by the entire community.” [Op. Cit. p. 235]

Bookchin considers Libertarian Muncipalism as the key means of creating an anarchist society, and argues that those anarchists who disagree with it are failing to take their politics seriously. “It is curious,” he notes, “that many anarchists who celebrate the existence of a ‘collectivised’ industrial enterprise, here and there, with considerable enthusiasm despite its emergence within a thoroughly bourgeois economic framework, can view a municipal politics that entails ‘elections’ of any kind with repugnance, even if such a politics is structured around neighbourhood assemblies, recallable deputies, radically democratic forms of accountability, and deeply rooted localist networks.” ["Theses on Libertarian Municipalism"]

In evaluating Bookchin’s proposal, several points come to mind.

Firstly, it is clear that Libertarian Muncipalism’s arguments in favour of community assemblies is important and cannot be ignored. Bookchin is right to note that, in the past, many anarchists placed far too much stress on workplace struggles and workers’ councils as the framework of a free society. Many of the really important issues that affect us cannot be reduced to workplace organisations, which by their very nature disenfranchise those who do not work in industry (such as housewives, the old, and so on). And, of course, there is far more to life than work and so any future society organised purely around workplace organisations is reproducing capitalism’s insane glorification of economic activity, at least to some degree. So, in this sense, Libertarian Muncipalism has a very valid point — a free society will be created and maintained within the community as well as in the workplace.

Secondly, Bookchin and other Libertarian Muncipalists are totally correct to argue that anarchists should work in their local communities. As noted in section J.5.1, many anarchists are doing just that and are being very successful as well. However, most anarchists reject the idea that using elections are a viable means of “struggle toward creating new civic institutions out of old ones (or replacing the old ones altogether).” [From Urbanisation to Cities, p. 267]

The most serious problem has to do with whether politics in most cities has already become too centralised, bureaucratic, inhumanly scaled, and dominated by capitalist interests to have any possibility of being taken over by anarchists running on platforms of participatory democratisation. Merely to pose the question seems enough to answer it. There is no such possibility in the vast majority of cities, and hence it would be a waste of time and energy for anarchists to support libertarian municipalist candidates in local elections — time and energy that could be more profitably spent in direct action. If the central governments are too bureaucratic and unresponsive to be used by Libertarian Municipalists, the same can be said of local ones too.

The counter-argument to this is that even if there is no chance of such candidates being elected, their standing for elections would serve a valuable educational function. The answer to this is: perhaps, but would it be more valuable than direct action? And would its educational value, if any, outweigh the disadvantages of electioneering mentioned in sections J.2.2 and J.2.4, such as the fact that voting ratifies the current system? Given the ability of major media to marginalise alternative candidates, we doubt that such campaigns would have enough educational value to outweigh these disadvantages. Moreover, being an anarchist does not make one immune to the corrupting effects of electioneering (as highlighted in section J.2.6). History is littered with radical, politically aware movements using elections and ending up becoming part of the system they aimed to transform. Most anarchists doubt that Libertarian Muncipalism will be any different — after all, it is the circumstances the parties find themselves in which are decisive, not the theory they hold (the social relations they face will transform the theory, not vice versa, in other words).

Lastly, most anarchists question the whole process on which Libertarian Muncipalism bases itself on. The idea of communes is a key one of anarchism and so strategies to create them in the here and now are important. However, to think that using alienated, representative institutions to abolish these institutions is mad. As the Italian activists (who organised a neighbourhood assembly by non-electoral means) argue, “[t]o accept power and to say that the others were acting in bad faith and that we would be better, would force non-anarchists towards direct democracy. We reject this logic and believe that organisations must come from the grassroots.” ["Community Organising in Southern Italy", pp. 16-19, Black Flag no. 210, p. 18]

Thus Libertarian Municipalism reverses the process by which community assemblies will be created. Instead of anarchists using elections to build such bodies, they must work in their communities directly to create them (see section J.5.1 – “What is Community Unionism?” for more details). Using the catalyst of specific issues of local interest, anarchists could propose the creation of a community assembly to discuss the issues in question and organise action to solve them. Instead of a “confederal muncipalist movement run[ning] candidates for municipal councils with demands for the institution of public assemblies” [Murray Bookchin, Op. Cit., p. 229] anarchists should encourage people to create these institutions themselves and empower themselves by collective self-activity. As Kropotkin argued, “Laws can only follow the accomplished facts; and even if they do honestly follow them – which is usually not the case – a law remains a dead letter so long as there are not on the spot the living forces required for making the tendencies expressed in the law an accomplished fact.” [Kropotkin's Revolutionary Pamphlets, p. 171] Most anarchists, therefore, think it is far more important to create the “living forces” within our communities directly than waste energy in electioneering and the passing of laws creating or “legalising” community assemblies. In other words, community assemblies can only be created from the bottom up, by non-electoral means, a process which Libertarian Muncipalism confuses with electioneering.

So, while Libertarian Muncipalism does raise many important issues and correctly stresses the importance of community activity and self-management, its emphasis on electoral activity undercuts its liberatory promise. For most anarchists, community assemblies can only be created from below, by direct action, and (because of its electoral strategy) a Libertarian Municipalist movement will end up being transformed into a copy of the system it aims to abolish.

http://www.infoshop.org/faq/secJ5.html#secj58

http://www.infoshop.org/faq/index.html

B.2.3 How does the ruling class maintain control of the state?

B.2.3 How does the ruling class maintain control of the state?

In some systems, it is obvious how economic dominant minorities control the state. In feudalism, for example, the land was owned by the feudal lords who exploited the peasantry directly. Economic and political power were merged into the same set of hands, the landlords. Absolutism saw the monarch bring the feudal lords under his power and the relative decentralised nature of feudalism was replaced by a centralised state.

It was this centralised state system which the raising bourgeoisie took as the model for their state. The King was replaced by a Parliament, which was initially elected on a limited suffrage. In this initial form of capitalist state, it is (again) obvious how the elite maintain control of the state machine. As the vote was based on having a minimum amount of property, the poor were effectively barred from having any (official) say in what the government did. This exclusion was theorised by philosophers like John Locke — the working masses were considered to be an object of state policy rather than part of the body of people (property owners) who nominated the government. In this perspective the state was like a joint-stock company. The owning class were the share-holders who nominated the broad of directors and the mass of the population were the workers who had no say in determining the management personnel and were expected to follow orders.

As would be expected, this system was mightily disliked by the majority who were subjected to it. Such a “classical liberal” regime was rule by an alien, despotic power, lacking popular legitimacy, and utterly unaccountable to the general population. It is quite evident that a government elected on a limited franchise could not be trusted to treat those who owned no real property with equal consideration. It was predictable that the ruling elite would use the state they controlled to further their own interests and to weaken potential resistance to their social, economic and political power. Which is precisely what they did do, while masking their power under the guise of “good governance” and “liberty.” Moreover, limited suffrage, like absolutism, was considered an affront to liberty and individual dignity by many of those subject to it.

Hence the call for universal suffrage and opposition to property qualifications for the franchise. For many radicals (including Marx and Engels) such a system would mean that the working classes would hold “political power” and, consequently, be in a position to end the class system once and for all. Anarchists were not convinced, arguing that “universal suffrage, considered in itself and applied in a society based on economic and social inequality, will be nothing but a swindle and snare for the people” and “the surest way to consolidate under the mantle of liberalism and justice the permanent domination of the people by the owning classes, to the detriment of popular liberty.” Consequently, anarchists denied that it “could be used by the people for the conquest of economic and social equality. It must always and necessarily be an instrument hostile to the people, one which supports the de facto dictatorship of the bourgeoisie.” [Bakunin, Bakunin on Anarchism, p. 224]

Due to popular mass movements form below, the vote was won by the male working classes and, at a later stage, women. While the elite fought long and hard to retain their privileged position they were defeated. Sadly, the history of universal suffrage proven the anarchists right. Even allegedly “democratic” capitalist states are in effect dictatorships of the propertariat. The political history of modern times can be summarised by the rise of capitalist power, the rise, due to popular movements, of (representative) democracy and the continued success of the former to undermine and control the latter.

This is achieved by three main processes which combine to effectively deter democracy. These are the wealth barrier, the bureaucracy barrier and, lastly, the capital barrier. Each will be discussed in turn and all ensure that “representative democracy” remains an “organ of capitalist domination.” [Kropotkin, Words of a Rebel, p. 127]

The wealth barrier is the most obvious. It takes money to run for office. In 1976, the total spent on the US Presidential election was $66.9 million. In 1984, it was $103.6 million and in 1996 it was $239.9 million. At the dawn of the 21st century, these figures had increased yet again. 2000 saw $343.1 spent and 2004, $717.9 million. Most of this money was spent by the two main candidates. In 2000, Republican George Bush spent a massive $185,921,855 while his Democratic rival Al Gore spent only $120,031,205. Four years later, Bush spent $345,259,155 while John Kerry managed a mere $310,033,347.

Other election campaigns are also enormously expensive. In 2000, the average winning candidate for a seat in the US House of Representatives spent $816,000 while the average willing senator spent $7 million. Even local races require significant amounts of fundraising. One candidate for the Illinois House raised over $650,000 while another candidate for the Illinois Supreme Court raised $737,000. In the UK, similarly prohibitive amounts were spent. In the 2001 general election the Labour Party spent a total of �10,945,119, the Tories �12,751,813 and the Liberal Democrats (who came a distant third) just �1,361,377.

To get this sort of money, wealthy contributors need to be found and wooed, in other words promised that that their interests will be actively looked after. While, in theory, it is possible to raise large sums from small contributions in practice this is difficult. To raise $1 million you need to either convince 50 millionaires to give you $20,000 or 20,000 people to fork out $50. Given that for the elite $20,000 is pocket money, it is hardly surprising that politicians aim for winning over the few, not the many. Similarly with corporations and big business. It is far easier and more efficient in time and energy to concentrate on the wealthy few (whether individuals or companies).

It is obvious: whoever pays the piper calls the tune. And in capitalism, this means the wealthy and business. In the US corporate campaign donations and policy paybacks have reached unprecedented proportions. The vast majority of large campaign donations are, not surprisingly, from corporations. Most of the wealthy individuals who give large donations to the candidates are CEOs and corporate board members. And, just to be sure, many companies give to more than one party.

Unsurprisingly, corporations and the rich expect their investments to get a return. This can be seen from George W. Bush’s administration. His election campaigns were beholden to the energy industry (which has backed him since the beginning of his career as Governor of Texas). The disgraced corporation Enron (and its CEO Kenneth Lay) were among Bush’s largest contributors in 2000. Once in power, Bush backed numerous policies favourable to that industry (such as rolling back environmental regulation on a national level as he had done in Texas). His supporters in Wall Street were not surprised that Bush tried to privatise Social Security. Nor were the credit card companies when the Republicans tighten the noose on bankrupt people in 2005. By funding Bush, these corporations ensured that the government furthered their interests rather than the people who voted in the election.

This means that as a “consequence of the distribution of resources and decision-making power in the society at large . . . the political class and the cultural managers typically associate themselves with the sectors that dominate the private economy; they are either drawn directly from those sectors or expect to join them.” [Chomsky, Necessary Illusions, p. 23] This can be seen from George W. Bush’s quip at an elite fund-raising gala during the 2000 Presidential election: “This is an impressive crowd — the haves and the have-mores. Some people call you the elites; I call you my base.” Unsurprisingly:

“In the real world, state policy is largely determined by those groups that command resources, ultimately by virtue of their ownership and management of the private economy or their status as wealthy professionals. The major decision-making positions in the Executive branch of the government are typically filled by representatives of major corporations, banks and investment firms, a few law firms that cater primarily to corporate interests and thus represent the broad interests of owners and managers rather than some parochial interest . . . The Legislative branch is more varied, but overwhelmingly, it is drawn from the business and professional classes.” [Chomsky, On Power and Ideology, pp. 116-7]

 

That is not the only tie between politics and business. Many politicians also have directorships in companies, interests in companies, shares, land and other forms of property income and so forth. Thus they are less like the majority of constituents they claim to represent and more like the wealthy few. Combine these outside earnings with a high salary (in the UK, MP’s are paid more than twice the national average) and politicians can be among the richest 1% of the population. Thus not only do we have a sharing of common interests the elite, the politicians are part of it. As such, they can hardly be said to be representative of the general public and are in a position of having a vested interest in legislation on property being voted on.

Some defend these second jobs and outside investments by saying that it keeps them in touch with the outside world and, consequently, makes them better politicians. That such an argument is spurious can be seen from the fact that such outside interests never involve working in McDonald’s flipping burgers or working on an assembly line. For some reason, no politician seeks to get a feeling for what life is like for the average person. Yet, in a sense, this argument does have a point. Such jobs and income do keep politicians in touch with the world of the elite rather than that of the masses and, as the task of the state is to protect elite interests, it cannot be denied that this sharing of interests and income with the elite can only aid that task!

Then there is the sad process by which politicians, once they leave politics, get jobs in the corporate hierarchy (particularly with the very companies they had previously claimed to regulate on behalf of the public). This was termed “the revolving door.” Incredibly, this has changed for the worse. Now the highest of government officials arrive directly from the executive offices of powerful corporations. Lobbyists are appointed to the jobs whose occupants they once vied to influence. Those who regulate and those supposed to be regulated have become almost indistinguishable.

Thus politicians and capitalists go hand in hand. Wealth selects them, funds them and gives them jobs and income when in office. Finally, once they finally leave politics, they are often given directorships and other jobs in the business world. Little wonder, then, that the capitalist class maintains control of the state.

That is not all. The wealth barrier operates indirectly to. This takes many forms. The most obvious is in the ability of corporations and the elite to lobby politicians. In the US, there is the pervasive power of Washington’s army of 24,000 registered lobbyists — and the influence of the corporate interests they represent. These lobbyists, whose job it is to convince politicians to vote in certain ways to further the interests of their corporate clients help shape the political agenda even further toward business interests than it already is. This Lobby industry is immense — and exclusively for big business and the elite. Wealth ensures that the equal opportunity to garner resources to share a perspective and influence the political progress is monopolised by the few: “where are the desperately needed countervailing lobbies to represent the interests of average citizens? Where are the millions of dollars acting in their interests? Alas, they are notably absent.” [Joel Bakan, The Corporation, p. 107]

However, it cannot be denied that it is up to the general population to vote for politicians. This is when the indirect impact of wealth kicks in, namely the role of the media and the Public Relations (PR) industry. As we discuss in section D.3, the modern media is dominated by big business and, unsurprisingly, reflects their interests. This means that the media has an important impact on how voters see parties and specific politicians and candidates. A radical party will, at best, be ignored by the capitalist press or, at worse, subject to smears and attacks. This will have a corresponding negative impact on their election prospects and will involve the affected party having to invest substantially more time, energy and resources in countering the negative media coverage. The PR industry has a similar effect, although that has the advantage of not having to bother with appearing to look factual or unbiased. Add to this the impact of elite and corporation funded “think tanks” and the political system is fatally skewed in favour of the capitalist class (also see section D.2).

In a nutshell:

“The business class dominates government through its ability to fund political campaigns, purchase high priced lobbyists and reward former officials with lucrative jobs . . . [Politicians] have become wholly dependent upon the same corporate dollars to pay for a new professional class of PR consultants, marketeers and social scientists who manage and promote causes and candidates in essentially the same manner that advertising campaigns sell cars, fashions, drugs and other wares.” [John Stauber and Sheldon Rampton, Toxic Sludge is Good for You, p. 78]

 

That is the first barrier, the direct and indirect impact of wealth. This, in itself, is a powerful barrier to deter democracy and, as a consequence, it is usually sufficient in itself. Yet sometimes people see through the media distortions and vote for reformist, even radical, candidates. As we discuss in section J.2.6, anarchists argue that the net effect of running for office is a general de-radicalising of the party involved. Revolutionary parties become reformist, reformist parties end up maintaining capitalism and introducing polities the opposite of which they had promised. So while it is unlikely that a radical party could get elected and remain radical in the process, it is possible. If such a party did get into office, the remaining two barriers kicks in: the bureaucracy barrier and the capital barrier.

The existence of a state bureaucracy is a key feature in ensuring that the state remains the ruling class’s “policeman” and will be discussed in greater detail in section J.2.2 (Why do anarchists reject voting as a means for change?). Suffice to say, the politicians who are elected to office are at a disadvantage as regards the state bureaucracy. The latter is a permanent concentration of power while the former come and go. Consequently, they are in a position to tame any rebel government by means of bureaucratic inertia, distorting and hiding necessary information and pushing its own agenda onto the politicians who are in theory their bosses but in reality dependent on the bureaucracy. And, needless to say, if all else fails the state bureaucracy can play its final hand: the military coup.

This threat has been applied in many countries, most obviously in the developing world (with the aid of Western, usually US, imperialism). The coups in Iran (1953) and Chile (1973) are just two examples of this process. Yet the so-called developed world is not immune to it. The rise of fascism in Italy, Germany, Portugal and Spain can be considered as variations of a military coup (particularly the last one where fascism was imposed by the military). Wealthy business men funded para-military forces to break the back of the labour movement, forces formed by ex-military people. Even the New Deal in America was threatened by such a coup. [Joel Bakan, Op. Cit., pp. 86-95] While such regimes do protect the interests of capital and are, consequently, backed by it, they do hold problems for capitalism. This is because, as with the Absolutism which fostered capitalism in the first place, this kind of government can get ideas above its station This means that a military coup will only be used when the last barrier, the capital barrier, is used and fails.

The capital barrier is obviously related to the wealth barrier insofar as it relates to the power that great wealth produces. However, it is different in how it is applied. The wealth barrier restricts who gets into office, the capital barrier controls whoever does so. The capital barrier, in other words, are the economic forces that can be brought to bear on any government which is acting in ways disliked of by the capitalist class.

We see their power implied when the news report that changes in government, policies and law have been “welcomed by the markets.” As the richest 1% of households in America (about 2 million adults) owned 35% of the stock owned by individuals in 1992 — with the top 10% owning over 81% — we can see that the “opinion” of the markets actually means the power of the richest 1-5% of a countries population (and their finance experts), power derived from their control over investment and production. Given that the bottom 90% of the US population has a smaller share (23%) of all kinds of investable capital that the richest 1/2% (who own 29%), with stock ownership being even more concentrated (the top 5% holding 95% of all shares), its obvious why Doug Henwood argues that stock markets are “a way for the very rich as a class to own an economy’s productive capital stock as a whole,” are a source of “political power” and a way to have influence over government policy. [Wall Street: Class Racket]

The mechanism is simple enough. The ability of capital to disinvest (capital flight) and otherwise adversely impact the economy is a powerful weapon to keep the state as its servant. The companies and the elite can invest at home or abroad, speculate in currency markets and so forth. If a significant number of investors or corporations lose confidence in a government they will simply stop investing at home and move their funds abroad. At home, the general population feel the results as demand drops, layoffs increase and recession kicks in. As Noam Chomsky notes:

“In capitalist democracy, the interests that must be satisfied are those of capitalists; otherwise, there is no investment, no production, no work, no resources to be devoted, however marginally, to the needs of the general population.” [Turning the Tide, p. 233]

 

This ensures the elite control of government as government policies which private power finds unwelcome will quickly be reversed. The power which “business confidence” has over the political system ensures that democracy is subservient to big business. As summarised by Malatesta:

“Even with universal suffrage — we could well say even more so with universal suffrage — the government remained the bourgeoisie’s servant and gendarme. For were it to be otherwise with the government hinting that it might take up a hostile attitude, or that democracy could ever be anything but a pretence to deceive the people, the bourgeoisie, feeling its interests threatened, would by quick to react, and would use all the influence and force at its disposal, by reason of its wealth, to recall the government to its proper place as the bourgeoisie’s gendarme.“ [Anarchy, p. 23]

 

It is due to these barriers that the state remains an instrument of the capitalist class while being, in theory, a democracy. Thus the state machine remains a tool by which the few can enrich themselves at the expense of the many. This does not mean, of course, that the state is immune to popular pressure. Far from it. As indicated in the last section, direct action by the oppressed can and has forced the state to implement significant reforms. Similarly, the need to defend society against the negative effects of unregulated capitalism can also force through populist measures (particularly when the alternative may be worse than the allowing the reforms, i.e. revolution). The key is that such changes are not the natural function of the state.

So due to their economic assets, the elites whose incomes are derived from them — namely, finance capitalists, industrial capitalists, and landlords — are able to accumulate vast wealth from those whom they exploit. This stratifies society into a hierarchy of economic classes, with a huge disparity of wealth between the small property-owning elite at the top and the non-property-owning majority at the bottom. Then, because it takes enormous wealth to win elections and lobby or bribe legislators, the propertied elite are able to control the political process — and hence the state — through the “power of the purse.” In summary:

“No democracy has freed itself from the rule by the well-to-do anymore than it has freed itself from the division between the ruler and the ruled . . . at the very least, no democracy has jeopardised the role of business enterprise. Only the wealthy and well off can afford to launch viable campaigns for public office and to assume such positions. Change in government in a democracy is a circulation from one elite group to another.” [Harold Barclay, Op. Cit., p. 47]

 

In other words, elite control of politics through huge wealth disparities insures the continuation of such disparities and thus the continuation of elite control. In this way the crucial political decisions of those at the top are insulated from significant influence by those at the bottom. Finally, it should be noted that these barriers do not arise accidentally. They flow from the way the state is structured. By effectively disempowering the masses and centralising power into the hands of the few which make up the government, the very nature of the state ensures that it remains under elite control. This is why, from the start, the capitalist class has favoured centralisation. We discuss this in the next two sections.

(For more on the ruling elite and its relation to the state, see C. Wright Mills, The Power Elite [Oxford, 1956]; cf. Ralph Miliband, The State in Capitalist Society [Basic Books, 1969] and Divided Societies [Oxford, 1989]; G. William Domhoff, Who Rules America? [Prentice Hall, 1967]; and Who Rules America Now? A View for the ’80s [Touchstone, 1983]).<.p>

B.2.4 How does state centralisation affect freedom?

It is a common idea that voting every four or so years to elect the public face of a highly centralised and bureaucratic machine means that ordinary people control the state and, as a consequence, free. In reality, this is a false idea. In any system of centralised power the general population have little say in what affects them and, as a result, their freedom is extremely limited.

Obviously, to say that this idea is false does not imply that there is no difference between a liberal republic and a fascistic or monarchical state. Far from it. The vote is an important victory wrested from the powers that be. That, of course, is not to suggest that anarchists think that libertarian socialism is only possible after universal suffrage has been won or that it is achievable via it. Far from it. It is simply to point out that being able to pick your ruler is a step forward from having one imposed upon you. Moreover, those considered able to pick their ruler is, logically, also able to do without one.

However, while the people are proclaimed to be sovereign in a democratic state, in reality they alienate their power and hand over control of their affairs to a small minority. Liberty, in other words, is reduced to merely the possibility “to pick rulers” every four or five years and whose mandate (sic!) is “to legislate on any subject, and his decision will become law.” [Kropotkin, Words of a Rebel, p. 122 and p. 123]

In other words, representative democracy is not “liberty” nor “self-government.” It is about alienating power to a few people who then (mis)rule in your name. To imply it is anything else is nonsense. So while we get to pick a politician to govern in our name it does not follow that they represent those who voted for them in any meaningful sense. As shown time and time again, “representative” governments can happily ignore the opinions of the majority while, at the same time, verbally praising the “democracy” it is abusing (New Labour in the UK during the run up to the invasion of Iraq was a classic example of this). Given that politicians can do what they like for four or five years once elected, it is clear that popular control via the ballot box is hardly effective or even meaningful.

Indeed, such “democracy” almost always means electing politicians who say one thing in opposition and do the opposite once in office. Politicians who, at best, ignore their election manifesto when it suits them or, at worse, introduce the exact opposite. It is the kind of “democracy” in which people can protest in their hundreds of thousands against a policy only to see their “representative” government simply ignore them (while, at the same time, seeing their representatives bend over backward ensuring corporate profits and power while speaking platitudes to the electorate and their need to tighten their belts). At best it can be said that democratic governments tend to be less oppressive than others but it does not follow that this equates to liberty.

State centralisation is the means to ensure this situation and the debasement of freedom it implies.

All forms of hierarchy, even those in which the top officers are elected are marked by authoritarianism and centralism. Power is concentrated in the centre (or at the top), which means that society becomes “a heap of dust animated from without by a subordinating, centralist idea.” [P. J. Proudhon, quoted by Martin Buber, Paths in Utopia, p. 29] For, once elected, top officers can do as they please, and, as in all bureaucracies, many important decisions are made by non-elected staff. This means that the democratic state is a contradiction in terms:

“In the democratic state the election of rulers by alleged majority vote is a subterfuge which helps individuals to believe that they control the situation. They are selecting persons to do a task for them and they have no guarantee that it will be carried out as they desired. They are abdicating to these persons, granting them the right to impose their own wills by the threat of force. Electing individuals to public office is like being given a limited choice of your oppressors . . . Parliamentary democracies are essentially oligarchies in which the populace is led to believe that it delegates all its authority to members of parliament to do as they think best.” [Harold Barclay, Op. Cit., pp. 46-7]

 

The nature of centralisation places power into the hands of the few. Representative democracy is based on this delegation of power, with voters electing others to govern them. This cannot help but create a situation in which freedom is endangered — universal suffrage “does not prevent the formation of a body of politicians, privileged in fact though not in law, who, devoting themselves exclusively to the administration of the nation’s public affairs, end by becoming a sort of political aristocracy or oligarchy.” [Bakunin, The Political Philosophy of Bakunin, p. 240]

This should not come as a surprise, for to “create a state is to institutionalise power in a form of machine that exists apart from the people. It is to professionalise rule and policy making, to create a distinct interest (be it of bureaucrats, deputies, commissars, legislators, the military, the police, ad nauseam) that, however weak or however well-intentioned it may be at first, eventually takes on a corruptive power of its own.” [Murray Bookchin, "The Ecological Crisis, Socialism, and the need to remake society," pp. 1-10, Society and Nature, vol. 2, no. 3, p. 7]

Centralism makes democracy meaningless, as political decision-making is given over to professional politicians in remote capitals. Lacking local autonomy, people are isolated from each other (atomised) by having no political forum where they can come together to discuss, debate, and decide among themselves the issues they consider important. Elections are not based on natural, decentralised groupings and thus cease to be relevant. The individual is just another “voter” in the mass, a political “constituent” and nothing more. The amorphous basis of modern, statist elections “aims at nothing less than to abolish political life in towns, communes and departments, and through this destruction of all municipal and regional autonomy to arrest the development of universal suffrage.” [Proudhon, quoted by Martin Buber, Op. Cit., p. 29]

Thus people are disempowered by the very structures that claim to allow them to express themselves. To quote Proudhon again, in the centralised state “the citizen divests himself of sovereignty, the town and the Department and province above it, absorbed by central authority, are no longer anything but agencies under direct ministerial control.” He continues:

“The Consequences soon make themselves felt: the citizen and the town are deprived of all dignity, the state’s depredations multiply, and the burden on the taxpayer increases in proportion. It is no longer the government that is made for the people; it is the people who are made for the government. Power invades everything, dominates everything, absorbs everything.” [The Principle of Federation, p. 59]

 

As intended, as isolated people are no threat to the powers that be. This process of marginalisation can be seen from American history, for example, when town meetings were replaced by elected bodies, with the citizens being placed in passive, spectator roles as mere “voters” (see next section). Being an atomised voter is hardly an ideal notion of “freedom,” despite the rhetoric of politicians about the virtues of a “free society” and “The Free World” — as if voting once every four or five years could ever be classed as “liberty” or even “democracy.”

Marginalisation of the people is the key control mechanism in the state and authoritarian organisations in general. Considering the European Community (EC), for example, we find that the “mechanism for decision-making between EC states leaves power in the hands of officials (from Interior ministries, police, immigration, customs and security services) through a myriad of working groups. Senior officials . . . play a critical role in ensuring agreements between the different state officials. The EC Summit meetings, comprising the 12 Prime Ministers, simply rubber-stamp the conclusions agreed by the Interior and Justice Ministers. It is only then, in this intergovernmental process, that parliaments and people are informed (and them only with the barest details).” [Tony Bunyon, Statewatching the New Europe, p. 39]

As well as economic pressures from elites, governments also face pressures within the state itself due to the bureaucracy that comes with centralism. There is a difference between the state and government. The state is the permanent collection of institutions that have entrenched power structures and interests. The government is made up of various politicians. It’s the institutions that have power in the state due to their permanence, not the representatives who come and go. As Clive Ponting (an ex-civil servant himself) indicates, “the function of a political system in any country . . . is to regulate, but not to alter radically, the existing economic structure and its linked power relationships. The great illusion of politics is that politicians have the ability to make whatever changes they like.” [quoted in Alternatives, no.5, p. 19]

Therefore, as well as marginalising the people, the state also ends up marginalising “our” representatives. As power rests not in the elected bodies, but in a bureaucracy, popular control becomes increasingly meaningless. As Bakunin pointed out, “liberty can be valid only when . . . [popular] control [of the state] is valid. On the contrary, where such control is fictitious, this freedom of the people likewise becomes a mere fiction.” [Op. Cit., p. 212] State centralisation ensures that popular control is meaningless.

This means that state centralism can become a serious source of danger to the liberty and well-being of most of the people under it. “The bourgeois republicans,” argued Bakunin, “do not yet grasp this simple truth, demonstrated by the experience of all times and in all lands, that every organised power standing above and over the people necessarily excludes the freedom of peoples. The political state has no other purpose than to protect and perpetuate the exploitation of the labour of the proletariat by the economically dominant classes, and in so doing the state places itself against the freedom of the people.” [Bakunin on Anarchism, p. 416]

Unsurprisingly, therefore, “whatever progress that has been made . . . on various issues, whatever things have been done for people, whatever human rights have been gained, have not been gained through the calm deliberations of Congress or the wisdom of presidents or the ingenious decisions of the Supreme Court. Whatever progress has been made . . . has come because of the actions of ordinary people, of citizens, of social movements. Not from the Constitution.” That document has been happily ignored by the official of the state when it suits them. An obvious example is the 14th Amendment of the US Constitution, which “didn’t have any meaning until black people rose up in the 1950s and 1960s in the South in mass movements . . . They made whatever words there were in the Constitution and the 14th Amendment have some meaning for the first time.” [Howard Zinn, Failure to Quit, p. 69 and p. 73]

This is because the “fact that you have got a constitutional right doesn’t mean you’re going to get that right. Who has the power on the spot? The policeman on the street. The principal in the school. The employer on job. The Constitution does not cover private employment. In other words, the Constitution does not cover most of reality.” Thus our liberty is not determined by the laws of the state. Rather “the source and solution of our civil liberties problems are in the situations of every day . . . Our actual freedom is determined not by the Constitution or the Court, but by the power the policeman has over us on the street or that of the local judge behind him; by the authority of our employers; . . . by the welfare bureaucrats if we are poor; . . . by landlords if we are tenants.” Thus freedom and justice “are determined by power and money” rather than laws. This points to the importance of popular participation, of social movements, for what those do are “to create a countervailing power to the policeman with a club and a gun. That’s essentially what movements do: They create countervailing powers to counter the power which is much more important than what is written down in the Constitution or the laws.” [Zinn, Op. Cit., pp. 84-5, pp. 54-5 and p. 79]

It is precisely this kind of mass participation that centralisation kills. Under centralism, social concern and power are taken away from ordinary citizens and centralised in the hands of the few. This results in any formally guaranteed liberties being effectively ignored when people want to use them, if the powers at be so decide. Ultimately, isolated individuals facing the might of a centralised state machine are in a weak position. Which is way the state does what it can to undermine such popular movements and organisations (going so far as to violate its own laws to do so).

As should be obvious, by centralisation anarchists do not mean simply a territorial centralisation of power in a specific central location (such as in a nation state where power rests in a central government located in a specific place). We also mean the centralisation of power into a few hands. Thus we can have a system like feudalism which is territorially decentralised (i.e. made up on numerous feudal lords without a strong central state) while having power centralised in a few hands locally (i.e. power rests in the hands of the feudal lords, not in the general population). Or, to use another example, we can have a laissez-faire capitalist system which has a weak central authority but is made up of a multitude of autocratic workplaces. As such, getting rid of the central power (say the central state in capitalism or the monarch in absolutism) while retaining the local authoritarian institutions (say capitalist firms and feudal landlords) would not ensure freedom. Equally, the abolition of local authorities may simply result in the strengthening of central power and a corresponding weakening of freedom.

B.2.5 Who benefits from centralisation?

No social system would exist unless it benefited someone or some group. Centralisation, be it in the state or the company, is no different. In all cases, centralisation directly benefits those at the top, because it shelters them from those who are below, allowing the latter to be controlled and governed more effectively. Therefore, it is in the direct interests of bureaucrats and politicians to support centralism.

Under capitalism, however, various sections of the business class also support state centralism. This is the symbiotic relationship between capital and the state. As will be discussed later (in section F.8), the state played an important role in “nationalising” the market, i.e. forcing the “free market” onto society. By centralising power in the hands of representatives and so creating a state bureaucracy, ordinary people were disempowered and thus became less likely to interfere with the interests of the wealthy. “In a republic,” writes Bakunin, “the so-called people, the legal people, allegedly represented by the State, stifle and will keep on stifling the actual and living people” by “the bureaucratic world” for “the greater benefit of the privileged propertied classes as well as for its own benefit.” [Op. Cit., p. 211]

Examples of increased political centralisation being promoted by wealthy business interests by can be seen throughout the history of capitalism. “In revolutionary America, ‘the nature of city government came in for heated discussion,’ observes Merril Jensen . . . Town meetings . . . ‘had been a focal point of revolutionary activity’. The anti-democratic reaction that set in after the American revolution was marked by efforts to do away with town meeting government . . . Attempts by conservative elements were made to establish a ‘corporate form (of municipal government) whereby the towns would be governed by mayors and councils’ elected from urban wards . . . [T]he merchants ‘backed incorporation consistently in their efforts to escape town meetings.’” [Murray Bookchin, Towards an Ecological Society, p. 182]

Here we see local policy making being taken out of the hands of the many and centralised in the hands of the few (who are always the wealthy). France provides another example:

“The Government found. . .the folkmotes [of all households] ‘too noisy’, too disobedient, and in 1787, elected councils, composed of a mayor and three to six syndics, chosen among the wealthier peasants, were introduced instead.” [Peter Kropotkin, Mutual Aid, pp. 185-186]

 

This was part of a general movement to disempower the working class by centralising decision making power into the hands of the few (as in the American revolution). Kropotkin indicates the process at work:

“[T]he middle classes, who had until then had sought the support of the people, in order to obtain constitutional laws and to dominate the higher nobility, were going, now that they had seen and felt the strength of the people, to do all they could to dominate the people, to disarm them and to drive them back into subjection. 

[. . .]

“[T]hey made haste to legislate in such a way that the political power which was slipping out of the hand of the Court should not fall into the hands of the people. Thus . . . [it was] proposed . . . to divide the French into two classes, of which one only, the active citizens, should take part in the government, whilst the other, comprising the great mass of the people under the name of passive citizens, should be deprived of all political rights . . . [T]he [National] Assembly divided France into departments . . . always maintaining the principle of excluding the poorer classes from the Government . . . [T]hey excluded from the primary assemblies the mass of the people . . . who could no longer take part in the primary assemblies, and accordingly had no right to nominate the electors [who chose representatives to the National Assembly], or the municipality, or any of the local authorities . . .

“And finally, the permanence of the electoral assemblies was interdicted. Once the middle-class governors were appointed, these assemblies were not to meet again. Once the middle-class governors were appointed, they must not be controlled too strictly. Soon the right even of petitioning and of passing resolutions was taken away — ‘Vote and hold your tongue!’

“As to the villages . . . the general assembly of the inhabitants . . . [to which] belonged the administration of the affairs of the commune . . . were forbidden by the . . . law. Henceforth only the well-to-do peasants, the active citizens, had the right to meet, once a year, to nominate the mayor and the municipality, composed of three or four middle-class men of the village.

“A similar municipal organisation was given to the towns. . .

“[Thus] the middle classes surrounded themselves with every precaution in order to keep the municipal power in the hands of the well-to-do members of the community.” [The Great French Revolution, vol. 1, pp. 179-186]

 

Thus centralisation aimed to take power away from the mass of the people and give it to the wealthy. The power of the people rested in popular assemblies, such as the “Sections” and “Districts” of Paris (expressing, in Kropotkin’s words, “the principles of anarchism” and “practising . . . Direct Self-Government” [Op. Cit., p. 204 and p. 203]) and village assemblies. However, the National Assembly “tried all it could to lessen the power of the districts . . . [and] put an end to those hotbeds of Revolution . . . [by allowing] active citizens only . . . to take part in the electoral and administrative assemblies.” [Op. Cit., p. 211] Thus the “central government was steadily endeavouring to subject the sections to its authority” with the state “seeking to centralise everything in its own hands . . . [I]ts depriving the popular organisations . . . all . . . administrative functions . . . and its subjecting them to its bureaucracy in police matters, meant the death of the sections.” [Op. Cit., vol. 2, p. 549 and p. 552]

As can be seen, both the French and American revolutions saw a similar process by which the wealthy centralised power into their own hands (volume one of Murray Bookchin’s The Third Revolution discusses the French and American revolutions in some detail). This ensured that working class people (i.e. the majority) were excluded from the decision making process and subject to the laws and power of a few. Which, of course, benefits the minority class whose representatives have that power. This was the rationale for the centralisation of power in every revolution. Whether it was the American, French or Russian, the centralisation of power was the means to exclude the many from participating in the decisions that affected them and their communities.

For example, the founding fathers of the American State were quite explicit on the need for centralisation for precisely this reason. For James Madison the key worry was when the “majority” gained control of “popular government” and was in a position to “sacrifice to its ruling passion or interest both the public good and the rights of other citizens.” Thus the “public good” escaped the “majority” nor was it, as you would think, what the public thought of as good (for some reason left unexplained, Madison considered the majority able to pick those who could identify the public good). To safeguard against this, he advocated a republic rather than a democracy in which the citizens “assemble and administer the government in person . . . have ever been found incompatible with personal security or the rights of property.” He, of course, took it for granted that “[t]hose who hold and those who are without property have ever formed distinct interests in society.” His schema was to ensure that private property was defended and, as a consequence, the interests of those who held protected. Hence the need for “the delegation of the government . . . to a small number of citizens elected by the rest.” This centralisation of power into a few hands locally was matched by a territorial centralisation for the same reason. Madison favoured “a large over a small republic” as a “rage for paper money, for an abolition of debts, for an equal division of property, or for any other improper or wicked project, will be less apt to pervade the whole body of the Union than a particular member of it.” [contained in Voices of a People's History of the United States, Howard Zinn and Anthony Arnove (eds.), pp. 109-113] This desire to have a formal democracy, where the masses are mere spectators of events rather than participants, is a recurring theme in capitalism (see the chapter “Force and Opinion” in Noam Chomsky’s Deterring Democracy for a good overview).

On the federal and state levels in the US after the Revolution, centralisation of power was encouraged, since “most of the makers of the Constitution had some direct economic interest in establishing a strong federal government.” Needless to say, while the rich elite were well represented in formulating the principles of the new order, four groups were not: “slaves, indentured servants, women, men without property.” Needless to say, the new state and its constitution did not reflect their interests. Given that these were the vast majority, “there was not only a positive need for strong central government to protect the large economic interests, but also immediate fear of rebellion by discontented farmers.” [Howard Zinn, A People's History of the United States, p. 90] The chief event was Shay’s Rebellion in western Massachusetts. There the new Constitution had raised property qualifications for voting and, therefore, no one could hold state office without being wealthy. The new state was formed to combat such rebellions, to protect the wealthy few against the many.

Moreover, state centralisation, the exclusion of popular participation, was essential to mould US society into one dominated by capitalism:

“In the thirty years leading up to the Civil War, the law was increasingly interpreted in the courts to suit capitalist development. Studying this, Morton Horwitz (The Transformation of American Law) points out that the English common-law was no longer holy when it stood in the way of business growth . . . Judgements for damages against businessmen were taken out of the hands of juries, which were unpredictable, and given to judges . . . The ancient idea of a fair price for goods gave way in the courts to the idea of caveat emptor (let the buyer beware) . . . contract law was intended to discriminate against working people and for business . . . The pretence of the law was that a worker and a railroad made a contract with equal bargaining power . . . ‘The circle was completed; the law had come simply to ratify those forms of inequality that the market system had produced.’” [Zinn, Op. Cit., p. 234]

 

The US state was created on elitist liberal doctrine and actively aimed to reduce democratic tendencies (in the name of “individual liberty”). What happened in practice (unsurprisingly enough) was that the wealthy elite used the state to undermine popular culture and common right in favour of protecting and extending their own interests and power. In the process, US society was reformed in their own image:

“By the middle of the nineteenth century the legal system had been reshaped to the advantage of men of commerce and industry at the expense of farmers, workers, consumers, and other less powerful groups in society. . . it actively promoted a legal distribution of wealth against the weakest groups in society.” [Morton Horwitz, quoted by Zinn, Op. Cit., p. 235]

 

In more modern times, state centralisation and expansion has gone hand in glove with rapid industrialisation and the growth of business. As Edward Herman points out, “[t]o a great extent, it was the growth in business size and power that elicited the countervailing emergence of unions and the growth of government. Bigness beyond business was to a large extent a response to bigness in business.” [Corporate Control, Corporate Power, p. 188 -- see also, Stephen Skowronek, Building A New American State: The Expansion of National Administrative Capacities, 1877-1920] State centralisation was required to produce bigger, well-defined markets and was supported by business when it acted in their interests (i.e. as markets expanded, so did the state in order to standardise and enforce property laws and so on). On the other hand, this development towards “big government” created an environment in which big business could grow (often encouraged by the state by subsidies and protectionism – as would be expected when the state is run by the wealthy) as well as further removing state power from influence by the masses and placing it more firmly in the hands of the wealthy. It is little wonder we see such developments, for “[s]tructures of governance tend to coalesce around domestic power, in the last few centuries, economic power.” [Noam Chomsky, World Orders, Old and New, p. 178]

State centralisation makes it easier for business to control government, ensuring that it remains their puppet and to influence the political process. For example, the European Round Table (ERT) “an elite lobby group of . . . chairmen or chief executives of large multi-nationals based mainly in the EU . . . [with] 11 of the 20 largest European companies [with] combined sales [in 1991] . . . exceeding $500 billion, . . . approximately 60 per cent of EU industrial production,” makes much use of the EU. As two researchers who have studied this body note, the ERT “is adept at lobbying . . . so that many ERT proposals and ‘visions’ are mysteriously regurgitated in Commission summit documents.” The ERT “claims that the labour market should be more ‘flexible,’ arguing for more flexible hours, seasonal contracts, job sharing and part time work. In December 1993, seven years after the ERT made its suggestions [and after most states had agreed to the Maastricht Treaty and its "social chapter"], the European Commission published a white paper . . . [proposing] making labour markets in Europe more flexible.” [Doherty and Hoedeman, "Knights of the Road," New Statesman, 4/11/94, p. 27]

The current talk of globalisation, NAFTA, and the Single European Market indicates an underlying transformation in which state growth follows the path cut by economic growth. Simply put, with the growth of transnational corporations and global finance markets, the bounds of the nation-state have been made economically redundant. As companies have expanded into multi-nationals, so the pressure has mounted for states to follow suit and rationalise their markets across “nations” by creating multi-state agreements and unions.

As Noam Chomsky notes, G7, the IMF, the World Bank and so forth are a “de facto world government,” and “the institutions of the transnational state largely serve other masters [than the people], as state power typically does; in this case the rising transnational corporations in the domains of finance and other services, manufacturing, media and communications.” [Op. Cit., p. 179]

As multi-nationals grow and develop, breaking through national boundaries, a corresponding growth in statism is required. Moreover, a “particularly valuable feature of the rising de facto governing institutions is their immunity from popular influence, even awareness. They operate in secret, creating a world subordinated to the needs of investors, with the public ‘put in its place’, the threat of democracy reduced” [Chomsky, Op. Cit., p. 178].

This does not mean that capitalists desire state centralisation for everything. Often, particularly for social issues, relative decentralisation is often preferred (i.e. power is given to local bureaucrats) in order to increase business control over them. By devolving control to local areas, the power which large corporations, investment firms and the like have over the local government increases proportionally. In addition, even middle-sized enterprise can join in and influence, constrain or directly control local policies and set one workforce against another. Private power can ensure that “freedom” is safe, their freedom.

No matter which set of bureaucrats are selected, the need to centralise social power, thus marginalising the population, is of prime importance to the business class. It is also important to remember that capitalist opposition to “big government” is often financial, as the state feeds off the available social surplus, so reducing the amount left for the market to distribute to the various capitals in competition.

In reality, what capitalists object to about “big government” is its spending on social programs designed to benefit the poor and working class, an “illegitimate” function which “wastes” part of the surplus that might go to capital (and also makes people less desperate and so less willing to work cheaply). Hence the constant push to reduce the state to its “classical” role as protector of private property and the system, and little else. Other than their specious quarrel with the welfare state, capitalists are the staunchest supports of government (and the “correct” form of state intervention, such as defence spending), as evidenced by the fact that funds can always be found to build more prisons and send troops abroad to advance ruling-class interests, even as politicians are crying that there is “no money” in the treasury for scholarships, national health care, or welfare for the poor.

State centralisation ensures that “as much as the equalitarian principles have been embodied in its political constitutions, it is the bourgeoisie that governs, and it is the people, the workers, peasants included, who obey the laws made by the bourgeoisie” who “has in fact if not by right the exclusive privilege of governing.” This means that “political equality . . . is only a puerile fiction, an utter lie.” It takes a great deal of faith to assume that the rich, “being so far removed from the people by the conditions of its economic and social existence” can “give expression in the government and in the laws, to the feelings, the ideas, and the will of the people.” Unsurprisingly, we find that “in legislation as well as in carrying on the government, the bourgeoisie is guided by its own interests and its own instincts without concerning itself much with the interests of the people.” So while “on election days even the proudest bourgeois who have any political ambitions are forced to court . . . The Sovereign People.” But on the “day after the elections every one goes back to their daily business” and the politicians are given carte blanche to rule in the name of the people they claim to represent.” [Bakunin, The Political Philosophy of Bakunin, p. 218 and p. 219]

http://www.infoshop.org/faq/secB2.html#secb23

http://www.infoshop.org/faq/index.html

E.5 Can ethical consumerism stop the ecological crisis?

No. At best, it can have a limited impact in reducing environmental degradation and so postpone the ecological crisis. At worse, it could accelerate that crisis by creating new markets and thus increasing growth.

Before discussing why and just so there is no misunderstanding, we must stress that anarchists fully recognise that using recycled or renewable raw materials, reducing consumption and buying “ecologically friendly” products and technologies are very important. As such, we would be the last to denounce such a thing. But such measures are of very limited use as solutions to the ecological problems we face. At best they can only delay, not prevent, capitalism’s ultimate destruction of the planet’s ecological base.

Green consumerism is often the only thing capitalism has to offer in the face of mounting ecological destruction. Usually it boils down to nothing more than slick advertising campaigns by big corporate polluters to hype band-aid measures such as using a few recycled materials or contributing money to a wildlife fund, which are showcased as “concern for the environment” while off camera the pollution and devouring of non-renewable resources goes on. They also engage in “greenwashing”, in which companies lavishly fund PR campaigns to paint themselves “green” without altering their current polluting practices!

This means that apparently “green” companies and products actually are not. Many firms hire expensive Public Relations firms and produce advertisements to paint a false image of themselves as being ecologically friendly (i.e. perform “greenwashing”). This indicates a weakness of market economies — they hinder (even distort) the flow of information required for consumers to make informed decisions. The market does not provide enough information for consumers to determine whether a product is actually green or not — it just gives them a price supplemented by (often deliberately misleading) advertising designed to manipulate the consumer and present an appropriate corporate image. Consumers have to rely on other sources, many of which are minority journals and organisations and so difficult to find, to provide them with the accurate information required to countermand the power and persuasion of advertising and the work of PR experts. This helps explain why, for example, “large agribusiness firms are now attempting, like Soviet commissars, to stifle criticism of their policies” by means of “veggie libel laws.” These laws, which in 2001 had been passed in 13 American states (“backed by agribusiness”) “make it illegal to criticise agricultural commodities in a manner inconsistent with ‘reasonable’ scientific evidence. The whole concept of ‘veggie libel’ laws is probably unconstitutional; nevertheless, these laws remain on the books.” [Eric Schlosser, Fast Food Nation, p. 266]

We should not discount the impact of PR experts in shaping the way people see the world or decide to consume. A lot of resources are poured into corporate Public Relations in order to present a green image. “In the perverse world of corporate public relations,” note critics John Stauber and Sheldon Rampton, “propagandising and lobbying against environmental protection is called ‘environmental’ or ‘green’ PR. ‘Greenwashing’ is a more accurate pejorative now commonly used to describe the ways that polluters employ deceptive PR to falsely paint themselves an environmentally responsible public image . . . Today a virulent, pro-industry, anti-environmentalism is on the rise . . . PR experts . . . are waging and winning a war against environmentalists on behalf of corporate clients in the chemical, energy, food, automobile, forestry and mining industries.” A significant amount of cash is spent (an estimated $1 billion a year by the mid-1990s) “on the services of anti-environmental PR professionals and on ‘greenwashing’ their corporate image.” [Toxic Sludge is Good for You!, p. 125] See the chapter called “Silencing Spring” in Stauber’s and Rampton’s book Toxic Sludge is Good for You! for a good summary of this use of PR firms.

Even apparently ecologically friendly firms like “The Body Shop” can present a false image of what they do. For example, journalist Jon Entine investigated that company in 1994 and discovered that only a minuscule fraction of its ingredients came from Trade Not Aid (a program claimed to aid developing countries). Entine also discovered that the company also used many outdated, off-the-shelf product formulas filled with non-renewable petrochemicals as well as animal tested ingredients. When Entine contacted the company he received libel threats and it hired a PR company to combat his story. [Stauber and Rampton, Op. Cit., pp. 74-5] This highlights the dangers of looking to consumerism to solve ecological problems. As Entine argued:

“The Body Shop is a corporation with the privileges and power in society as all others. Like other corporations it makes products that are unsustainable, encourages consumerism, uses non-renewable materials, hires giant PR and law firms, and exaggerates its environment policies. If we are to become a sustainable society, it is crucial that we have institutions . . . that are truly sustainable. The Body Shop has deceived the public by trying to make us think that they are a lot further down the road to sustainability than they really are. We should . . . no longer . . . lionise the Body Shop and others who claim to be something they are not.” [quoted by Stauber and Rampton, Op. Cit., p. 76]

Even ignoring the distorting influence of advertising and corporate-paid PR, the fundamental issue remains of whether consumerism can actually fundamentally influence how business works. One environmental journalist puts the arguments well in his excellent book on “Fast Food” (from the industrialisation of farming, to the monopolisation of food processing, to the standardisation of food consumption it). As he puts corporations will “sell free-range, organic, grass-fed hamburgers if you demand it. They will sell whatever sells at a profit.” [Eric Schlosser, Op. Cit., p. 269] He complements this position by suggesting various regulations and some role for trade unions.

Which, of course, is true. It is equally true that we are not forced to buy any specific product, which is why companies spend so much in convincing us to buy their products. Yet even ignoring the influence of advertising, it is unlikely that using the market will make capitalism nicer. Sadly, the market rewards the anti-social activities that Schlosser and other environmentalists chronicle. As he himself notes, the “low price of a fast food hamburger does not reflect its real cost . . . The profits of the fast food chains have been made possible by the losses imposed on the rest of society.” [Op. Cit., p. 261] This means that the idea that by using the market we can “reform” capitalism is flawed simply because even “good” companies have to make a profit and so will be tempted to cut costs, inflict them on third parties (such as workers, consumers and the planet). The most obvious form of such externalities is pollution. Such anti-social and anti-ecological behaviour makes perfect business sense as prices fall when costs are passed on to others in the form of externalities. Thus firms which employ debt-slaves in sweatshops while polluting the atmosphere in a third-world dictatorship will have lower costs and so prices than those employing unionised workers under eco-friendly regulations.

The amazing thing is that being concerned about such issues is considered as a flaw in economics. In fact, seeking the lowest price and ignoring the social and ecological impact of a product is “considered virtuousness” by the market and by economists for, as green economist E. F. Schumacher, pointed out “[i]f a buyer refused a good bargain because he suspected that the cheapness of the goods in question stemmed from exploitation or other despicable practices (except theft), he would be open to criticism of behaving ‘uneconomically’ which is viewed as nothing less than a fall from grace. Economists and others are wont to treat such eccentric behaviour with derision if not indignation. The religion of economics has its own code of ethics, and the First Commandment is to behave ‘economically.’” [Small is Beautiful, p. 30] And, of course, such a consumer would face numerous competitors who will happily take advantage of such activities.

Then there is the issue of how the market system hides much more information than it gives (a factor we will return to in section I.1.2). Under the price system, customers have no way of knowing the ecological (or social) impact of the products they buy. All they have is a price and that simply does not indicate how the product was produced and what costs were internalised in the final price and which were externalised. Such information, unsurprisingly, is usually supplied outside the market by ecological activists, unions, customer groups and so on. Then there is the misinformation provided by the companies themselves in their adverts and PR campaigns. The skilfully created media images of advertising can easily swamp the efforts of these voluntary groups to inform the public of the facts of the social and environmental costs of certain products. Besides, any company has the threat of court action to silence their critics as the cost in money, resources, energy and time to fight for free speech in court is an effective means to keep the public ignorant about the dark side of capitalism.

This works the other way too. Simply put, a company has no idea whether you not buying a product is based on ethical consumption decisions or whether it is due to simple dislike of the product. Unless there is an organised consumer boycott, i.e. a collective campaign, then the company really has no idea that it is being penalised for its anti-ecological and/or anti-social actions. Equally, corporations are so interlinked that it can make boycotts ineffective. For example, unless you happened to read the business section on the day McDonalds bought a sizeable share in Pret-a-Manger you would have no idea that going there instead of McDonalds would be swelling the formers profits.

Ultimately, the price mechanism does not provide enough information for the customer to make an informed decision about the impact of their purchase and, by reducing prices, actively rewards the behaviour Schlosser condemns. After all, what is now “organic” production was just the normal means of doing it. The pressures of the market, the price mechanism so often suggested as a tool for change, ensured the industrialisation of farming which so many now rightly condemn. By reducing costs, market demand increased for the cheaper products and these drove the other, more ecologically and socially sound, practices out of business.

Which feeds into the issue of effective demand and income limitations. The most obvious problem is that the market is not a consumer democracy as some people have more votes than others (in fact, the world’s richest people have more “votes” than the poorest billions, combined!). Those with the most “votes” (i.e. money) will hardly be interested in changing the economic system which placed them in that position. Similarly, those with the least “votes” will be more willing to buy ecologically destructive products simply to make ends meet rather than any real desire to do so. In addition, one individual’s decision not to buy something will easily be swamped by others seeking the best deal, i.e. the lowest prices, due to economic necessity or ignorance. Money (quantity) counts in the market, not values (quality).

Then there is the matter of sourcing of secondary products. After all, most products we consume are made up of a multitude of other goods and it is difficult, if not impossible, to know where these component parts come from. Thus we have no real way of knowing whether your latest computer has parts produced in sweatshops in third-world countries nor would a decision not to buy it be communicated that far back down the market chain (in fact, the company would not even know that you were even thinking about buying a product unless you used non-market means to inform them and then they may simply dismiss an individual as a crank).

So the notion that consumerism can be turned to pressurising companies is deeply flawed. This is not to suggest that we become unconcerned about how we spend our money. Far from it. Buying greener products rather than the standard one does have an impact. It just means being aware of the limitations of green consumerism, particularly as a means of changing the world. Rather, we must look to changing how goods are produced. This applies, of course, to shareholder democracy as well. Buying shares in a firm rarely results in an majority at the annual meetings nor, even if it did, does it allow an effective say in the day-to-day decisions management makes.

Thus green consumerism is hindered by the nature of the market — how the market reduces everything to price and so hides the information required to make truly informed decisions on what to consume. Moreover, it is capable of being used to further ecological damage by the use of PR to paint a false picture of the companies and their environmental activities. In this way, the general public think things are improving while the underlying problems remain (and, perhaps, get worse). Even assuming companies are honest and do minimise their environmental damage they cannot face the fundamental cause of the ecological crisis in the “grow-or-die” principle of capitalism (“green” firms need to make profits, accumulate capital and grow bigger), nor do they address the pernicious role of advertising or the lack of public control over production and investment under capitalism. Hence it is a totally inadequate solution.

As green Sharon Beder notes, green marketing aims at “increasing consumption, not reducing it. Many firms [seek] to capitalise on new markets created by rising environmental consciousness” with such trends prompting “a surge of advertisements and labels claiming environmental benefits. Green imagery was used to sell products, and caring for the environment became a marketing strategy” and was a “way of redirecting a willingness to spend less into a willingness to buy green products.” This means that firms can “expand their market share to include consumers that want green products. Since manufacturers still make environmentally damaging products and retailers still sell non-green products on shelves next to green ones, it is evident that green marketing is merely a way of expanding sales. If they were genuinely concerned to protect the environment they would replace the unsound products with sound ones, not just augment their existing lines.” Moreover, green marketing “does not necessarily mean green products, but false and misleading claims can be hard for consumers to detect” while the “most cynical marketers simply use environmental imagery to conjure up the impression that a product is good for the environment without making any real claims at all.” Ultimately, green consumerism “reduces people to consumers. Their power to influence society is reduced to their purchasing power.” It “does not deal with issues such as economic growth on a finite planet, the power of transnational corporations, and the way power is structured in our society.” [Global Spin, pp. 176-80]

Andrew Watson sums up green consumerism very eloquently as follows:

“green consumerism, which is largely a cynical attempt to maintain profit margins, does not challenge capital’s eco-cidal accumulation, but actually facilitates it by opening a new market. All products, no matter how ‘green’, cause some pollution, use some resources and energy, and cause some ecological disturbance. This would not matter in a society in which production was rationally planned, but in an exponentially expanding economy, production, however ‘green’, would eventually destroy the Earth’s environment. Ozone-friendly aerosols, for example, still use other harmful chemicals; create pollution in their manufacture, use and disposal; and use large amounts of resources and energy. Of course, up to now, the green pretensions of most companies have been exposed largely as presenting an acceptably green image, with little or no substance. The market is presented as the saviour of the environment. Environmental concern is commodified and transformed into ideological support for capitalism. Instead of raising awareness of the causes of the ecological crisis, green consumerism mystifies them. The solution is presented as an individual act rather than as the collective action of individuals struggling for social change. The corporations laugh all the way to the bank.” [From Green to Red, pp. 9-10]

“Ethical” consumerism, like “ethical” investment, is still based on profit making, the extraction of surplus value from others. This is hardly “ethical,” as it cannot challenge the inequality in exchange and power that lies at the heart of capitalism nor the authoritarian social relationships it creates. Therefore it cannot really undermine the ecologically destructive nature of capitalism.

In addition, since capitalism is a world system, companies can produce and sell their non-green and dangerous goods elsewhere. Many of the products and practices banned or boycotted in developed countries are sold and used in developing ones. For example, Agent Orange (used as to defoliate forests during the Vietnam War by the US) is used as an herbicide in the Third World, as is DDT. Agent Orange contains one of the most toxic compounds known to humanity and was responsible for thousands of deformed children in Vietnam. Ciba-Geigy continued to sell Enterovioform (a drug which caused blindness and paralysis in at least 10,000 Japanese users of it) in those countries that permitted it to do so. Many companies have moved to developing countries to escape the stricter pollution and labour laws in the developed countries.

Neither does green consumerism question why it should be the ruling elites within capitalism that decide what to produce and how to produce it. Since these elites are driven by profit considerations, if it is profitable to pollute, pollution will occur. Moreover, green consumerism does not challenge the (essential) capitalist principle of consumption for the sake of consumption, nor can it come to terms with the fact that “demand” is created, to a large degree, by “suppliers,” specifically by advertising agencies that use a host of techniques to manipulate public tastes, as well as using their financial clout to ensure that “negative” (i.e. truthful) stories about companies’ environmental records do not surface in the mainstream media.

Because ethical consumerism is based wholly on market solutions to the ecological crisis, it is incapable even of recognising a key root cause of that crisis, namely the atomising nature of capitalism and the social relationships it creates. Atomised individuals (“soloists”) cannot change the world, and “voting” on the market hardly reduces their atomisation. As Murray Bookchin argues, “[t]ragically, these millions [of "soloists"] have surrendered their social power, indeed, their very personalities, to politicians and bureaucrats who live in a nexus of obedience and command in which they are normally expected to play subordinate roles. Yet this is precisely the immediate cause of the ecological crisis of our time — a cause that has its historic roots in the market society that engulfs us.” [Toward an Ecological Society, p. 81] This means that fighting ecological destruction today must be a social movement rather than one of individual consumption decisions or personalistic transformation. These can go on without questioning the ecocidal drive of capitalism which “will insidiously simplify the biosphere (making due allowances for ‘wilderness’ reserves and theme parks), steadily reduce the organic to the inorganic and the complex to the simple, and convert soil into sand — all at the expense of the biosphere’s integrity and viability. The state will still be an ever-present means for keeping oppressed people at bay and will ‘manage’ whatever crises emerge as best it can. Ultimately, society will tend to become more and more authoritarian, public life will atrophy.” [Bookchin, "The Future of the Ecology Movement," pp. 1-20, Which Way for the Ecology Movement?, p. 14]

All this is not to suggest that individual decisions on what to consume are irrelevant, far from it. Nor are consumer boycotts a waste of time. If organised into mass movements and linked to workplace struggle they can be very effective. It is simply to point out that individual actions, important as they are, are no solution to social problems. Thus Bookchin:

“The fact is that we are confronted by a thoroughly irrational social system, not simply by predatory individuals who can be won over to ecological ideas by moral arguments, psychotherapy, or even the challenges of a troubled public to their products and behaviour . . . One can only commend the individuals who by virtue of their consumption habits, recycling activities. and appeals for a new sensibility undertake public activities to stop ecological degradation. Each surely does his or her part. But it will require a much greater effort — and organised, clearly conscious, and forward-looking political movement — to meet the basic challenges posed by our aggressively anti-ecological society.”Yes, we as individuals should change our lifestyles as much as possible, but it is the utmost short-sightedness to believe that that is all or even primarily what we have to do. We need to restructure the entire society, even as we engage in lifestyle changes and single-issue struggles against pollution, nuclear power plants, the excessive use of fossil fuels, the destruction of soil, and so forth. We must have a coherent analysis of the deep-seated hierarchical relationships and systems of domination, as well as class relationships and economic exploitation, that degrade people as well as the environment.” ["The Ecological Crisis, Socialism, and the need to remake society," pp. 1-10, Society and Nature, vol. 2, no. 3, p. 4]

Using the capitalist market to combat the effects produced by that same market is no alternative. Until capitalism and the state are dismantled, solutions like ethical consumerism will be about as effective as fighting a forest fire with a water pistol. Such solutions are doomed to failure because they promote individual responses to social problems, problems that by their very nature require collective action, and deal only with the symptoms, rather than focusing on the cause of the problem in the first place. Real change comes from collective struggle, not individual decisions within the market place which cannot combat the cancerous growth principle of the capitalist economy. As such, ethical consumerism does not break from the logic of capitalism and so is doomed to failure.

http://www.infoshop.org/faq/secE5.html

http://www.infoshop.org/faq/index.html

E.2 What do eco-anarchists propose instead of capitalism?

Given what eco-anarchists consider to be the root cause of our ecological problems (as discussed in the last section), it should come as no surprise that they think that the current ecological crisis can only be really solved by eliminating those root causes, namely by ending domination within humanity and creating an anarchist society. So here we will summarise the vision of the free society eco-anarchists advocate before discussing the limitations of various non-anarchist proposals to solve environmental problems in subsequent sections. 

However, before so doing it is important to stress that eco-anarchists consider it important to fight against ecological and social problems today. Like all anarchists, they argue for direct action and solidarity to struggle for improvements and reforms under the current system. This means that eco-anarchism “supports every effort to conserve the environment” in the here and now. The key difference between them and environmentalists is that eco-anarchists place such partial struggles within a larger context of changing society as a whole. The former is part of “waging a delaying action against the rampant destruction of the environment” the other is “a create movement to totally revolutionise the social relations of humans to each other and of humanity to nature.” [Murray Bookchin, Toward an Ecological Society, p. 43] This is one of the key differences between an ecological perspective and an environmental one (a difference discussed in section E.1.2). Finding ways to resist capitalism’s reduction of the living world to resources and commodities and its plunder of the planet, our resistance to specific aspects of an eco-cidal system, are merely a starting point in the critique of the whole system and of a wider struggle for a better society. As such, our outline of an ecological society (or ecotopia) is not meant to suggest an indifference to partial struggles and reforms within capitalism. It is simply to indicate why anarchists are confident that ending capitalism and the state will create the necessary preconditions for a free and ecologically viable society.

This perspective flows from the basic insight of eco-anarchism, namely that ecological problems are not separate from social ones. As we are part of nature, it means that how we interact and shape with it will be influenced by how we interact and shape ourselves. As Reclus put it “every people gives, so to speak, new clothing to the surrounding nature. By means of its fields and roads, by its dwelling and every manner of construction, by the way it arranges the trees and the landscape in general, the populace expresses the character of its own ideals. If it really has a feeling for beauty, it will make nature more beautiful. If, on the other hand, the great mass of humanity should remain as it is today, crude, egoistic and inauthentic, it will continue to mark the face of the earth with its wretched traces. Thus will the poet’s cry of desperation become a reality: ‘Where can I flee? Nature itself has become hideous.’” In order to transform how we interact with nature, we need to transform how we interact with each other. “Fortunately,” Reclus notes, “a complete alliance of the beautiful and the useful is possible.” [quoted by Clark and Martin (eds.) , Anarchy, Geography, Modernity, p. 125 and p. 28]

Over a century later, Murray Bookchin echoed this insight:

“The views advanced by anarchists were deliberately called social ecology to emphasise that major ecological problems have their roots in social problems — problems that go back to the very beginnings of patricentric culture itself. The rise of capitalism, with a law of life based on competition, capital accumulation, and limitless growth, brought these problems — ecological and social — to an acute point; indeed, one that was unprecedented in any prior epoch of human development. Capitalist society, by recycling the organise world into an increasingly inanimate, inorganic assemblage of commodities, was destined to simplify the biosphere, thereby cutting across the grain of natural evolution with its ages-long thrust towards differentiation and diversity.”To reverse this trend, capitalism had to be replaced by an ecological society based on non-hierarchical relationships, decentralised communities, eco-technologies like solar power, organic agriculture, and humanly scaled industries — in short, by face-to-face democratic forms of settlement economically and structurally tailored to the ecosystems in which they were located.” [Remaking Society, pp. 154-5] 

The vision of an ecological society rests on the obvious fact that people can have both positive and negative impacts on the environment. In current society, there are vast differences and antagonisms between privileged whites and people of colour, men and women, rich and poor, oppressor and oppressed. Remove those differences and antagonisms and our interactions with ourselves and nature change radically. In other words, there is a vast difference between free, non-hierarchical, class, and stateless societies on the one hand, and hierarchical, class-ridden, statist, and authoritarian ones and how they interact with the environment.

Given the nature of ecology, it should come as no surprise that social anarchists have been at the forefront of eco-anarchist theory and activism. It would be fair to say that most eco-anarchists, like most anarchists in general, envision an ecotopia based on communist-anarchist principles. This does not mean that individualist anarchists are indifferent to environmental issues, simply that most anarchists are unconvinced that such solutions will actually end the ecological crisis we face. Certain of the proposals in this section are applicable to individualist anarchism (for example, the arguments that co-operatives will produce less growth and be less likely to pollute). However, others are not. Most obviously, arguments in favour of common ownership and against the price mechanism are not applicable to the market based solutions of individualist anarchism. It should also be pointed out, that much of the eco-anarchist critique of capitalist approaches to ecological problems are also applicable to individualist and mutualist anarchism as well (particularly the former, as the latter does recognise the need to regulate the market). While certain aspects of capitalism would be removed in an individualist anarchism (such as massive inequalities of wealth, capitalist property rights as well as direct and indirect subsidies to big business), it is still has the informational problems associated with markets as well as a growth orientation.

Here we discuss the typical eco-anarchist view of a free ecological society, namely one rooted in social anarchist principles. Eco-anarchists, like all consistent anarchists advocate workers’ self-management of the economy as a necessary component of an ecologically sustainable society. This usually means society-wide ownership of the means of production and all productive enterprises self-managed by their workers (as described further in section I.3). This is a key aspect of making a truly ecological society. Most greens, even if they are not anarchists, recognise the pernicious ecological effects of the capitalist “grow or die” principle; but unless they are also anarchists, they usually fail to make the connection between that principle and the hierarchical form of the typical capitalist corporation. The capitalist firm, like the state, is centralised, top-down and autocratic. These are the opposite of what an ecological ethos would suggest. In contrast, eco-anarchists emphasise the need for socially owned and worker self-managed firms.

This vision of co-operative rather than hierarchical production is a common position for almost all anarchists. Communist and non-communist social anarchists, like mutualists and collectivists, propose co-operative workplaces but differ in how best to distribute the products produced. The former urge the abolition of money and sharing according to need while the latter see income related to work and surpluses are shared equally among all members. Both of these systems would produce workplaces which would be under far less pressure toward rapid expansion than the traditional capitalist firm (as individualist anarchism aims for the abolition of rent, profit and interest it, too, will have less expansive workplaces).

The slower growth rate of co-operatives has been documented in a number of studies, which show that in the traditional capitalist firm, owners’ and executives’ percentage share of profits greatly increases as more employees are added to the payroll. This is because the corporate hierarchy is designed to facilitate exploitation by funnelling a disproportionate share of the surplus value produced by workers to those at the top of the pyramid (see section C.2) Such a design gives ownership and management a very strong incentive to expand, since, other things being equal, their income rises with every new employee hired. [David Schweickart, Against Capitalism, pp. 153-4] Hence the hierarchical form of the capitalist corporation is one of the main causes of runaway growth as well as social inequality and the rise of big business and oligopoly in the so-called “free” market.

By contrast, in an equal-share worker co-operative, the addition of more members simply means more people with whom the available pie will have to be equally divided — a situation that immensely reduces the incentive to expand. Thus a libertarian-socialist economy will not be under the same pressure to grow. Moreover, when introducing technological innovations or facing declining decline for goods, a self-managed workplace would be more likely to increase leisure time among producers rather than increase workloads or reduce numbers of staff.

This means that rather than produce a few big firms, a worker-controlled economy would tend to create an economy with more small and medium sized workplaces. This would make integrating them into local communities and eco-systems far easier as well as making them more easily dependent on green sources of energy. Then there are the other ecological advantages to workers’ self-management beyond the relative lack of expansion of specific workplaces and the decentralisation this implies. These are explained well by market socialist David Schweickart:

“To the extent that emissions affect the workers directly on the job (as they often do), we can expect a self-managed firm to pollute less. Workers will control the technology; it will not be imposed on them from without.”To the extent that emissions affect the local community, they are likely to be less severe, for two reasons. Firstly, workers (unlike capitalist owners) will necessarily live nearby, and so the decision-makers will bear more of the environmental costs directly. Second . . . a self-managed firm will not be able to avoid local regulation by running away (or threatening to do so). The great stick that a capitalist firm holds over the head of a local community will be absent. Hence absent will be the macrophenomenon of various regions of the country trying to compete for firms by offering a ‘better business climate’ (i.e. fewer environmental restrictions).” [Op. Cit., p. 145] 

For an ecological society to work, it requires the active participation of those doing productive activity. They are often the first to be affected by industrial pollution and have the best knowledge of how to stop it happening. As such, workplace self-management is an essential requirement for a society which aims to life in harmony with its surrounds (and with itself, as a key aspect of social unfreedom would be eliminated in the form of wage slavery).

For these reasons, libertarian socialism based on producer co-operatives is essential for the type of economy necessary to solve the ecological crisis. These all feed directly into the green vision as “ecology points to the necessity of decentralisation, diversity in natural and social systems, human-scale technology, and an end to the exploitation of nature.” [John Clark, The Anarchist Moment, p. 115] This can only be achieved on a society which bases itself on workers’ self-management as this would facilitate the decentralisation of industries in ways which are harmonious with nature.

So far, all forms of social anarchism are in agreement. However, eco-anarchists tend to be communist-anarchists and oppose both mutualism and collectivism. This is because workers’ ownership and self-management places the workers of an enterprise in a position where they can become a particularistic interest within their community. This may lead to these firms acting purely in their own narrow interests and against the local community. They would be, in other words, outside of community input and be solely accountable to themselves. This could lead to a situation where they become “collective capitalists” with a common interest in expanding their enterprises, increasing their “profits” and even subjecting themselves to irrational practices to survive in the market (i.e., harming their own wider and long-term interests as market pressures have a distinct tendency to produce a race to the bottom — see section I.1.3 for more discussion). This leads most eco-anarchists to call for a confederal economy and society in which communities will be decentralised and freely give of their resources without the use of money.

As a natural compliment to workplace self-management, eco-anarchists propose communal self-management. So, although it may have appeared that we focus our attention on the economic aspects of the ecological crisis and its solution, this is not the case. It should always be kept in mind that all anarchists see that a complete solution to our many ecological and social problems must be multi-dimensional, addressing all aspects of the total system of hierarchy and domination. This means that only anarchism, with its emphasis on the elimination of authority in all areas of life, goes to the fundamental root of the ecological crisis.

The eco-anarchist argument for direct (participatory) democracy is that effective protection of the planet’s ecosystems requires that all people are able to take part at the grassroots level in decision-making that affects their environment, since they are more aware of their immediate eco-systems and more likely to favour stringent environmental safeguards than politicians, state bureaucrats and the large, polluting special interests that now dominate the “representative” system of government. Moreover, real change must come from below, not from above as this is the very source of the social and ecological problems that we face as it divests individuals, communities and society as a whole of their power, indeed right, to shape their own destinies as well as draining them of their material and “spiritual” resources (i.e., the thoughts, hopes and dreams of people).

Simply put, it should be hardly necessary to explore in any great depth the sound ecological and social reasons for decentralising decision making power to the grassroots of society, i.e. to the people who have to live with the decisions being reached. The decentralised nature of anarchism would mean that any new investments and proposed solutions to existing problems would be tailored to local conditions. Due to the mobility of capital, laws passed under capitalism to protect the environment have to be created and implemented by the central government to be effective. Yet the state, as discussed in section E.1, is a centralised structure unsuited to the task of collecting and processing the information and knowledge required to customise decisions to local ecological and social circumstances. This means that legislation, precisely due to its scope, cannot be finely tuned to local conditions (and so can generate local opposition, particularly if whipped up by corporate front organisations). In an eco-anarchist society, decentralisation would not have the threat of economic power hanging over it and so decisions would be reached which reflected the actual local needs of the population. As they would be unlikely to want to pollute themselves or their neighbours, eco-anarchists are confident that such local empowerment will produce a society which lives with, rather than upon, the environment.

Thus eco-communities (or eco-communes) are a key aspect of an ecotopia. Eco-communes, Bookchin argued, will be “networked confederally through ecosystems, bioregions, and biomes” and be “artistically tailored to their naturally surrounding. We can envision that their squares will be interlaced by streams, their places of assembly surrounded by groves, their physical contours respected and tastefully landscaped, their soils nurtured caringly to foster plant variety for ourselves, our domestic animals, and wherever possible the wildlife they may support on their fringes.” They would be decentralised and “scaled to human dimensions,” using recycling as well as integrating “solar, wind, hydraulic, and methane-producing installations into a highly variegated pattern for producing power. Agriculture, aquaculture, stockraising, and hunting would be regarded as crafts — an orientation that we hope would be extended as much as possible to the fabrication of use-values of nearly all kinds. The need to mass-produce goods in highly mechanised installations would be vastly diminished by the communities’ overwhelming emphasis on quality and permanence.” [The Ecology of Freedom, p. 444]

This means that local communities will generate social and economic policies tailored to their own unique ecological circumstances, in co-operation with others (it is important stress that eco-communes do not imply supporting local self-sufficiency and economic autarchy as values in themselves). Decisions that have regional impact are worked out by confederations of local assemblies, so that everybody affected by a decision can participate in making it. Such a system would be self-sufficient as workplace and community participation would foster creativity, spontaneity, responsibility, independence, and respect for individuality — the qualities needed for a self-management to function effectively. Just as hierarchy shapes those subject to it in negative ways, participation would shape us in positive ways which would strengthen our individuality and enrich our freedom and interaction with others and nature.

That is not all. The communal framework would also impact on how industry would develop. It would allow eco-technologies to be prioritised in terms of R&D and subsidised in terms of consumption. No more would green alternatives and eco-technologies be left unused simply because most people cannot afford to buy them nor would their development be under-funded simply because a capitalist sees little profit form it or a politician cannot see any benefit from it. It also means that the broad outlines of production are established at the community assembly level while they are implemented in practice by smaller collective bodies which also operate on an egalitarian, participatory, and democratic basis. Co-operative workplaces form an integral part of this process, having control over the production process and the best way to implement any general outlines.

It is for these reasons that anarchists argue that common ownership combined with a use-rights based system of possession is better for the environment as it allows everyone the right to take action to stop pollution, not simply those who are directly affected by it. As a framework for ecological ethics, the communal system envisioned by social anarchists would be far better than private property and markets in protecting the environment. This is because the pressures that markets exert on their members would not exist, as would the perverse incentives which reward anti-social and anti-ecological practices. Equally, the anti-ecological centralisation and hierarchy of the state would be ended and replaced with a participatory system which can take into account the needs of the local environment and utilise the local knowledge and information that both the state and capitalism suppresses.

Thus a genuine solution to the ecological crisis presupposes communes, i.e. participatory democracy in the social sphere. This is a transformation that would amount to a political revolution. However, as Bakunin continually emphasised, a political revolution of this nature cannot be envisioned without a socio-economic revolution based on workers’ self-management. This is because the daily experience of participatory decision-making, non-authoritarian modes of organisation, and personalistic human relationships would not survive if those values were denied during working hours. Moreover, as mentioned above, participatory communities would be hard pressed to survive the pressure that big business would subject them to.

Needless to say, the economic and social aspects of life cannot be considered in isolation. For example, the negative results of workplace hierarchy and its master-servant dynamic will hardly remain there. Given the amount of time that most people spend working, the political importance of turning it into a training ground for the development of libertarian values can scarcely be overstated. As history has demonstrated, political revolutions that are not based upon social changes and mass psychological transformation — that is, by a deconditioning from the master/slave attitudes absorbed from the current system — result only in the substitution of new ruling elites for the old ones (e.g. Lenin becoming the new “Tsar” and Communist Party aparatchiks becoming the new “aristocracy”). Therefore, besides having a slower growth rate, worker co-operatives with democratic self-management would lay the psychological foundations for the kind of directly democratic political system necessary to protect the biosphere. Thus “green” libertarian socialism is the only proposal radical enough to solve the ecological crisis.

Ecological crises become possible only within the context of social relations which weaken people’s capacities to fight an organised defence of the planet’s ecology and their own environment. This means that the restriction of participation in decision-making processes within hierarchical organisations such as the state and capitalism firms help create environmental along with social problems by denying those most affected by a problem the means of fixing it. Needless to say, hierarchy within the workplace is a prerequisite to accumulation and so growth while hierarchy within a community is a prerequisite to defend economic and social inequality as well as minority rule as the disempowered become indifferent to community and social issues they have little or no say in. Both combine to create the basis of our current ecological crisis and both need to be ended.

Ultimately, a free nature can only begin to emerge when we live in a fully participatory society which itself is free of oppression, domination and exploitation. Only then will we be able to rid ourselves of the idea of dominating nature and fulfil our potential as individuals and be a creative force in natural as well social evolution. That means replacing the current system with one based on freedom, equality and solidarity. Once this is achieved, “social life will yield a sensitive development of human and natural diversity, falling together into a well balanced harmonious whole. Ranging from community through region to entire continents, we will see a colourful differentiation of human groups and ecosystems, each developing its unique potentialities and exposing members of the community to a wide spectrum of economic, cultural and behavioural stimuli. Falling within our purview will be an exciting, often dramatic, variety of communal forms — here marked by architectural and industrial adaptations to semi-arid ecosystems, there to grasslands, elsewhere by adaptation to forested areas. We will witness a creative interplay between individual and group, community and environment, humanity and nature.” [Bookchin, Post-Scarcity Anarchism, p. 39]

So, to conclude, in place of capitalism eco-anarchists favour ecologically responsible forms of libertarian socialism, with an economy based on the principles of complementarily with nature; decentralisation (where possible and desirable) of large-scale industries, reskilling of workers, and a return to more artisan-like modes of production; the use of eco-technologies and ecologically friendly energy sources to create green products; the use of recycled and recyclable raw materials and renewable resources; the integration of town and country, industry and agriculture; the creation of self-managed eco-communities which exist in harmony with their surroundings; and self-managed workplaces responsive to the wishes of local community assemblies and labour councils in which decisions are made by direct democracy and co-ordinated (where appropriate and applicable) from the bottom-up in a free federation. Such a society would aim to develop the individuality and freedom of all its members in order to ensure that we end the domination of nature by humanity by ending domination within humanity itself.

This is the vision of a green society put forth by Murray Bookchin. To quote him:

“We must create an ecological society — not merely because such a society is desirable but because it is direly necessary. We must begin to live in order to survive. Such a society involves a fundamental reversal of all the trends that mark the historic development of capitalist technology and bourgeois society — the minute specialisation or machines and labour, the concentration of resources and people in gigantic industrial enterprises and urban entities, the stratification and bureaucratisation of life, the divorce of town from country, the objectification of nature and human beings. In my view, this sweeping reversal means that we must begin to decentralise our cities and establish entirely new eco-communities that are artistically moulded to the ecosystems in which they are located . . .”Such an eco-community . . . would heal the split between town and country, indeed, between mind and body by fusing intellectual with physical work, industry with agriculture in a rotation or diversification of vocational tasks. An eco-community would be supported by a new kind of technology — or eco-technology — one composed of flexible, versatile machinery whose productive applications would emphasise durability and quality . . .” [Toward an Ecological Society, pp. 68-9] 

Lastly, we need to quickly sketch out how anarchists see the change to an ecological society happening as there is little point having an aim if you have no idea how to achieve it.

As noted above, eco-anarchists (like all anarchists) do not counterpoise an ideal utopia to existing society but rather participate in current ecological struggles. Moreover, we see that struggle itself as the link between what is and what could be. This implies, at minimum, a two pronged strategy of neighbourhood movements and workplace organising as a means of both fighting and abolishing capitalism. These would work together, with the former targeting, say, the disposal of toxic wastes and the latter stopping the production of toxins in the first place. Only when workers are in a position to refuse to engage in destructive practices or produce destructive goods can lasting ecological change emerge. Unsurprisingly, modern anarchists and anarcho-syndicalists have been keen to stress the need for a green syndicalism which addresses ecological as well as economical exploitation. The ideas of community and industrial unionism are discussed in more detail in section J.5 along with other anarchist tactics for social change. Needless to say, such organisations would use direct action as their means of achieving their goals (see section J.2). It should be noted that some of Bookchin’s social ecologist followers advocate, like him, greens standing in local elections as a means to create a counter-power to the state. As we discuss in section J.5.14, this strategy (called Libertarian Municipalism) finds few supporters in the wider anarchist movement.

This strategy flows, of course, into the structures of an ecological society. As we discuss in section I.2.3, anarchists argue that the framework of a free society will be created in the process of fighting the existing one. Thus the structures of an eco-anarchist society (i.e. eco-communes and self-managed workplaces) will be created by fighting the ecocidal tendencies of the current system. In other words, like all anarchists eco-anarchists seek to create the new world while fighting the old one. This means what we do now is, however imperfect, an example of what we propose instead of capitalism. That means we act in an ecological fashion today in order to ensure that we can create an ecological society tomorrow.For more discussion of how an anarchist society would work, see section I. We will discuss the limitations of various proposed solutions to the environmental crisis in the following sections.

http://www.infoshop.org/faq/secE2.html

http://www.infoshop.org/faq/index.html

E.1.2 What is the difference between environmentalism and ecology?

As we noted in section A.3.3, eco-anarchists contrast ecology with environmentalism. The difference is important as it suggests both a different analysis of where our ecological problems come from and the best way to solve them. As Bookchin put it: 

“By ‘environmentalism’ I propose to designate a mechanistic, instrumental outlook that sees nature as a passive habitat composed of ‘objects’ such as animals, plants, minerals, and the like that must merely be rendered more serviceable for human use . . . Within this context, very little of a social nature is spared from the environmentalist’s vocabulary: cities become ‘urban resources’ and their inhabitants ‘human resources’ . . . Environmentalism . . . tends to view the ecological project for attaining a harmonious relationship between humanity and nature as a truce rather than a lasting equilibrium. The ‘harmony’ of the environmentalist centres around the development of new techniques for plundering the natural world with minimal disruption of the human ‘habitat.’ Environmentalism does not question the most basic premise of the present society, notably, that humanity must dominant nature; rather, it seeks to facilitate than notion by developing techniques for diminishing the hazards caused by the reckless despoliation of the environment.” [The Ecology of Freedom, p. 86]

So eco-anarchists call the position of those who seek to reform capitalism and make it more green “environmentalism” rather than ecology. The reasons are obvious, as environmentalists “focus on specific issues like air and water pollution” while ignoring the social roots of the problems they are trying to solve. In other words, their outlook “rest[s] on an instrumental, almost engineering approach to solving ecological dislocations. To all appearances, they wanted to adapt the natural world to the needs of the existing society and its exploitative, capitalist imperatives by way of reforms that minimise harm to human health and well-being. The much-needed goals of formulating a project for radical social change and for cultivating a new sensibility toward the natural world tended to fall outside the orbit of their practical concerns.” Eco-anarchists, while supporting such partial structures, stress that “these problems originate in a hierarchical, class, and today, competitive capitalist system that nourishes a view of the natural world as a mere agglomeration of ‘resources’ for human production and consumption.” [Op. Cit., pp. 15-6]

This is the key. As environmentalism does not bring into question the underlying notion of the present society that man must dominate nature it cannot present anything other than short-term solutions for the various symptoms of the underlying problem. Moreover, as it does not question hierarchy, it simply adjusts itself to the status quo. Thus liberal environmentalism is so “hopelessly ineffectual” because “it takes the present social order for granted” and is mired in “the paralysing belief that a market society, privately owned property, and the present-day bureaucratic nation-state cannot be changed in any basic sense. Thus, it is the prevailing order that sets the terms of any ‘compromise’ or ‘trade-off’” and so “the natural world, including oppressed people, always loses something piece by piece, until everything is lost in the end. As long as liberal environmentalism is structured around the social status quo, property rights always prevail over public rights and power always prevails over powerlessness. Be it a forest, wetlands, or good agricultural soil, a ‘developer’ who owns any of these ‘resources’ usually sets the terms on which every negotiation occurs and ultimately succeeds in achieving the triumph of wealth over ecological considerations.” [Bookchin, Remaking Society, p. 15]

This means that a truly ecological perspective seeks to end the situation where a few govern the many, not to make the few nicer. As Chomsky once noted on the issue of “corporate social responsibility”, he could not discuss the issue as such because he did “not accept some of its presuppositions, specifically with regard to the legitimacy of corporate power” as he did not see any “justification for concentration of private power” than “in the political domain.” Both would “act in a socially responsible way — as benevolent despots — when social strife, disorder, protest, etc., induce them to do so for their own benefit.” He stressed that in a capitalist society “socially responsible behaviour would be penalised quickly in that competitors, lacking such social responsibility, would supplant anyone so misguided as to be concerned with something other than private benefit.” This explains why real capitalist systems have always “been required to safeguard social existence in the face of the destructive forces of private capitalism” by means of “substantial state control.” However, the “central questions . . . are not addressed, but rather begged” when discussing corporate social responsibility. [Language and Politics, p. 275]

Ultimately, the key problem with liberal environmentalism (as with liberalism in general) is that it tends, by definition, to ignore class and hierarchy. The “we are all in this together” kind of message ignores that most of decisions that got us into our current ecological and social mess were made by the rich as they have control over resources and power structures (both private and public). It also suggests that getting us out of the mess must involve taking power and wealth back from the elite — if for no other reason because working class people do not, by themselves, have the resources to solve the problem.

Moreover, the fact is the ruling class do not inhabit quite the same polluted planet as everyone else. Their wealth protects them, to a large degree, to the problems that they themselves have created and which, in fact, they owe so much of that wealth to (little wonder, then, they deny there is a serious problem). They have access to a better quality of life, food and local environment (no toxic dumps and motorways are near their homes or holiday retreats). Of course, this is a short term protection but the fate of the planet is a long-term abstraction when compared to the immediate returns on one’s investments. So it is not true to say that all parts of the ruling class are in denial about the ecological problems. A few are aware but many more show utter hatred towards those who think the planet is more important than profits.

This means that such key environmentalist activities such as education and lobbying are unlikely to have much effect. While these may produce some improvements in terms of our environmental impact, it cannot stop the long-term destruction of our planet as the ecological crisis is “systemic — and not a matter of misinformation, spiritual insensitivity, or lack of moral integrity. The present social illness lies not only in the outlook that pervades the present society; it lies above all in the very structure and law of life in the system itself, in its imperative, which no entrepreneur or corporation can ignore without facing destruction: growth, more growth, and still more growth.” [Murray Bookchin, "The Ecological Crisis, Socialism, and the need to remake society," pp. 1-10, Society and Nature, vol. 2, no. 3, pp. 2-3] This can only be ended by ending capitalism, not by appeals to consumers to buy eco-friendly products or to capitalists to provide them:

“Accumulation is determined not by the good or bad intentions of the individual bourgeois, but by the commodity relationship itself . . . It is not the perversity of the bourgeois that creates production for the sake of production, but the very market nexus over which he presides and to which he succumbs. . . . It requires a grotesque self-deception, or worse, an act of ideological social deception, to foster the belief that this society can undo its very law of life in response to ethical arguments or intellectual persuasion.” [Toward an Ecological Society, p. 66]

Sadly, much of what passes for the green movement is based on this kind of perspective. At worse, many environmentalists place their hopes on green consumerism and education. At best, they seek to create green parties to work within the state to pass appropriate regulations and laws. Neither option gets to the core of the problem, namely a system in which there are “oppressive human beings who literally own society and others who are owned by it. Until society can be reclaimed by an undivided humanity that will use its collective wisdom, cultural achievements, technological innovations, scientific knowledge, and innate creativity for its own benefit and for that of the natural world, all ecological problems will have their roots in social problems.” [Bookchin, Remaking Society, p. 39]

http://www.infoshop.org/faq/secE1.html#sece12

http://www.infoshop.org/faq/index.html

J.2 What is direct action?

Direct action, to use Rudolf Rocker’s words, is “every method of immediate warfare by the workers [or other sections of society] against their economic and political oppressors. Among these the outstanding are: the strike, in all its graduations from the simple wage struggle to the general strike; the boycott; sabotage in all its countless forms; [occupations and sit-down strikes;] anti-militarist propaganda, and in particularly critical cases,… armed resistance of the people for the protection of life and liberty.” [Anarcho-Syndicalism, p. 66]

Not that anarchists think that direct action is only applicable within the workplace. Far from it. Direct action must occur everywhere! So, in non-workplace situations, direct action includes rent strikes, consumer boycotts, occupations (which, of course, can include sit-in strikes by workers), eco-tage, individual and collective non-payment of taxes, blocking roads and holding up construction work of an anti-social nature and so forth. Also direct action, in a workplace setting, includes strikes and protests on social issues, not directly related to working conditions and pay. Such activity aims to ensure the “protection of the community against the most pernicious outgrowths of the present system. The social strike seeks to force upon the employers a responsibility to the public. Primarily it has in view the protection of the customers, of whom the workers themselves [and their families] constitute the great majority” [Op. Cit., p. 72]

Basically, direct action means that instead of getting someone else to act for you (e.g. a politician) you act for yourself. Its essential feature is an organised protest by ordinary people to make a change by their own efforts. Thus Voltairine De Cleyre’s excellent statement on this topic:

“Every person who ever thought he had a right to assert, and went boldly and asserted it, himself, or jointly with others that shared his convictions, was a direct actionist. Some thirty years ago I recall that the Salvation Army was vigorously practicing direct action in the maintenance of the freedom of its members to speak, assemble, and pray. Over and over they were arrested, fined, and imprisoned; but they kept right on singing, praying, and marching, till they finally compelled their persecutors to let them alone. The Industrial Workers [of the World] are now conducting the same fight, and have, in a number of cases, compelled the officials to let them alone by the same direct tactics.”Every person who ever had a plan to do anything, and went and did it, or who laid his plan before others, and won their co-operation to do it with him, without going to external authorities to please do the thing for them, was a direct actionist. All co-operative experiments are essentially direct action.

“Every person who ever in his life had a difference with anyone to settle, and went straight to the other persons involved to settle it, either by a peaceable plan or otherwise, was a direct actionist. Examples of such action are strikes and boycotts; many persons will recall the action of the housewives of New York who boycotted the butchers, and lowered the price of meat; at the present moment a butter boycott seems looming up, as a direct reply to the price-makers for butter.

“These actions are generally not due to any one’s reasoning overmuch on the respective merits of directness or indirectness, but are the spontaneous retorts of those who feel oppressed by a situation. In other words, all people are, most of the time, believers in the principle of direct action, and practicers of it. . .”

[Direct Action]

So direct action means acting for yourself against injustice and oppression. It can, sometimes, involve putting pressure on politicians or companies, for example, to ensure a change in an oppressive law or destructive practices. However, such appeals are direct action simply because they do not assume that the parties in question we will act for us – indeed the assumption is that change only occurs when we act to create it. Regardless of what the action is, “if such actions are to have the desired empowerment effect, they must be largely self-generated, rather than being devised and directed from above.” [Martha Ackelsberg, Free Women of Spain, p. 33]

So, in a nutshell, direct action is any form of activity which people themselves decide upon and organise themselves which is based on their own collective strength and does not involve getting intermediates to act for them. As such direct action is a natural expression of liberty, of self-government for “[d]irect action against the authority in the shop, direct action against the authority of the law, direct action against the invasive, meddlesome authority of our moral code, is the logical, consistent method of Anarchism.” [Emma Goldman, Red Emma Speaks, pp. 62-63] It is clear that by acting for yourself you are expressing the ability to govern yourself. Thus its a means by which people can take control of their own lives. It is a means of self-empowerment and self-liberation:

“Direct action meant that the goal of any and all these activities was to provide ways for people to get in touch with their own powers and capacities, to take back the power of naming themselves and their lives.” [Martha Ackelsberg, Op. Cit., p. 32]

In other words, anarchists reject the view that society is static and that people’s consciousness, values, ideas and ideals cannot be changed. Far from it and anarchists support direct action because it actively encourages the transformation of those who use it. Direct action is the means of creating a new consciousness, a means of self-liberation from the chains placed around our minds, emotions and spirits by hierarchy and oppression.

Because direct action is the expression of liberty, the powers that be are vitally concerned only when the oppressed use direct action to win its demands, for it is a method which is not easy or cheap to combat. Any hierarchical system is placed into danger when those at the bottom start to act for themselves and, historically, people have invariably gained more by acting directly than could have been won by playing ring around the rosy with indirect means.

Direct action tore the chains of open slavery from humanity. Over the centuries it has established individual rights and modified the life and death power of the master class. Direct action won political liberties such as the vote and free speech. Used fully, used wisely and well, direct action can forever end injustice and the mastery of humans by other humans.

In the sections that follow, we will indicate why anarchists are in favour of direct action and why they are against electioneering as a means of change.

J.2.1 Why do anarchists favour using direct action to change things?

Simply because it is effective and it has a radicalising impact on those who practice it. As it is based on people acting for themselves, it shatters the dependency and marginalisation created by hierarchy. As Murray Bookchin argues, “[w]hat is even more important about direct action is that it forms a decisive step toward recovering the personal power over social life that the centralised, over-bearing bureaucracies have usurped from the people . . . we not only gain a sense that we can control the course of social events again; we recover a new sense of selfhood and personality without which a truly free society, based in self-activity and self-management, is utterly impossible.” [Toward an Ecological Society, p. 47]

By acting for themselves, people gain a sense of their own power and abilities. This is essential if people are to run their own lives. As such, direct action is the means by which individuals empower themselves, to assert their individuality, to make themselves count as individuals. It is the opposite of hierarchy, within which individuals are told again and again that they are nothing, are insignificant and must dissolve themselves into a higher power (the state, the company, the party, the people, etc.) and feel proud in participating in the strength and glory of this higher power. Direct action, in contrast, is the means of asserting ones individual opinion, interests and happiness, of fighting against self-negation:

“man has as much liberty as he is willing to take. Anarchism therefore stands for direct action, the open defiance of, and resistance to, all laws and restrictions, economic, social and moral. But defiance and resistance are illegal. Therein lies the salvation of man. Everything illegal necessitates integrity, self-reliance, and courage. In short, it calls for free independent spirits, for men who are men, and who have a bone in their back which you cannot pass your hand through.” [Emma Goldman, Red Emma Speaks, pp. 61-62]

In addition, because direct action is based around individuals solving their own problems, by their own action, it awakens those aspects of individuals crushed by hierarchy and oppression – such as initiative, solidarity, imagination, self-confidence and a sense of individual and collective power, that you do matter and count as an individual and that you, and others like you, can change the world. Direct Action is the means by which people can liberate themselves and educate themselves in the ways of and skills required for self-management and liberty. Hence:

“anarchists insisted that we learn to think and act for ourselves by joining together in organisations in which our experience, our perception and our activity can guide and make the change. Knowledge does not precede experience, it flows from it. . . People learn to be free only by exercising freedom. [As one Spanish Anarchist put it] ‘We are not going to find ourselves. . . with people ready-made for the future. . . Without continued exercise of their faculties, there will be no free people. . . The external revolution and the internal revolution presuppose one another, and they must be simultaneous in order to be successful.’” [Martha Ackelsberg, Free Women of Spain, pp. 32-33]

So direct action, to use Murray Bookchin’s words, is “the means whereby each individual awakens to the hidden powers within herself and himself, to a new sense of self-confidence and self-competence; it is the means whereby individuals take control of society directly.” [Op. Cit., p. 48]

In addition, direct action creates the need for new forms of social organisation. These new forms of organisation will be informed and shaped by the process of self-liberation, so be more anarchistic and based upon self-management. Direct action, as well as liberating individuals, can also create the free, self-managed organisations which can replace the current hierarchical ones. In other words, direct action helps create the new world in the shell of the old:

“direct action not only empowered those who participated in it, it also had effects on others. . . [including] exemplary action that attracted adherents by the power of the positive example it set. Contemporary examples. . . include food or day-care co-ops, collectively run businesses, sweat equity housing programmes, women’s self-help health collectives, urban squats or women’s peace camps [as well as traditional examples as industrial unions, social centres, etc.]. While such activities empower those who engage in them, they also demonstrate to others that non-hierarchical forms of organisation can and do exist – and that they can function effectively.” [Martha Ackelsberg, Op. Cit., p. 33]

Also, direct action such as strikes encourage and promote class consciousness and class solidarity. According to Kropotkin, “the strike develops the sentiment of solidarity” while for Bakunin it “is the beginnings of the social war of the proletariat against the bourgeoisie. . . Strikes are a valuable instrument from two points of view. Firstly, they electrify the masses, invigorate their moral energy and awaken in them the feeling of the deep antagonism which exists between their interests and those of the bourgeoisie. . . secondly they help immensely to provoke and establish between the workers of all trades, localities and countries the consciousness and very fact of solidarity: a twofold action, both negative and positive, which tends to constitute directly the new world of the proletariat, opposing it almost in an absolute way to the bourgeois world.” [cited in Caroline Cahm, Kropotkin and the Rise of Revolutionary Anarchism 1872-1886, p. 256, pp. 216-217]

Direct action and the movements that used it (such as unionism) would be the means to develop the “revolutionary intelligence of the workers” and so ensure “emancipation through practice” (to use Bakunin’s words).

Direct action, therefore, helps to create anarchists and anarchist alternatives within capitalism and statism. As such, it plays an essential role in anarchist theory and activity. For anarchists, direct action “is not a ‘tactic’. . . it is a moral principle, an ideal, a sensibility. It should imbue every aspect of our lives and behaviour and outlook.” [Murray Bookchin, Op. Cit., p. 48]

http://www.infoshop.org/faq/secJ2.html

http://www.infoshop.org/faq/index.html

Ekososyalist Bir Kır Kent Hareketine Doğru (Fevzi ÖZLÜER)

Sonunu müjdeleyen bir çağda yaşıyoruz. Uygarlığımız, bugüne kadar görmediği bir gücü, sıkışmış bir gücü barındırıyor damarlarında. Bu birikmiş güç ve enerji nereye akacağını kestiremediğimiz bir hoyratlıkla dünyamızın dehlizlerinde dolaşıyor.

Bu güç, dünyayı, yeniden yaşanabilir kılacak bir enerjiye de dönüşebilir; dünyayı top yekûn bir yok oluşa da sürükleyebilir. Bu sonun nasıl yaşanacağı sorumluluğu ise, bu çağın emekçilerinin omuzlarına biniyor. Tekil kurtuluşlar, varoluşlar ve hatta yıkılışlar çağı kapandı. 

Kapitalist uygarlık ve burjuva sınıfı, vaat ettiği özgürlük ve eşitlik dünyasının iflasını dünyanın dört bir yanına yaydığı  savaşlarla ilan ediyor. Bir yanda muazzam bir sermeye birikimi diğer yanda da yoksulluk, açlık, doğanın yıkımı yaşanıyor. Kapitalizmi meşrulaştıran tüm ahlaki, toplumsal, ekonomik, kültürel olgular yıkılmaya yüz tutuyor. Emekçileri ücretli köle haline getirerek onları geçim araçlarından kopartan kapitalizm, toplumu bir arada tutan ve kapitalizmin varlık koşulları olan değerleri de temelinden sarsıyor. Toplumsal yaşamın üstünde bir güç olarak kar düzenini yaşatmak için ise, tüm bu değerleri yeniden üretmekte gecikmiyor burjuva sınıfı.  

Toplumsal yaşamın maddi varlık koşullarını yıkmak pahasına, sermaye birikimi “kendinde anlamlı” bir güce dönüşüyor. Topluma ve doğaya rağmen büyüyen sermaye, yarattığı toplumsal çelişkinin bedelini emekçilerin ve doğanın omuzlarına yüklüyor. Yarattığı savurgan uygarlık doğanın maddi varlıklarına rağmen hükmünü sürdürmeye çalışıyor. Emekten ve doğadan çaldığı geçim araçlarının egemenliğiyle toplumsal tahakkümünü perçinleyen burjuva sınıfı her gün emeğin yeteneklerini, doğanın olanaklarını iğdiş edecek şekilde emeği ve doğayı üretimin saflarından tüketimin raflarına gönderiyor. Üretim salt bir tüketim nesnesi haline geliyor. 

Emekçiler, üretim araçlarını yitirdiği gibi, toplumsal var olma koşullarını  da yitiriyor. Neyi, nasıl, ne kadar, kimin için ve ne için ürettiğini sorgulamaktan uzaklaştırılıyor. Aldığı ücretle, plazma televizyon hayali ikilemine sıkışmış yoksullar, kapitalizmin soysuzlaştıran kültürü karşısında en temel yeteneği olan dünyayı değiştirme becerisi körelmiş, toplumsal ve biyolojik bedenine, emeğine ve doğaya yabancılaşmış, her türden gerici ideolojiye tutsak bırakılmış bir kütleye dönüştürülüyor. 

Emekçiler, dünyayı kucaklamanın baharından geçiyor.

Bütün dünyayı  saran ve yıkan uygarlık ateşi, makinelerin yaratımında bir dünya tahayyül ediyor. Bugüne kadar edindiğimiz tüm insancıl yetilerimizi bir yandan yitiriyor, toprağı tanıyamaz hale geliyoruz. Büyük şirketlerin denetim ve mülkiyetlerine aldıkları bilgi, insanların geleceklerini çizen yeni tanrıya dönüşüyor. Bilim de bu tanrının kutsal kitabı, vahiyleri indiren ise kapitalizmin teknisyenlerine dönüşmüş bilim insanları. 

Ekmek yapmayı  bilmiyoruz, tohumlarımız yok. Buğday üretemiyoruz. Tarlamız var süremiyoruz,  çünkü hazır yapılmışı, sürülmüşü  var. Evler inşa etmekten kopalı hayli zaman olmuş, ustaları var, ekolojik olanı olmayanı var çünkü. Tüm bedenimiz paramparça. Ellerimizle birlikte ayaklarımız da iğdiş ediliyor. Otomobil uygarlığı bizi istediğimiz yere götürmeyi vaat ediyor. Kara taşımacılığı binlerce can alsa da iklimleri değiştirse de, yakını uzak yapsa da otomobil istiyoruz. Ama gidemesek de dünyanın öteki ucuna, belgesel kanalları gitmediğimiz görmediğimiz şehirlere yerleştirdiği kameralarıyla, canlı yayında bize dünyayı tanıtıyor. Her şeyden çok ama çok var, yeter ki satın alacak paranız olsun. Paramız olmasa da borçlanarak alıyoruz, eşya sofrasının çıkma parçalarını. Sularımız akmasa da hepimizin evinde çamaşır ve bulaşık makinesi kalkınmışlık ikonu oluyor.  Mekanla iş-işsizlik arasında sıkışmış bir topluma esir ediliyoruz. Ölmüş bir uygarlığı sevdirmeye çalışıyorlar. Bir tür ölü sevicilik kol geziyor. Ölen bir kültür, yoksullara taksitle satılıyorlar. Bedelini ise peşin peşin ödetiyorlar. 

Hareket etmenize hiç ama hiç gerek yok diyor burjuva ideologları, çünkü  kapitalizm kendin menkul aklıyla hep daha fazlasını arzuluyor bizim yerimize. Piyasa dengesini bulur diyorlar. Ancak tüm bir umursamazlık ve çöküş çağı içinde, tarihin bu gerileme devresinde, devrimci bir değişime de ebelik etmenin tedirginliğini yaşıyoruz. Bütün bu toplu barbarlık projesi yeniden ve yeniden üretilirken dünyanın farklı köşelerinde çoban ateşleri alevleniyor. 

Sermayenin, 21. yüzyılın bu eşiğindeki saldırganlığı karşısında yeni direniş odakları da tohumlarını filizlendiriyor. Bu tohumların toplumsal ve siyasal karakteri ve gücü, sermayenin muazzam saldırısını alt üst edecek bir örgütlülüğe sahip olmasa da kendi özgün deneyimleriyle, yeni bir uygarlık projesi üzerine kafa yoruyor. Tüm bu saldırganlığın karşısında, yeni sömürgecilik rejimlerine, kapitalizme direnen on binlerce insan hayatı yeniden anlamlı kılmanın, doğayla ve emekle birlikte eşitlikçi, toplumsal adaleti savunan, özgürlükçü, doğayla birlikte yaşamı kurgulayan bir dünya yaratmanın olanaklarını arıyorlar.

Doğayla birlikte geleceği yeniden yaratabilmek için, bugün sermaye düzenini ve onun siyasal biçimlerini alaşağı etmemiz şart. Yönetim ile üretim arasındaki yarılmayı giderecek bir siyasal devrim mümkün. Kent ile kır arasındaki çelişkiyi aşacak bir toplumsallığa yönelmiş bu siyasal iktidar, tüm toplumsal meşruiyetini tarih ve doğa birliğinden alan emekçilerin iktidarı olarak kendini yeniden kurmalıdır. Ancak bu koşullarda toplumsal varoluşumuz, canlı varlığımızı tehdit etmeyen bir yönelime sıçrayabilir.  Bugün ki toplumsallaşma biçimi, sermayenin toplumsallığı, canlılığımızı tehdit etmektedir.

Bütün tarihimizi ve doğayı yeniden kazanma arzusu, hareket etme heyecanı  dünyayı kucaklamak için zorunlu görünüyor. Bu arzu dünyayı  yeniden yaşanabilir kılma bilinciyle birleştiğinde, insanlar öz yeteneklerini yeniden kazandıklarında, geleceklerini yapabilecek üretim araçlarına ulaştıklarında, kendi uygarlıklarını yeniden değiştirebilecekler.  
 
 1.EKOLOJİK KRİZİN TARİHSELLİĞİ

1.1.DOĞANIN VE EMEĞİN TEMELLÜKÜ

Kapitalist üretim tarzının iki temel belirleyici özelliği bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, üretim araçları mülkiyetinin burjuva sınıfının elinde olması ve toplumun, üretim araçlarından yoksun kalmasından dolayı, emek gücünü, iş gücü olarak piyasada satmak zorunda kalmasıdır.  Bu geniş kitle, yaşayabilmek için çalışmak-emek gücünü satmak- “zorunda” bırakılır. “Özgürlük alanı” olarak varsayılan-piyasa- tam bir zorunluluk alanına dönüşür. Çalışmak bir etkinlik olmaktan çıkarak bir zorunluluğa dönüşür.

Bu nesneleştirme ve metalaştırma süreci, insanların çok yönlü etkinliklerinin ve ilişkilerinin tek bir ilişkiye yararlılık ilişkisine indirgenmesine yol açar. Kişi, iş gücü haline getirilerek, hesaplanabilir, kontrol edilebilir, denetlenebilir bir hesaplar sistemi temelinde, rasyonel ve nesnel bir makine haline getirilir. Makine imgesi, tüm toplumsallaşma biçimlerini sembolize eden bir imge haline getirilir. Kişilere dayanmayan, evrensel ve rasyonel olduğunun imgesini yaratan bu üretim biçimi kutsallığını ilan eder. Makineleşen ya da makinenin bir uzvu haline gelen kişi, tek amacı biriktirmek olan sistemin içinde, nesneleşerek yer bulur. Bu nesneleşme, insanın kendini biyolojik ve toplumsal olarak yenileyebilmek, yaşamak için yaptığı tüm etkinlikleri tüm duygularından arındırır. Emeği tek tipleştiren, birikim rejimi, bu şekilde, kendi düşünsel temeli homo economicusa dayanan akılcılığı da yeniden üretir. Hayatı tüketmek pahasına biriktiren bu sistem, her türlü insani etkinliği ekonomik bir değere dönüştürebildiği ölçüde kendi varlığını sürdürebilir.

İş güçlerine ihtiyaç duyulmayan ve artık nüfus olarak adlandırılan kesimse, piyasa koşullarında sefalete mahkûm edildikleri gibi üretim maliyetleri koşullarında çalışanların işsiz kalma tehdidi ve onların düşük ücretle ve kötü yaşam koşullarında çalışmaya zorlamanın aracı olarak kullanılırlar. Bu artık nüfus olarak adlandırılan kesim her türlü toplumsal bozulmanın da biricik sorumlusu gösterilmek üzere yedeklenir. “Artık” üretme ideolojisi kökenini buradan alır. Toplumsal zenginliğin paylaşılması konusundaki sermayenin cimriliği, emeğin artık haline getirilmesinde sermayenin savurganlığına dönüşmektedir. Sermaye, büyümek için, emeğin maddi zenginliğini yok etmek zorundadır. Daha fazla kar elde etmek için daha ucuz emek kullanma ihtiyacı, her defasında, tarihsel olarak, üretimi emekten özgürleştirme çabasına iter. Ancak üretimin teknolojiye dayandırılması bir yandan başlangıçta karlı gibi görünse de, sermayenin eninde sonunda emeğin artı değerine el koyması zorunluluğu kapitalist üretimin büyümek için emek sömürüsüne olan ihtiyacını daha fazla derinleştirir. Bu durum, sermayeyi daha sık krizlere sürüklemektedir.

Kapitalist üretim tarzının ikinci belirleyici özelliği, toplumsal zenginliğin bileşeni olan doğayı, bir hammadde-doğal kaynak olarak görmesidir. Kapitalizm koşullarında doğanın, üretim için bir girdiden başka bir değeri yoktur. Oysaki toplumun maddi zenginliği, emek ve doğanın ürünüdür. Kapitalist üretim, daha fazla kar elde etmek için emeği olduğu gibi doğayı da daha ucuza mal etmenin yollarını geliştirmektedir. Emek gücü nasıl ki kapitalist üretim tarzında iş gücü ise, doğa da hammadde ve kaynaktır. Sermaye birikimi ve büyüme ancak, emeğin işçileştirilmesi doğanın da hammadde haline gelmesi ile mümkün olmaktadır. Bu açıdan sermaye, el konulan emek ve doğadan başka bir şey değildir. Kapitalist üretimde her defasında bu el konulan toplumsal zenginliği-emeği ve doğayı- sermayedarların elinde en çoklanmasının sağlanmasıyla varlığını sürdürür.

Doğayı  hammadde deposu ve kaynak olarak daha ucuza mal etme arayışı,  aynı zamanda sermayenin de varlık koşullarını tehdit etmektedir. Sermaye, doğanın kendi varlık koşullarını yenileyebilme olanaklarını ortadan kaldıracak şekilde tüketir. Enerji, toprak, su, hava, tohum birer hammadde haline geldikçe, metalaştıkça, sermaye bu varlıkları daha ucuza mal ederek daha fazla kar elde edebilecektir. Bu nedenle, sermaye büyümek için her defasında emeği olduğu gibi doğayı da yok etmek zorundadır. Doğa varlıklarının, “doğal kaynak” haline getirilmesi süreci ile emeğin “işçileşmesi” süreci, kapitalist büyüme ve akılcılığın kaçınılmaz sonucudur.

Doğa, bir kez metalaştığında- kaynak haline geldiğinde- üretimde kullanılan bir tüketim nesnesi haline gelir. Sermaye açısından doğanın başka hiçbir değeri yoktur. Ama aynı zamanda sermaye kendini yeniden üretebilmek için kullandıkça atık haline getirdiği doğayı da yeniden kullanılır kılmak zorundadır. Sermaye, yeniden üretim süreçlerinde bu atığı bir kez daha düşük maliyetle bir hammadde haline getirmeyi dener. Ancak her defasında, doğa bir önceki seferinden daha geri dönülmez ve kullanılamaz halde atığa dönüştürülür. 

Bu artık ve atık üreten meta düzeni kullanım değeri yaratma mantığına göre değil her seferinde daha fazla değişim değeri, kar elde etme mantığı üzerinden işler. Daha fazla kar elde etme mantığına dayanan kapitalizm, üretim için gerekli olan girdileri ya da maliyetleri en düşük seviyede tutma refleksini de sistemin mantığı gereği barındırır. Bu durum, toplumsal yaşamın varlık zemini olan emeğin ve doğanın kendini yenileyebilme olanakları için gerekli koşullar ile sermayenin büyümesi için gerekli koşulların karşı karşıya gelmesi sonucunu doğurur. Doğanın toplumsallaştırılması için kullanımı ile kar için kullanımı arasındaki temel fark da buradadır. Kara dayalı toplumsal yaşamda, doğa kendini yenileyebilme olanaklarını yitirmektedir.

Emeğin bu doğal ve toplumsal formlarının, kullanım değerinin bu bileşenlerinin sermaye birikimi sürecine tabi olması ve birikim zorunluluğunun kapitalist üretim tarzının motoru haline gelmesi eş zamanlı  işleyen bir süreç ve ilişki olarak kavranmalıdır. Kapitalist üretim bu nedenledir ki aynı zamanda kendi maddi üretim koşullarını bozmaya meyillidir. Sermayenin büyümesi bu maddi gerçekle mümkün olabilir. Bu sermayenin aynı zamanda ekolojik krizinin olgunlaşma ve derinleşme zeminidir.

Oysa ki çalışma dediğimiz etkinlik bir yandan biyolojik ve toplumsal bir güç olan bedenin yeniden üretilmesidir. İnsan kendini yeniden anlamlandırma, yaşam alanını tanıma ve var olduğu yaşama alanına uyum için maddi etkinlikler de bulunur. Bu etkinlik alanı ise insanın toplumsal bedeni olan, fiziki ve toplumsal etkinliğinde cisimleşir. Çalışma bir zorunluluk haline geldiğinde ise, kişi hem biyolojik bedenine hem de kendi toplumsal bedenine – emeğine ve onun maddi var oluş koşullarına yabancılaşır.

Bu açıdan söyleyecek olursak, ekoloji mücadelesi, emeğin ve doğanın maddi yaşam ve var olma koşullarını yeniden üretme süreci olarak örgütlenecekse, bu süreç hem üretimin hem de yönetimin arasındaki yarılmayı ortadan kaldırmayı hedeflemelidir.

1.2.TOPLUM VE DOĞANIN YARILMASI

Sermaye sistemine içkin akıl, insan ile doğa arasındaki ontolojik bir karşıtlıktan hareketle hiçbir tarihsel bağlama oturmadan, her türlü insani etkinliği,  doğa üzerinde temellük ilişkisiyle bir tutar. İnsan doğanın dışında bir gerçeklik olarak ifade edilir. Bu algı düzeyi öyle bir hegemonya kurmuştur ki, modern ve rasyonel olarak gösterilen zihniyetin kendisi oluverir. Sermaye kendini tarih dışı ilan ederken, doğanın dışına attığı geniş bir kitleyi de doğanın düşmanı ilan ediverir. Şehirleri ele geçiren, kırı mahveden, gıdayı pervasızca tüketen ve açlığa neden olan yoksullar olur.

Bu yaklaşım, insanı doğa dışında tanımlayan, ilişkiselliği görmezden gelen,  tam da bu nedenle de onu biyolojik bir varlığa indirgeyen bir yaklaşımdır. Bu bakış doymak bilmez bir “insan doğası” inanışından, kaynakların kıt ama ihtiyaçların sınırsız olduğu tezini işleyen liberal akıldan beslenir. Diğer yandan da sermayenin aklı, bu çıplak insanı, doğanın dışında konumlandırırken, kovulan bu çıplak insanı, “doğanın yasaları” olarak ilan ettiği kurallar bütününe de tabi kılar. Doğayı “kaynak” haline getiren ideoloji tam da bu biçimde kaynakların da kıt olduğuna yönelik görüşe toplumsal meşruiyet zemini sağlar.

Sermaye toplumu, bir yandan doğa bilimlerinden elde edilen bilgileri toplumsal ilişkilere giydirmeye çalışır. Larvadan kurbağaya geçişi hızlandıracak laboratuar teknikleri üretici güçlerin geliştirilmesinin yöntemi olarak görülür ve bu yasalar evrenselleştirilir. Larvalıktan iribaşlığa geçecek kurbağanın gelişimin nasıl hızlandırılacağını açığa çıkartan bilim insanın bilgisi hemen topluma uyarlanır. Eğer ki topluma dışardan bir bilinç taşınırsa, bir öncünün müdahalesi olursa toplumsal yaşam tarihsel olarak gelişecektir. Bu şekilde tarih ilerlemeci bir hatta oturtulmuş olur. Üretici güçleri iğdiş eden sermaye tam da bu nedenle ilerici görülüverir. Üretici güçleri temellük eden ve yağmalayan üretim tarzı birden bire tarihin “dinamosu” oluverir. 

Toplumsal yaşamın belli bir evresine tekabül eden ve bu anlamda da tarihsel alana ait bir kavram olan “rekabet, yarış, ezme ve ezilme v.b..” kavramlar doğanın kuralları haline getirilir. Rekabetçi burjuva yaşamının getirdiği ilişki ağları, doğanın yasası haline dönüştürülür. Aslanlar, karınlarını doyurmak için diğer aslanlarla “rekabet eder”. “Katil” balinalar yok eder. “Avcı” şahin “avını” bir lokmada yer. Oysa rekabet eden liberal toplumdur. Katil olan balina değil, onu katil olarak gören rasyonel modern sermayenin toplumsal aklıdır.

Doğal seçilim tezleri de bu dolayımda, toplumsal bir ilke haline gelir. Güçlüler kazanır, zayıflar ölür. Sermayenin kuralı budur. Sermaye, liberal aklına bir de muhafazakâr aklı ekleyerek kendi rasyonalitesinin sınırlarını genişletir. Toplumsal yaşamın diline tercüme ettiği bu kavramsallaştırma, sermaye düzeninde emeğin ve doğanın, sürekli bir baskı altında kalmasına, toplumsal yaşamında her defasında totaliter ve denetimli bir rejime tabi kılınmasına yol açar.

Bir yandan insanı doğa dışına iten ve fakat bu insanı doğallaştırılan toplumsal yasalara tabi kılan modern akıl, aynı zamanda modern türcülüğün kök salmasına da zemin hazırlar. Kavga da kaybeden, büyük insan kitleleri nasıl yok edilmeyi hak ediyorsa, insan türünü temsil eden uygarlık bekçileri de aynı zamanda yanlarına aldıkları yalı köpekleriyle bir uygarlık halesi kurarlar. Fokları derileri için öldürmeyi hak olarak görürken, bu foklardan kendi kedi ve köpeklerine de kayış yapmayı ihmal etmezler. Modern türcülük, kapitalizm öncesi türcülüğünden farklılaşır. Artık, zenginler, insan türünün temsilcisi olarak kendilerini tüm bir doğaya ve topluma dayatırlar. Onlar dışında diğer türlerin ve hatta kendi türlerinden olsa da bu yok edilmesi gereken artık kitlenin var olmalarının hiçbir değeri yoktur. Binlerce hayvan, ilaç sanayinin kobayı oluverir. İlaç sanayinde binlerce insan açlıkla boğuşabilir. Ancak büyük insanlık ailesinin yegâne temsilcileri için bu dramlar doğaldır. Doğanın yasaları acımasızdır. Her koyun kendi bacağından asılır.

Acı çekme-çektirme pratikleri, sömürme-ezme- yok etme deneyimleri bir var olma biçimi haline getirildiğinde zenginler dışında kalan türler için eziyet gündelik bir rutine dönüşür. Bu rutin katlanılması gereken, cenneti ızdırapta gören ama cehennemi de ızdırap çekenlere lütfeden bir uygarlığın tezahürüdür. Ancak, bu doğallaştırma hiçbir evrensellik niteliği taşımaz. Izdırap tarihseldir.

Bu açıdan insanın etkinliklerinin evrensel bir karakter taşıdığı tek bir süreç vardır. O da insanın doğaya ilişki kurduğu emek sürecidir. Bunun dışında insanın toplumsal faaliyetleri ve bu faaliyetlerin sonuçları hiçbir şekilde evrensel bir nitelik göstermez. Bu faaliyetler üretim ilişkileri ölçeğinde ve belirli bir üretim tarzında anlamlandırılabilinir. 

Toplumsal varlığımızın zeminini oluşturan biyolojik özelliklerimiz, toplumsallaşmamızın içinde yeniden üretilir ve toplumsal yaşamımızı da yeniden üretir. Bununla birlikte toplumsallaşmamızı sağladığımız emek sürecinde, doğayla ilişkimize de özgül karakterini kazanır. Bu demektir ki her emek sürecine özgü olarak toplumun doğayla farklı bir ilişkisi vardır. Her emek sürecinin şekillendiği farklı bir toplumsal ilişkiler bütünü vardır, her toplumsal ilişki biçiminde, her toplumsal yaşam tarzında insanlar doğayla farklı bir ilişki kurarlar.

Bu toplumsal evrim her tarihsel süreçte ve toplumsal üretim tarzında yeni bir doğa imgesi yaratırken aynı zamanda insan emeğini, dolayımlı olarak  doğanın bilinci haline de dönüştürür. Bu bilinç, her toplumsal üretim tarzında doğayla ilişki kurmanın farklı veçhelerini  yaratırken, emeğin olanaklarının evrimine doğal ve aşılamaz sınırlar çizmez. Emek, insanın yarattığı uygarlıklara da, doğayla ilişkilenme tarzında, bir öz denetim mekanizması sağlar. Doğa, toplumsal uygarlığımızın turnusol kâğıdıdır. İnsan, doğayla ilişkisini yıkıma götüren; emeğinin toplumsal örgütlenme tarzlarını,  insan uygarlıklarının sınırlarını, doğayla ilişki kurduğu her an  anlayabilme ve kendi örgütlenmesini  değiştirebilme potansiyelini de barındırır. Bu potansiyelin açığa çıkartılıp çıkartılamayacağı ise politik bir sorundur.   

Ekolojik kriz tarihsel düzeyde, belli bir üretim ilişkileri ölçeğinde ve belirli bir üretim tarzında anlamlandırmak bu nedenle oldukça önemlidir. Bugün, beden ve doğa arasındaki yarılmanın kökeni verili üretim-tüketim ve yeniden üretim tarzıdır. Bu süreçte ekolojik kriz, toplumsalın sınırlarına kadar genişlemiştir. Bu demektir ki, ekolojik kriz karşısında toplumsal emeğin, yaşam mücadelesi örgütlenmelidir. Bu açıdan da emek hattı ekoloji mücadelesinin biricik politikleşme zemini olacaktır. Kapitalist yaşam tarzından farklı bir toplumsal yaşam tarzında insanların doğayla ilişki tarzları da farklılaşacaktır. Bunun için de emeğin doğayla ilişkiye geçtiği emek sürecinin de farklı örgütlenmesi gerekir. Bu bağlamda üretim araçları ve üretici güçler de farklı toplumsal yaşamlarda farklı yapılara bürünecektir. Nükleer santrallerin, biyo teknolojinin… geleceğin toplumunda kullanılmasının bu açıdan yeri olmayacaktır.  
 
 Modern uygarlık bir diğer açıdan, emeğin, insan ve doğa birliğinin hep yeniden oluşturulması anlamına geldiğini de yok sayar. Oysa ki, insan ile doğa arasındaki ilişki karşılıklı ve farklılaşmış bir ilişkidir. Doğa olanla toplumsal olan arasına bir karşıtlık koymadan oluşturulacak politik hat aynı zamanda cinsiyete dayalı toplumsal işbölümünün de yeniden sorgulanmasını mümkün kılar. Kadın erkek arasındaki eşitsizliklerin kökenini biyolojik bedenin farklılaşmasında gören ve eşitsizliği buraya gömen yaklaşımlar da eninde sonunda modern aklileştirmeye yaslanan toplumsal üretim sistemidir. Biyolojik farklılaşmayı toplumsal  eşitsizliklerin temeline yerleştiren siyasal yaşam, özel alan kamusal alan ikiliğini de tarih aşırı, evrensel bir ikiliğe büründürür. Liberalizmde en keskin ifadesine kavuşan bu kavrayış, patriarkanın görünmez kılınmasına da hizmet eder.

Patriarkanın bu özgül biçiminde, kamusal alanın içine çekilerek tahakküm altına alınan ve sömürülen kadınların, kamusal alana çağrılmasının  ön koşulu, hem bir yurttaş hem de eşitsiz cinsel sözleşmeyle kurulmuş ailenin bir üyesi olmasıdır. Kamusal alanda kadın, hem bir yurttaş hem de aile üyesidir. Temsil mekanizmalarında kadınların sayısının önemine endekslenmiş kamusal alan anlayışları da, niceliksel vurgularını ön plana çıkardığı her anda, kadını toplumsal denetim altına alacak mekanizmaları da harekete geçirirler. Bu anlamda modern kamusal alan özel alan ayrımı, kadını kamusalın dışında tutarak değil kadını içererek ezer, sömürür ve tahakküm altına alır. 

Kadınlar, kamusal alanda, cinsiyetçilik temelinde çifte bir denetime tabi tutulur. Hem biyolojik hem de toplumsal bedenlerinin zorunluluk alanına dahil edilmesiyle beraber ve fakat biyolojik bedenlerinin imgesine sıkıştırılarak toplumsallaşırlar. Statü ve erk sahibi olurlar. Kamusal alan her ne kadar piyasanın- devletin dışında tanımlanmaya çalışılsa da, siyasal olandan yalıtılmış her toplumsal alan eninde sonunda piyasanın tahakkümü altında kalmaktadır. Bu açıdan piyasaya- liberal kamusal alana çağrılan, bu zorunluluk alanında var olmaları koşuluyla toplumsallaşmalarına olanak tanınan toplumsal sınıflar, ücretli emeğiyle geçinenler, işsizler, kadınlar..bu alanda siyasal olanla ekonomik olan arasındaki yarılmayı ortadan kaldıracak bir zeminden de kopartılmış olurlar. Toplumsal ve biyolojik bedeninden dışlananlara sunulan kamusal alan, etik ve hukuk geriliminde örüldüğü sürece de, kamu bir söylenceden öte değer taşımaz. Bu kamusal alanda hareket eden kişilere de hiçbir zaman, özel-devlet mülkiyeti arasındaki gerilimi ve sıkışmayı aşacak, üretim ile yönetim arasındaki parçalanmayı ilga edecek çok özneli bir kamusallık zemini sağlanmaz. Bu nedenle liberal kamu, doğa ve toplumsal beden arasındaki yarılmanın görünüm alanlarında ortaya çıkan eşitsizlikleri, sömürüyü ve tahakküm biçimlerini yeniden üretir. Bu nedenle, piyasanın kamusu altında yok sayılan bedeni yeniden özgüleştirecek olan biricik hatlardan biri de kapitalist kamusallığı alt üst edecek, karşılıklı yardımlaşma, dayanışma ve öz yönetim biçimlerinin, bu ikilikleri aşacak tarzda geliştirilmesi ile mümkün olacaktır.

1.3. KENT İLE KIR ARASINDAKİ ÇELİŞKİ

Emeği işgücüne-artığa, doğayı hammadde deposuna-atığa dönüştüren kapitalist sermaye birikim süreci aynı zamanda, her zaman genişleme, merkezileşme, yoğunlaşma eğilimini de barındırır. Sermaye birikim sürecinin sürekli kar arayışı, daha ucuza işgücü ve hammadde ihtiyacını perçinler. Sermaye birikimin önüne çıkan her türlü maddi engeli kaldırmak için de sosyal, siyasal, ekonomik ve hukuki her türlü yordamı hayata geçirir. Sermaye girdiği her coğrafyanın sosyal, kültürel, tarihi, ekonomik yaşamını ters yüz eder. Hammadde haline gelen doğayı ve ucuz emek gücünü bir kıtadan bir başka kıtaya taşır. Milyonlarca insan bir yerden bir başka yere harekete geçer.

Aynı  zamanda ülkelerin sınırları değişir. Tek amacı kar olan kapitalist sistem bu koşulu yaratabilmek için mekanı ve zamanı da türdeşleştirmek zorundadır. Dünyanın her yerinde kendi kurallarının geçerli olacağı bir yaşam örgütlemek zorundadır. Doğayı ve emeği tek tipleştiren sermaye aynı zamanda kendini biriktirmek için, zamanı ve mekanı da tek tipleştirmeye eğilimlidir. Bu süreç merkezileşme ve yoğunlaşmanın yaşandığı alanlarda kimi kısmi avantajlara yol açsa da bir bütün olarak mekanın ve zamanın ortadan ikiye bölündüğü bir çağı da beraberinde getirir. 

Kentlerin, sanayi, hizmet, ticaret alanlarında yoğunlaşması veya bunların belirlenimine girmesi, büyük bir nüfusun giderek tarımsal üretimden kopmasına neden olmaktadır. Bu merkezlerde biriken yoğun nüfusun gıda, barınma, ulaşım… gibi ihtiyaçlarının kent tarafından yerine getirilememesi ve sermayenin bu ihtiyaçları karşılamak için kırsala yönelmesi, giderek daha fazla oranda kırın,  kentin hizmetine sunulmasına neden olmaktadır. Kırsal toprağı bu eksende giderek daralmakta, bu alanlar yerleşime açılmaktadır. Sular, bir yandan şişelenerek şehir merkezlerine taşınmakta, diğer yandan da enerji haline gelerek, kentlerin askeri ve sınai ihtiyaçlarına yanıt verecek şekilde düzenlenmektedir.

Kırın havası  da bir turizm nesnesi olarak, kentin hizmetine sunulmaktadır. Ancak yine de kapitalist kent kendi içinde de çelişkilerini derinleştirmekte, temellük ettiği mekân ve zamanı da bölmektedir. Kent hizmetlerinin üretiminde kullanılan ucuz emek, aynı zamanda her zaman kötü yaşam koşullarına mahkûm kalır. On dokuzuncu yüz yılda işçi konutlarında, yirmi birinci yüz yılın barakalarında yaşamaya mahkûm bırakılır. Sağlıklı içme suyu kullanmazlar. Çalışma bir etkinlik olmaktan çıkıp bir zorunluluğa dönüştükçe, kentin havasını “özgürleştiren” kamusal mekânlardan da yaralanamazlar. İnsanları bir araya getiren, karşılıklı olarak sorunlarını konuştukları ve çözdükleri varsayılan her türü “kamusal alan” da giderek parçalanır. Kapitalist kent kendi kamusunu bir kabus haline getirir. 

Kapitalist yoğunlaşma ve merkezileşmenin yaşandığı alanlar, bu merkezlere iş gücü, hammadde, gıda, hava, su, enerji sağlayan mekânların da daha fazla yoksullaşmasına yol açar. Kırın ve kentin kapitalistleşmesine paralel olarak, bir yandan kent kırı, diğer yandan kır kendi içinde kırı, kent de kendi içinde kenti sömürmeye başlar. Sanayileşmenin hızlanması, tarımın kapitalistleşmesine paralel olarak, daha fazla tarımsal ürüne ihtiyaç duyulur. Tarımsal ürünlerde bu talep artışı, giderek daha kısa sürede daha fazla üretimin sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Daha fazla üretim, tarım da daha kısa sürede üretilen belli tarımsal ürünler üzerine yoğunlaşmaya neden olur.  Bu da tarımda tek tip ürün üretimine neden olur. Geniş coğrafyalarda kapitalist tarımsal üretim aynı zamanda biyolojik çeşitliliğin daralmasına, türlerin binlerce yılda karşılıklı evrimiyle kazandıkları birikimin yok olmasına neden olur. 

Tarımın kapitalistleşmesi, tarım tekelleri ile rekabet etme olanağı kalmayan binlerce çiftçinin giderek topraksızlaşmasına ya da toprağı her defasında bir öncekinden daha yoğun bir şekilde gübreye boğmasına neden olmaktadır. Toprakta aşırı gübre kullanımına dayalı üretim, toprağın ve suyun giderek yoğun bir biçimde atık haline gelmesine neden olur. 

Toprağın kapitalist üretime endekslenmesi, kültürel ve türsel çeşitliliklerin de yağmalanmasını hızlandırır. On sekizinci yüzyılda bitki toplama faaliyetlerinin sistematik hale gelmesinden bugüne kadar, bitkiler de sömürü alanın etkisi altına girer.  Sağlık, tıp, gıdanın sanayileşmesi, kapitalistleşmesi ile birlikte daha fazla bitkinin üretimde kullanılmasına yol açar. Aynı zamanda bu alanda “verim” artışına dayanan teknolojik uygulamalar, bitkilerin tek tipleşmesine yol açacak gelişmelerin de doğmasına neden olur. Genetiği değiştirilmiş organizmalara dayalı olarak yapılan tarımsal üretim, top yekûn yaşamı ortadan kaldıracak tek tipleşmeyi tetikler. Gıda ve tarım tekelleri tarafından daha çok üretim ve kar ihtiyacı, her yıl binlerce türün yok olmasına, milyonlarca insanın yoksullaşmasına, on binlerce kilometrekare tarım arazisinin yok oluşuna, yeni kırsal alanların tarım arazisi haline gelmesine yol açmaktadır.   

Kapitalist yaşam biçimi insanların başta beslenme ve giyim olmak üzere pek çok yaşam alışkanlığını da değiştirmektedir. Sermaye birikim süreci yaşamı giderek hızlandırırken, geleneksel besin maddelerinde giderek daralmaya yol açmaktadır. Bedenin enerji ihtiyacını karşılamak için karbonhidrat ve protein ihtiyacının sanayi ürünlerinden karşılanması, giderek daha fazla hazır besinin piyasaya girmesine, bu besinlerin de giderek daha fazla bedeni ele geçirmesine yol açmaktadır. Hazır besin sanayi, binlerce yıldır insanların toprakla ilişkisini de bozmaktadır. Toprağın doğal besleyicisi olan insan artıkları, sermaye birikim süreci ile birlikte toprağa geri dönüşü mümkün olmayan milyonlarca ton çöpe dönüşmektedir. Toprağın geri besleme sistemlerindeki bozulma, doğa ve insan arasındaki metabolizmanın da kendini yeniden üretmesini engellemektedir.

Kent yaşamın sonucunda ortaya çıkan binlerce ton insan artığı toprağa kazandırılamamaktadır. Kentlerin aşırı merkezileşmesi, yoğunlaşması ve genişlemesi sürecinde doğa varlıkları da kapitalizmin hizmetine sunulmaktadır. Kentlere hammadde ve iş gücü taşıyan kara, hava ve deniz taşımacılığı her gün daha fazla toprağı parçalamaktadır. 

Bitkilerin, hayvanların kitlesel tüketimi ve uyum sağlayamayacakları ekosistemlere taşınması, taşınan ekosistemleri tek tipleştirmekte, gittikleri ekosistemlerin de tahribatına yol açmaktadır Ekosistem, ticari avcılık, balıkçılık nedeniyle yok olmaktadır. Kürk ticareti binlerce hayvanın türsel haklarını ihlal ettiği gibi varlıklarını da ortadan kaldırmaktadır.       

Burjuva kültürü  bir yandan atık, artık ve çöp üreten bir kültür haline gelirken diğer yandan da bunlardan nefret eden ve toplumsalın dışına öteleyen ve belki de sorunu geleceğe havale ederek, kendini yeniden üretmenin olanağını sağlamıştır. Kırla kent arasındaki yarılma kentleri çöp ve atık üreten bir uygarlık tasarımı haline getirmiştir. Bu tasarımda bir tür modernleşme modeli olarak tüm dünyada kutsanmakta ve bu tasarım tüm dünyayı kuşatmaktadır.

Kapitalizm kendini bir hijyen ideolojisi ekseninde inşa ederken diğer yandan uygarlığın pisliği olarak adlandırdığı yoksulların  ülkesine çöplerini, atıklarını, yaşam formlarını ve en önemlisi yaşamı algılama biçimini ihraç ediyor. Kırın toplumsal artığı haline getirilenler kentin çeperlerine biriktikçe, milliyetçi, ırkçı dürtüler de yeniden üretilir. İşte emeğin parçalanması bir yandan doğa ile insanı birbirinden kopartıp, toplumsal serveti metaya indirgerken, diğer yandan da yaratılan hijyen kültürü üzerinden yoksullar ötekileştirilir. Bu açıdan ekolojik krizin bir tezahürü de, kır ve kenti parçalayan özel mülkiyet, buna dayalı hijyen kültürü ve artık-atık üretim tarzının kendisidir. Kır ile kent arasındaki parçalanmanın toplumsal yaşamın hijyenleştirilmesi ve soylulaştırılması, her türlü yoksulu ve yoksullaşmayı ötekileştirmektedir. Emeği, bitkileri, hayvanları, halkları tek tipleştirdiği gibi mekanı ve zamanı da tek tipleştirmektedir.  

21.yüzyılın bu eşiğinde bir yandan kent giderek kırın içine girerken, kır da eskisinden daha fazla kentin etki alanında kalmaktadır. Kır bir yandan kentleşirken, kentte kırsallaşmaktadır. Kıra ve kente atfedilen, evrensel kategoriler bir birinin içine girmekte ve harmanlanmaktadır. Bu açıdan kır ve kent arasındaki çelişki mekânsal bir çelişki olmaktan çok, maddi ve entelektüel uzmanlaşmaya-iş bölümüne dayalı tarihsel bir çelişki olarak karşımızda durmaktadır. 

Bir yanıyla bu çelişkinin, kent merkezlerindeki görünümlerinden biri de işle mekân arasındaki parçalanmadır. Aynı zamanda bu çelişki üretimin ve yönetimin mekânsal parçalanmasını da karakterize etmektedir. Kır,  pastoral öğelerle süslü bir natürmort olmaktan çıkmıştır. Kentte artık liberal demokrasinin ve kamunun beşiği değildir. Karşılıklı olarak bir çöküş yaşanmaktadır. Bu çöküşte kır ve kentin dışlanma eşikleri arasına kültürel, sosyal, sınıfsal, ideolojik, dinsel, etnik konumlandırmalarla sıkışmış milyonlarca insan yaşamaktadır. Toplumsal yaşam için bir tehdit haline dönüştürülen bu kitleler, renklerinden, dillerinden, etnik kökenlerinden dolayımlanarak bir kriminalizasyona tabi tutulurlar. Türkiye’de Kürtler, İngiltere’de Türkler, Meksika’da yerliler, Hindistan’da Pakistanlılar potansiyel suçlular haline gelirler.  Bu insanlar artık ve atık sisteminin tüm toplumsal acılarını yaşamaktadır. Diğer yanda ise özel güvenlik ve korumalarıyla, hijyen mekanlarında yaşayan yeni bir sınıfın siteleri doğmaktadır. Kentler kendi artıklarını yaratırken, kentin kaleleri içinde yaşayan sınıflar içinse bu artıklar bir tedirginlik ve korku imgesidir. Aynı zamanda kaybetmekten korktukları mekânların,  hizmetlerini de artık sınıflar yerine getirmektedir.

Bu açıdan kır kent çelişkisi ekolojik krizin odak noktalarındandır.  Dünyayı tek tipleştiren ve parçalayan kapitalist pratikle hesaplaşmak, sonra da neyin nasıl ve kimin için üretildiği ve nasıl toplumsallaştığı  meselesini ortaya koymak gerekir. Mesele atık-artık uygarlığıyla bir üretim tarzı ekseninde hesaplaşma meselesidir.  

2. EKOLOJİK KRİZİN DÖNEMSELLİĞİ

Bugün içinden geçtiğimiz çağın sosyal, siyasal, ekonomik, sınıfsal görünümlerini açığa çıkartmak, ekolojik kriz çağını aşmanın da ipuçlarını verecektir. Bu nedenle kapitalizmin birikim krizlerini esas alacak şekilde bir açılım yaratmanın esas alınması suretiyle yaşadığımız çağın olanak ve sınırlılıklarını, politik müdahale biçimlerini ve tarzlarını hayata geçirmek açısından gereklidir.

Kapitalizmin dönemsel olarak yarattığı krizleri kendi tarihselliği açısından karakterize etmek gerekir. Bu açıdan kapitalizmin ilk ekolojik krizi, Birinci dünya savaşı ile 1929 Bunalımı evresinde tüm toplumsal, siyasal ve ekonomik sonuçlarını açığa çıkartmıştır. 1929 bunalımı ardından, İkinci dünya savaşıyla birlikte kapitalizmin yeniden düzenlenmesi süreci ikinci bir ekolojik kriz dalgasını tetikledi. İkinci Dünya Savaşında sermayenin yeniden birikimin olanakları tetiklendi. Milyonlarca insan öldü, binlerce kent yıkıldı. Ancak insanlık tarihi ilk kez kullanılan nükleer bombalar ve savaşın yarattığı toplumsal tahribat ile kendi yarattığı kapitalist uygarlığın sonuçlarıyla derin bir biçimde yüzleşmek zorunda kaldı. İkinci dünya savaşı, insanlık tarihi için bir dönüm noktasıydı.

Bu süreç  bir yandan kapitalist büyümeye ve örgütlenmeye dayalı toplumsal yaşamın değerlerinin sorgulanmasına yol açarken öte yandan insanlığın yarattığı modern uygarlığın toptan reddine dayalı düşünsel ve siyasal sorgulamaları da güçlendiren ve bu sorgulamalara yeni bir politik açılım sunan süreçleri tetikliyordu. Akıl çağına,  bilime ve bilim ahlakına yöneltilen sorgulamalar, yeni bir toplumsal yaşamın kurucu ilkelerinin neler olması gerektiği sorularını da yeniden açığa çıkartıyordu. Tüm bir toplumsal uygarlığı reddeden ve romantizmden beslenen akımlar “parçası olduğumuz” doğaya dönüşün ve onun “yasalarına” uygun yaşamanın, doğanın nükleer tehdide ve toplumsal körleşmeye karşı tek kurtuluş yolu olduğunu yeniden gündeme getiriyordu. Buna karşın toplumsal uygarlığı reddetmeden, modernitenin olanaklarını doğayla birlikte yaşamanın olanaklarına sevk edecek yol arayışları da vardı.   

Modern yaşam, insanlığın kendi yeteneklerini geliştirmesi için olanaklarını  toplumların karşısına yığarken, bu bilgilerin her seferinde toplumun dışında ve toplumu kuşatan bir tarzda sermaye sınıfının egemenliği ve elinde anlam ve değer kazanmasıyla; toplum, burjuva değerlerinin  içinde,  kendini tanımlayamaz, kendine anlam veremez bir dünyaya sürükleniyordu.

1970’li yıllarla birlikte üçüncü ekolojik kriz dalgasında, Kitlesel üretim, kitlesel tüketime dayalı refah toplumu kendi kriziyle yüzleşmek sorunda kalacaktı. Büyüme anlayışı,  maddi yaşam araçlarının sınırsız sömürüsü fikrine dayalı olarak emeği ve doğayı köleleştirirken,  bilim ve teknoloji dolayımıyla da yaşamın iki kurucu öğesi üzerinde ideolojik tahakkümünü perçinliyordu.

Bu kriz döneminin yeni toplumsal hareketleri, nükleer savaş tehdidine karşı barışı, doğaya egemenliğe karşı biyosferin geleceğini, sömürüye karşı eşitliği v.b savunan bir hat izliyordu. Bu hareketlere düşünsel yatak hazırlayan ve bugün de hala politik saflaşmaların izleğini yaratan akımlar ortaya çıkıyordu. Bu akımlardan bugün içinde geçer akçe sayılan derin ekolojist felsefe, doğa korumacı romantikler, alman faşizminin natüralist damarlarını harmanlayarak; Muhafazakârlığa, “doğaya dönüş söylemiyle” siyasal  yapı taşı hazırlıyordu. Doğaya dönüş ise kutsal olanın sarsılmaz iktidarını perçinleyecek kurallar ve yaşama biçimleri manzumesiydi. Bu gelenek, uygarlığı, tarihsel bir kavram olan bilimi ve değerlerini tarih dışı bir perspektifle ve söylem düzeyinde alaşağı ederken, yerine koyduğu uygarlık tezi de, kapitalizmin getirdiği yaşama alışkanlıklarını ve kültürünü en uç noktasına götürüyordu: Yaşanan ekolojik krizin tüm sorumlusu insanlardı, Evet Sermaye sınıfı da ezilen sınıflar da insandı, savaşları bu insanların kötülük ruhları çıkartıyordu, kötülük ruhları sınırsız sandıkları doğayı sömürüyordu!!..O halde bu insanların ruhları terbiye edilmeli ve nüfusları kontrol edilmeliydi..Terbiye edilmesi gerekenlerse hep “düşük ahlaklı, eğitimsiz” emeğinden başka satacak hiçbir şeyi olmayanlardı. Artık olarak ilan edilen bu nüfus, kalkınmanın önündeki en büyük engel olarak görülüyordu. Yoksullar da tıpkı bedensel engelliler gibi bir tür politik öjeniye tabi tutuluyordu. Yoksul ülkelerin nüfuslarını denetim altına alma politikaları da bu dönemde hızlandı.

Bu hareketler ekolojik krizi tarihselleştirememiş ve romantik bir anlatıya dönüştürmüştür. Her şeyi her şeyle açıklayarak hiç bir şeyi izah edemeyenler,  kendi grup ve sınıf çıkarlarını evrenselleştiriyor, bilimle mesafesini tanımlarken onun nasıl üretildiği üzerine değil toplumsal sonuçlarına odaklanıyordu. Böylece bireyi ve bilimi tanrısallaştıran, onu doğanın içinde eriten ve tüm egemen değerleri bu dolayımla sahiplenen sermayeyi çözümün bir parçası olarak meşrulaştırıyordu. Bugün Türkiye’de elinizi attığınız her taşın altından çıkan bu çevreci simyacıların ataları işte bunlardı. Hala bunlar sermayenin bahçesinde sivil toplumculuk yapıyor.

Oysa ki, toplumsal zenginliğin egemen sermaye sınıfının ve muhafazakar elitlerinin elinde toplanmasını ve iğdiş edilmesini, bu zenginliğin sermayenin askeri-mali-siyasi iktidarını sağlamlaştırmak için kullanılan bir araca dönüştürülmesini, doğanın ve emeğin sömürülmesini eleştiri eksenine alan tarihsel materyalist perspektif ekolojik krizi dönemselleştirecek birikimi yaşatıyor. Modernleşmeye eleştirel bir tutum olarak güncelliğini bugün için de koruyor.

Türkiye’de 80’li yıllarla birlikte sermaye birikim rejiminin niteliğinde köklü bir dönüşüm yaşanmaya başladı bilinmektedir. On iki eylül darbesi, 24 Ocak ekonomik kararları ile birlikte tüm toplumsal, ekonomik ve siyasal yaşam köklü bir dönüşüme uğratıldı. Dünyanın pek çok yerinde yaşanan darbe dalgasından Türkiye’de kendi payına düşeni aldı. Sermaye birikim sürecinde dönüşümü de işaret eden bu süreçte, bu dönüşüm iki temel üzerinde şekillendi. Bunlardan birincisi, toplumsal üretim ilişkilerinin liberalleştirilmesine yönelik yapısal reformlar, iktisadi, hukuksal ve toplumsal dönüşümlerdir. Bunlardan ikincisi ise, devlet-toplum ve toplum-birey ilişkilerinin, toplumsal örgütlülük biçimlerinin ve niteliğinin liberalleştirilmesine yönelik idari, mali, finansal, hukuki, teknik dönüşümlerdir. 

En temelde ekonominin ve politikanın, üretimin ve yönetimin liberalleştirilmesini içeren bu süreç de, uluslararası dinamikler kadar içsel dinamikler de belirleyici oldu. İthal ikameci dönemde etkinlik alanı artan ve sosyal bir devlet anlayışı doğrultusunda hareket eden devletin liberalleştirilmesi, hem iktisadi ve sosyal alanda ki faaliyetlerinin piyasaya bırakılmasına hem de devletin yönetsel ve politik açıdan liberalleştirilmesine dayanıyordu. Bu liberalleştirme ekonomik liberalizmin ve yeni liberal düşüncenin tezleri doğrultusunda hayata geçiriliyordu. İktisadi ve sosyal alandaki liberalleştirme, ücretlerin düşürülmesi, özelleştirme, deregülasyon, sosyal devlet harcamalarının kısılması gibi bir dizi yapısal düzenlemeyi barındırıyordu. Dünyayı etkisi altına alan küresel kapitalizm ve liberal-muhafazakâr siyasal rejim, dünyanın enerji, hava, su, toprak, gıda varlıkları üzerinde şekillenen paylaşım savaşlarını da keskinleştirmekteydi. Bu varlıkları birer kaynağa ve mala dönüştürüp el koyarak kendi varlığını sürdüren sermaye açısından yeni birikim alanları yaratmak giderek zorlaşmaktaydı. 1982 Anayasası sonrasında Türkiye de, özelleştirme politikaları hız kazandı. Bu süreç 2000’li yıllara kadar devam etti. Bu şekilde, 1982 Anayasası, kamu varlıklarının özelleştirilmesinin hukuki alt yapısına olanak tanıdı. Ancak kamu varlıklarının özelleştirilmesine dayanan sermaye birikimi tarihsel sınırlarına dayandı. Yeni birikim alanları için mevcut siyasal yapıyı da içine alacak top yekûn değişimler, bölgeyi de içine alacak bir dönüşüme eşiklik ediyor.

Önümüzdeki yıllarda içinde bulunduğumuz coğrafyada sermayenin yeni birikim alanları genetik, biyolojik çeşitlilik, su, orman, toprak, gıda, enerji, hava, olduğu sermayenin yoğunlaştığı alanlardan da anlaşılmaktadır. Sermaye, bu alanlarda hukuki olarak tam bir serbestliğe kavuşma ihtiyacı duymaktadır. 2000’li yıllara kadar özelleştirmelerle, ülkeyi borçlandıranların borçları kapatılmaya çalışılmıştır. 2000’li yıllardan itibaren de doğa ve kültür varlıklarının satışı bu borç politikasını yönetmenin, sermaye birikiminin yeni politik müdahale alanıdır. Son yıllarda hızını arttıran kentsel dönüşüm mantığının arkasında da bu gerçek vardır. Bu gerçek aynı zamanda temel hakları budayan, sağcı ve liberal eğilimini  dışa vurmuştur. Bu açıdan 1982 anayasasının mantıki sonuçlarına kavuşturulması gerekmektedir. Bu mantıki sonuç, 1980’li yıllarda Türkiye’nin devlet politikası olarak yöneldiği kapitalist ve liberal politikaların mantıksal sonuçlarıdır. Bu nedenle mevcut siyasal ve iktisadi rejimden bir kopuşu değil, sermaye birikimi açısından bir sürekliliği temsil edecek dönüşümler yaşanmaktadır.

Devletin, politik ve yönetsel açıdan liberalleştirilmesi ise hukuksal, idari, sosyal, mali, finansal ve teknik yapılandırılmasıyla sağlanıyordu. Devletin politika belirlemekte ve uygulamaktaki merkezi ağırlığının göreli olarak değişmeye başladığı bu süreçte, toplumsal yapılar da liberal politikalardan etkilenmektedir. Devletin sosyal politikalarda göreli etkinliğinin daralmasına karşın, piyasayı düzenleme görevinin sürmesi nedeniyle eskisinden daha bürokratik, hantal, daha otoriter bir zor aygıtı olarak yeniden tarih sahnesinde yerini alıyor. Bir yandan değersizleştirilerek, şirketlere devredilen kamu varlıkları, diğer yanda otoriter gücü perçinlenen ve büyüyen bir devletle karşı karşıya kalınıyor. Yeni liberal politikalar mali ve askeri bir zeminde büyümesini gerçekleştirebilmek için, ulus devletleri de askeri savaş stratejisinin parçası olarak örgütlüyor. Bu savaş tüm bir insanlığa ve doğaya karşı yürütülen bir savaş haline geliyor.

Dönüşüm bununla da sınırlı değil. Toplumsal mücadele dinamikleri farklılaşıyor, yönetişim yaklaşımı ekseninde mücadele örgütleri ehlileştiriliyor. Piyasa, ekonomik denge kurma rolünün yanı sıra aynı zamanda yönetim dengesini de kurma sorumluluğuyla donatılıyor. Devlet de olduğu gibi toplumsal örgütlenmelerde de piyasalaşma hız kazanıyor. Bu süreçte, toplumun örgütlü kesimlerinin kullandığı politik dil, siyasal hedefler, ekonomik ve sosyal beklentiler dönüşmeye başlamaktadır. Kısaca liberal dönüşüm sadece devleti değil aynı zamanda tüm bir toplumsal örgütlüğü dönüştürdü. Bu dönüşüm insanlık tarihi için tam çöküntü döneminin ortaya çıktığı, kimin hangi dille konuştuğunun anlaşılamadığı, politik dile pelesenk olmuş terminolojinin nasıl bir dünya görüşüne karşılık geldiğinin bulanıklaştığı bir dönemin kapısını açtı. Kapitalist dünyanın politik dili, tartışmasız ve kabul gören bir nesnellik düzeyine sıçratıldı. Özelleştirmeler, savaş, sömürü, piyasalaştırma sermayenin sürdürülebilirliği açısından zorunluluk haline getirilmiştir. 

2.1.YENİ  SÖMÜRGECİLİK: KALKINMA YALANLARI

Kapitalizmin 70’li yıllarla yaşattığı krizi, yeniden yapılanma politikalarıyla aşma çabası, doğa ve emek değerlerinin kendilerini yeniden üretmelerini de olumsuz etkiledi. Yeni liberal düşünce ekseninde kalkınmacı yaklaşım için, çevrenin “ortak mal” oluşu ve “kamusal niteliği” serbest piyasada tam rekabet koşullarının oluşmasının önündeki en büyük engeldi. Aynı zamanda bu engel, doğanın tahribatının da nedeni olarak görülüyordu. 

Bu koşullarda çevrenin korunmasının ve kapitalistleşmenin birbirini dışlamadığı anlayışı, egemenliğini, uluslararası kuruluşlar aracılığıyla kurmaya hazırlanıyordu. Bu konuda uluslararası toplumun ortak bir tutum geliştirmesini, en azından sorunun asgari müşterekleri üzerinde bir eksen çizilmesini sağlamak üzere pek çok konferans yapıldı. Bu süreç aynı zamanda Sermaye birikim sürecinde ulus devletler üzerinde etkili olacak uluslararası kuruluşların da etkinliğinin perçinlendiği bir süreci olgunlaştırdı. 

1970’li yıllarla başlayan bu uluslar arası konferanslar sonrasında kapitalistleşme sürecinin yatay ve dikey gelişimi, merkezileşmesi ve yaygınlaşması açısından önemli adımlar atılmıştır. Özellikle zengin ve yoksul ayrımı yapılmaksızın, katılımcı tüm ülkeler tarafından, küresel çevre sorunlarının boyutlarına dikkat çekilmiş, tehdidin tüm insanlığa yönelik olduğu kabul edilmiş ve sorumluluğun paylaşılmasında uzlaşma sağlanmıştır. Kapitalist birikim, yoksul halkların onayı alınarak “aklanmaya” çalışılmıştır.  Kapitalist sermaye birikim süreci bir yandan doğayı top yekûn temellük ederken diğer yandan da emeği mülksüzleştirmenin iki yönlü kriziyle karşı karşıya kalmıştır. Savaş sanayine dayalı büyüme ve mali piyasaları güçlendirme arayışları hem doğanın yağmalanmasını hızlandırmaktadır. Dünyanın pek çok yerinde küçük meta üreticileri, köylüler, göçmenler, işçiler büyük bir yoksullaşma ve mülksüzleşme dalgası altında proleterleşirken, bu kitle maddi zenginliği bölüşüm yoluyla bile ulaşma olanaklarını yitirmiştir. Diğer yandan da maddi yaşam koşulları bozulan insanlar kitlesel bir iç ve dış göç yaşamışlardır. Maddi olarak bu doğa varlıklarına bağımlı olan kapitalist üretim diğer yandan da arz yönlü bir krizle karşı karşıya kalmıştır. İklim değişikli, kuraklık, susuzluk, genetiği değiştirilmiş organizmalarla, kimyasal atıklarla kullanılamaz hale gelen topraklar, su varlıklarının barajlar, termik santrallerle yok olmaya yüz tutması sonucunda milyonlarca insanı yersiz yurtsuz bırakmıştır. Kent ve kır da yaşanan hızlı mülksüzleşme, proleterleşme ve doğanın yağması süreci aynı zamanda sermayenin bu sorun alanına yeni müdahale tarzları geliştirmesini de zorunlu hale getirmiştir.

Kamusal alanın tasfiyesine yol açan yeni sömürgecilik döneminin ekolojik krizi artık insanlığı bir uygarlık krizi ile karşı karşıya bırakmıştır. Geniş toplumsal kesimleri yersiz yurtsuz ve güvencesiz bırakan bu liberal dalga, kentlerin çeperlerine yığılan bu geniş kesimi, güvenlik önlemleri ışığında istiflemekle birlikte bu yığınları piyasaya yeniden kazanmanın yollarını da aramıştır. Ancak otoriter ve askeri stratejilerle genişleyen sermayenin bu birikim rejimi her türlü demokratik mekanizmayı ve katılımcılığı da ilga ettiğinden kendi modern kamusunu da yok etmenin sıkıntısını yaşamaktadır. Katılımcılık ancak piyasa mekanizmalarına katılım olarak örgütlendiğinden, hizmetleri yerellere devreden küresel sermaye, geniş halk kesimlerinin barınma, ulaşım, su, ısınma, eğitim, sağlık gibi hizmetlerine ulaşabilirliğini olanaksız hale getirmiştir. 

Doğayı  yeniden kullanma ve yoksul halk kesimlerinden piyasaya kazanılabilecek olanlarına yönelik temel stratejiler, sürdürülebilir kalkınma anlayışı ekseninde, başta “ortak geleceğimiz” raporu olma üzere pek çok uluslar arası belge de dillendirilmiştir. “Ortak Geleceğimiz” adlı raporda sürdürülebilir kalkınma “bugünün ihtiyaçlarını, gelecek kuşakların da kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından ödün vermeksizin karşılamak” biçiminde tanımlanıyordu. 

Yeni dönem sermaye birikim rejiminin, sürdürülebilir kalkınmacılığın temel argümanları arasında da yer alan temel ihtiyaçlar yaklaşımı, klasik liberal iktisadın “kıt kaynaklara karşı sınırsız ihtiyaçlar” anlayışından türetiliyordu. İnsanların sınırsız ihtiyaçları olduğu, buna karşı kaynakların sınırlı olduğu varsayımına dayanan sürdürülebilir kalkınma yaklaşımı, geçim araçları ve gelecekleri hakkında karar verme yetileri ellerinden alınmış insanlara; her defasında talep edilecek yeni ürünler sunarak onları malların birer tüketicisi pozisyonuna sokuyordu. Bir yandan tüm bir maddi zenginliği savaşlarda pervasızca harcayan bir uygarlık diğer yanda sürekli kıt kaynaklar ekonomisi ile toplumu denetleme mekanizmaları hayata geçirildi. 

Bu da aynı  zamanda insanlarda yoksulluk algısının üretilmesine ve pekiştirilmesine hizmet etti. Tarlasında kimyasal ürün kullanmadan tarım yapan bir çiftçi kimyasal ürün kullanan bir çiftçiden ya da sadece geçim amacıyla üreten bir orman köylüsü, artı değer elde etmek için üreten kişiden daha yoksul olarak tanımlanmaya başlandı.. Daha az ve etkin enerji tüketen, işine yürüyerek gidip gelen insanların yaşadığı bir toplum da, otomobile dayalı bir toplumsal yaşamdan daha yoksul olarak görülmeye başlandı. Yaşamın niteliği gözetilmeden yoksulluk, mallara niceliksel olarak sahip olabilme biçimine dönüştürüldü. Farklı üretim tarzlarında, kültürel düzeylerde ya da toplumsal yaşam biçimlerindeki insanlar, piyasadaki ortalama bir “soyut ihtiyaçlar sahibi bireye” göre konumlandırıldı. Bu bireyin ihtiyaçlar sepetine nelerin konulacağına karar verense, her zaman temel ihtiyaçları belirleme gerekliliğini hisseden piyasa düzenleyicileri oldu.

İnsanın kendini yaşam çevresi ile birlikte yeniden üretebilmesi, mekân ile zamanın yarılmasının aşılması, ev ile iş arasındaki çelişkinin giderilmesi, ihtiyaçlar toplumu için ciddi bir tehdit olarak algılandı. Çünkü böyle bir dünyanın potansiyel olarak belirmesi bile ihtiyaçlar ideolojisinin varlık temellerini sarsacaktı. Bu ihtiyaçlar kümesinin belli bir yaşam biçiminin ve kültürünün ürünü olduğu bilgisinin görünür hale gelmesine neden olacaktı. Bu nedenle sürdürülebilirlik ideolojisi her defasında kendini toplumsal eşitsizlikler ve adaletsizlikler üzerinden inşa etti. Bu eşitsizliklerin olmadığı yerde sürdürülebilirliği de ihtiyaç olmayacaktı. Bu nedenle içinden geçtiğimiz son yirmi yıl belki de insanlık tarihinin gördüğü en büyük yıkımlara, savaşlara ve kültür, doğa yağmasına neden olmuştur.

Yeni sömürgecilik olarak beliren sürdürülebilir kalkınmacılık yaklaşımı  bu nedenle, kişilerin geçim araçlarından koparılması ile doğanın ve emeğin sermaye tarafından temellük edilmesinin sonuçlarını (yoksullaşma, göç, doğanın tahribatı..), ekolojik krizin ve her türden krizin nedenine dönüştürür ve bu durumu yoksulluk olarak tanımlar. Toplumların giyecek, yiyecek, barınak ve iş bulamamasının altında yatan mülksüzleştirme, doğasızlaştırma, proleterleştirme rejiminin de görünmez kılınmasına neden olur. Bu durumda da yoksulluk üretimin tarzından ve toplumsal karakterinden bağımsız olarak kişilerin bireysel alanlarına dâhil birer olguya büründürülür. Geçim araçlarından yoksun olanlar içinse “geçim araçlarına sahiplik” koşullarının yaratılmasını gerektiren tam bir eşitlik anlayışı yerine kişilere “temel ihtiyaçlarını” karşılamak için “fırsat eşitliği” tanınmaktadır. Fırsat eşitliği yaklaşımı da tam rekabet edebilen bir toplumsal yaşam gerektirir. Ancak yeni sömürgecilik diğer yandan tüm kamu ve doğa varlıklarını tekelleştiren ve şirketlerin mülkiyetine sunan yapısıyla fırsat eşitliğine bile olanak tanımaz. Böylelikle bireysel rekabetçilik ile toplumsal tekelciliğin saldırganlığı arasına sıkışan büyük kitleler “toplumsallıktan yalıtılmış” birey-meta tarih olarak sahnesine çağrılır. Yoksulluklarından başka kaybedecek hiçbir şeyi olmayanlar aynı zamanda kapitalizmin yeni mezar kazıcıları olacaktır.

Böylece içinden geçtiğimiz ekolojik kriz çağında tüm şeyleri birer temel ihtiyaca dönüştürmek mümkün hale gelmektedir. Pratik açıdan bunun anlamı, hem sanayileşmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde daha hızlı bir ekonomik serbestleştirme, kuralsızlaştırma, özelleştirme, mali piyasalara tam bir tekelleşme, daha yoğun kriz, daha çok kirli teknoloji, daha hızlı bir biçimde doğanın hammadde haline gelmesi, atık ve artık transferi ve hem imtiyazlı hem de ticari olarak çok daha büyük bir sermaye akımı demektir. 

Toplum hiç  ulaşamayacağı Kaf dağının arkasındaki inciyi bulması için daha çok çalışmalı ve bu artık değer asgari ihtiyaçların karşılanmasına da olanak sağlamalıdır. Bir avuç toprak, bir soluk nefes, bir bardak su artık piyasa malıdır. Bu mala ulaşmak içinde önce büyümek- ki yok etmek de denilebilir- sonra da bu malları satın almak gerekir. İşte yeni refah toplumu sonrası kalkınmacılığı budur.

Sömürüyü  sürdürülebilir kılmak için bir diğer açılım da tekno merkezci bir politikanın hayata geçirilmesi zorunluluğudur. Yüksek teknolojiye dayanan, esnek üretim sistemleri bir yandan emeği değersizleştirirken diğer yandan da çevre ve büyüme dengesini sağlamak için teknoloji başat bir role kavuşturulur. Sürdürülebilir kalkınmanın teknolojik indirgemeciliğini ve belirlenimciliği, sermaye birikiminin emeğin ve doğanın yoğun sömürürsüne dayalı artı değere el koyma mekanizmaları, endüstri toplumun yeni sömürgecilik politikalarında da hız kazanmıştır. Bir yandan maliyetleri kısmak için teknolojiye yönelmek diğer yandan da sermaye birikimi için emeğe bağımlı olmak kapitalizme içkin bir çelişkidir. Kapitalizm açısından bu çelişki, aşılamaz bir içsel çelişkidir. Bu açıdan üretimin teknoloji merkezli gelişimi, hem istihdamı daraltırken aynı zamanda sermaye birikiminin de göreli olarak azalmasına neden olmaktadır. 

Güvenlik devleti yaklaşımları ise diğer yandan savaş teknolojileri maliyetlerini arttırmakta, çevreciliği kendinden menkul teknolojilere ayrılan pay ise daralmaktadır. Çalışan nüfusun işsiz kalma korkusu altında sürekli sömürülmesi ve ücretlerin aşağıda tutulması da bu kapitalist teknik sayesinde daha olanaklı hale gelmektedir. Diğer yandan da çalış(a)mayan nüfusun bir toplumsal “artık” olarak gerektiğinde hem “gelişmenin” önünde bir tehdit olarak sunulmasına hem de bu nüfusun çalışan nüfusu-işlerinden edebilecek potansiyel olarak- baskı altında tutan bir araç halinde kullanılma mekanizmaları tüm dünya genelinde etkin olmaya başlamıştır. Kalkınmacılığın bir fetiş haline gelerek tüm ülkeleri ele geçirmesi, pazarların tekellerin kontrolüne girmesi, borçlandırma politikaları, doğa ve kamu varlıklarının üzerindeki baskılanma, tüm hizmetlerin piyasalaştırılması, su, gıda, tarım, enerji alanlarının da bir bir bu ileri teknoloji himayesinde sermayenin kontrolüne girmesini hızlandırmaktadır. Sonuç ise ortadadır: Ne kadar çok yoksulluk o kadar çok kâr demektir. 

Sürdürülebilir kalkınmaya dayalı yeni sömürgecilik döneminin ekolojik krizi, bütün yönleriyle yaşamı ortadan kaldıracak bir tehdide ulaştığı  gibi, doğanın ve emeğin niteliksel ve niceliksel olarak temellüküyle milyonlarca insanı kısa bir sürede proleterleştirmiştir. Doğanın ve emeğin kendini yeniden üretme zeminleri daralmış, toplumsal olarak hayatta kalma mücadelesi daha keskinleşmiştir.  Sömürü toplumsal bedenin sınırlarına kadar genişlemiş, tüm bir yaşamı işçileştiren, milyonlarca insanı yoksullaştıran, işsiz bırakan ve havasız, susuz ve topraksız bir üretim sürecine girilmiştir. Bu nedenle yeni dönemin toplumsal özneleri de bu mülksüzleştirme ve yağmalama zeminlerinde ortaya çıkmaktadır. 

2.2. SİVİL TOPLUMLA KALKINMA 

Sürdürülebilir kalkınma anlayışının hükümet, şirket ve sivil toplum ortaklığına dayalı politikaları etkinliğini arttırırken, sermaye birikim sürecinin yarattığı yoksulluk ve doğa tahribatına bulunan çözümler noktasında kapitalizm içi politikalar ağırlık kazanıyordu. Dünya Bankası’nın 1989 yılında ‘yönetişim krizi’ olarak kavramsallaştırdığı hat uygulamaya konuluyordu. Bu anlamda yönetişim anlayışının katılım sürecinde, kalkınmanın sağlanmasında etkin olması beklenen tarafları kesen ortak bir politik hat olduğu ön kabulünden hareket edilmekteydi. 

Bu hattın hayata geçirilmesi sürecinde ise, toplumsal örgütlenmeler,  gönüllü ve profesyonel çalışanlar üzerine kurulu bir çalışma anlayışına sahip olmaya başladı. Kamu idarelerinin çoğunda olduğu gibi profesyonelleşme, sivil toplum kuruluşlarında da genel olarak STK ve profesyoneller arasında kurulan ücretli iş ilişkisi temelinde gelişiyordu. Böylelikle toplumsal örgütlenmelerde da daha iyi bir kontrol mekanizmasının doğacağına inanılıyordu. Özellikle geniş coğrafyalar ve büyük nüfus kitlelerini ilgilendiren toplumsal projeleri küresel politik aktörlerle kotaran bu sivil toplum kuruluşlarını yönetsel açıdan denetlemenin başka bir yolu yoktu. Bununla birlikte bu durum STK’leri istihdam sağlayıcı kuruluşlar olmaya zorluyordu.  

Bu sivil toplum eksenli örgütlenmenin politik ekseni, hareket noktası kabul edilen kalkınma ve yönetişim söylemince çizilirken bu hattın uygulamaya geçirilmesi ve örgütün yapılandırılması da proje temelli etkinliklerle mümkün oluyordu.

Türkiye’de STK’lerin esnek yönetim ilişkilerinin karakteristiğine uygun olarak birbirine zayıf bağlarla bağlı birimlerden oluşan yatay bir örgütlenme perspektifine sahip olmaları gerektiği kuramsallaştırılmasına karşın; STK’lerin ekonomik düzeyle ilişkilenme zorunlulukları ve örgütün profesyonellerin etkinliğinde biçimlenmesi oldukça güçlü bir merkezi ve hiyerarşik işleyişin korunması zorunluluğunu perçinledi. Bu durum zorunlu olarak, dar bir çekirdek kadro  –yöneticiler, profesyoneller ve uzmanlar- dışında gönüllülerin örgütsel işleyiş ve karar alma süreçlerindeki etkililiğini de zayıflattı.

Bununla birlikte de örgüt içi demokrasi ve örgütsel sorumluluk, yönetim kuruluna veya bir üst yönetime sorumluluk şeklinde somutlaşmaktı. Kamuya karşı sorumluluk ise, örgütsel amacın en verimli ve etkin bir biçimde yerine getirilmesi şekline dönüşecektü. Verimlilik, etkinlik, araç olmak yerine git gide amaç niteliğine bürünecek ve demokratik yönetimin tanımlayıcı öğeleri olarak gündeme getirilmeye başlandı.

Son tahlilde, gerek uygulamada, gerekse sınırlı da olsa teoride piyasa ekonomisinin kaynak kullanmadaki verimliliği ve etkinliğinin toplumsal örgütlenmelerde ön plana çıkmaya başladığı görülmektedir. Bununla birlikte aynı zamanda STK’lerin şirket modeli doğrultusunda örgütlenmesi, bu örgütlerin Taylorist bir yönetime doğru yöneldiklerini açığa çıkarmaktadır.

Sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirmek için kullanılan yoksulluk, çevre, kadın, iş, sosyal güvenlik gibi fonlarda, STK’lerin deneyiminin göz önünde bulundurması ve fona bağlı faaliyet alanlarındaki teknik bilgi yoğunluğu, fonlardan yararlanmak için gerekli projelerin hazırlanması, projelerin yürütülmesi sürecindeki bilginin özelleşmiş olması toplumsal örgütlerde uzmanlara duyulan ihtiyacın artmasına neden olmaktadır. Uzmanlaşmanın belli konularda derinlemesine bilgi sahibi olmak gibi avantajlar sağlamasına karşın,  politik örgütlenme bütünlüğü içinde, örgütün uzmanların güdümüne girmesi ve taban inisiyatifinden kopması yol açmaya başladı.

Toplumsal tabandan koparak, politik düşüncelerini pazarlamaya yönelen bu örgütlenmeler önümüzdeki dönemde tüm sendikaları, meslek odaları, demokratik kitle örgütlerini kapsayarak genişliyor. Proje merkezli ve sorun odaklı toplumsal müdahale biçimlerinin varacağı en son nokta mali kaynak sağlamak için, bir fikrin pazarlanmasıyla somutlaşmaktadır. Politik fikrin pazarlanılabilir bir mala dönüşmesiyle birlikte, toplusal örgütlenmede hızlı bir çözülmeye yol açmaktadır. Geleneksel sendikalar, meslek odaları, kitle örgütlerinden bir kaçış ortaya çıktığı gibi aynı zamanda yeni ortaya çıkan örgütlenmelerde toplumsal bir tabanla buluşmakta sıkıntılar çekmektedir.

Ancak sayıları  her gün hızla artan bu örgütler fon kaynaklarına ulaşmada ciddi bir rekabeti tetiklemektedirler. Aynı zamanda toplumsal rekabet bu kuruluşların dışındaki örgütlenmelere de yansımıştır. Bu rekabet ortamında kamuoyunda adını daha iyi duyurabilen örgütün ön plana çıkacağı gözetildiğinde, örgütsel rekabet hızla artmaktadır. Kapitalizm bir kez daha kendi suretinden bir dünya yaratmaktadır. Kendi örgütünü ayakta tutmak için kamuoyunda duyulma zorunluluğu, örgütlere, sorunlar karşısında iş birliğinden ve dayanışmadan çok rekabet ilkelerine göre hareket etmeyi dayatmaktadır. Bununla birlikte toplumun vicdanı olarak toplumsal sorunlara müdahale etmesi beklenen bu örgütler bir süre sonra birer yardım kuruluşuna dönüşmeye, yanı sıra toplumsal sistemin dışında alternatifler geliştirme ufuklarını da yitirmeye başlayacaktır. Bununla birlikte ekolojik krizin sonuçlarının aynı zamanda örgütleri maddi olarak ayakta tutan bir işleve de sahip olmaya başladığında bu örgütler kendi nesnesini yaratmış ve metalaştırmış olacaktır. Ekolojik krizden geçimlerini elde eden, bu sorunlar üzerinden sosyal ve siyasal bir statü elden bir seçkinler grubu ortaya çıkmaya başlıyor. Bunlarla birlikte de ekolojik krize kökten çözümler geliştirme yerine, sorunu sürekli dolaşıma sokma yaklaşımı ön plana çıkacaktır.

Kendilerine sivil toplum örgütü desinler ya da demesinler, sivil toplum merkezli faaliyet örgütleri zorunlu olarak, para ve meta ilişkisi içine çekmektedir. Siyasetin bir tür ticarete, bir profesyonel faaliyete dönüşmesinin, son tahlilde, piyasa mekanizmasının toplumsal sonuçlarının eleştirisinin piyasa toplumunun güçlenmesine yol açması gibi çelişkili bir sonucu var. Bu çelişkinin bir nebze olsun aşılması, dayanışma girişimlerinin önem ve yararının külliyen reddedilmesini, bu alanın geleneksel devlet yapılarına terk edilmesini gerektirmiyor elbette. Dayanışma idealinin metalaşmasına direnerek, piyasa toplumunun bu alanı da egemenliği altına almasına karşı çıkarak, dayanışmayı alternatif bir toplum yapısının kurucu ilkesi olarak tasarlamak da mümkün. Bu noktada da ekolojistlerin iddiası, hem politikanın hem de örgütlenmenin bir özyönetim deneyimi olarak geliştirilmesine yönelik çabaları esas kurucu kamusallık yönelimi olarak açığa çıkarması yönündedir.

Çevrenin nesneleşmesini de içine alacak şekilde genişleyen sivil toplum ekseni, pazar ekonomisine dayalı sürdürülebilir kalkınma yaklaşımıyla ekonomi ve çevre arasındaki ilişkinin yeniden üretilebileceği düşüncesi çevreci düşünce geleneği içinde egemenliğini ilan etmiştir. Ancak bu erken zafer ve eksen sermaye birikim rejimine dayalı kapitalist büyüme anlayışının sorgulanmasına olanak tanımadığı ölçüde kendi toplumsal örgütlülüğünün de yok oluşuna zemin hazırlamaktadır. Buna tehlikeye karşı geliştirilen yönetişim yaklaşımı ve katılım mekanizmaları ise gerçek anlamda sorunlara çözüm bulmaktan çok sorunları geleceğe ötelemektedir. Egemen kalkınma ve yönetim anlayışı piyasa mekanizmalarıyla yaşamı kuşatmaya devam ettiği gibi aynı zamanda çevreci örgütlenmenin de yeni bir biçimini doğurmaktadır. Bu örgütlenme anlayışı çevre sorunlarını çözmekte yeterli olmamaktadır. Pazar mekanizmasına dayanmayan bir çevreciliğin geliştirilmesi için de bugün politik öncüller haline gelmiş olan sivil toplum ekseninin, sürdürülebilir kalkınma ve yönetişim anlayışının sorgulanması ve bu doğrultuda gelişen çevreciliğin kendini sorgulaması gerekmektedir. 

Eninde sonunda yabancılaştırma-yoksullaştırma ve yoksunlaştırma sürecinde mücadele bir takım maddi pratikler içinde açığa çıkar. Bu maddi pratiklerin siyasal, toplumsal ve ekonomik görünümleri olabilir. Önemli olan bu görünümleri açığa çıkartmak ve bu alanlarda mücadele etmektir. Verilecek mücadelenin kapitalizm karşıtı bir mücadele olduğunu kabul ettiğimiz anda bu mücadelenin açığa çıktığı bir takım maddi pratiklerin özgüllüklerini de ortaya koymak gerekir. Yoksa tek başına kapitalizm karşıtlığını anlamanın olanağı kalmayacaktır. 

İçinden geçtiğimiz çağda, toplumsalın dışında görülebilecek dolayısıyla politika dışı sayabileceğimiz herhangi bir alan yoktur. Ancak politika her şeyden önce kurucu bir nitelik taşıdığına göre yapılan her etkinliğin politika olduğu anlamına gelmez. Politika, eninde sonunda, şu ya da bu, bir yaşam biçimini açığa çıkartmak için verilen mücadeledir.

Kapitalizme karşı insanın toplumsal bedeni olan emek, tüm olanak ve sınırlılıklarıyla bu mücadelenin var olma alanıdır. Bu mücadele alanında emeğin yeniden kuruluşu süreci kendini farklı veçheleriyle açığa çıkartabilir. Bu hareketler, kimi zaman bir kadın hareketi kimi zaman bir ekoloji hareketi kimi zaman kentli-köylü yoksullar hareketi kimi zaman da işçi hareketi olarak nitelenir ya da nitelendirilir. Ancak bir tür toplumsal hareketçilikle malul bu kategorik ayrımın birbirlerinden hangi noktalardan ayrıldığını açımlamak pek mümkün olmaz. Emeğin özgürleşme mücadelesi, bir kez fabrika ideolojisi olarak mahkûm edildikten sonra onun dışında kalan tüm pratikler de yeni toplumsal hareketler olarak adlandırılabilir. Ancak bu ucuz ve basit sınıflandırma aslında emek mücadelesini fabrikaya sıkıştırmaya çalışanların ya da tüm bir yaşamın fabrika haline geldiğini görmek istemeyenlerin başvurduğu egemen bir eğretilemedir. Bu nedenle kapitalizme karşı emeğin mücadelesi, kapitalizmin kol gezdiği tüm kriz alanlarının biricik politik hattını imler. 

Ekoloji mücadelesi de bu anlamda emeğin toplumsal özgürlük mücadelesinin görünüm alanlarından biridir. Bu mücadele alanının bir bileşeni ve cephesidir. Bu mücadelenin niteliği ve açığa çıkma biçimi ise asıl üzerine odaklanılması ve düşünülmesi gereken noktadır. Ekoloji mücadelesi de, emeğin toplumsal özgürlük mücadelesi zemininde yeni bir yaşam mücadelesi verebildiği ölçüde kapitalizm karşıtı politik bir karakter kazanır. Her emek mücadelesi kendinde devrimci ve ilerici bir karakter taşımaz. Eğer her emek mücadelesi devrimci bir karakter taşısaydı emeğin görünümlerinden olan sermaye için de devrimci demek gerekirdi. Sermayenin özgürlük mücadelesi ve devrimciliği ise toplumsal bir yıkıcılıktan başka bir şey değildir. Bu nedenle barbarlık sistemi kendini yıkıcılıkla ve varlık koşullarını iğdiş ederek dışa vururken emeğin toplumsal özgürlük mücadelesinin bileşenlerinin mücadele hattı, sömürüsüz, tahakkümsüz, sınıfsız, toplumsal adalete dayalı, özgürlükçü bir toplum projesi olmalıdır. 

Kent ve kır arasındaki yarılmanın derinleştiği, Ortadoğu’daki sermaye hareketinin, gayrimenkulleri menkul değerlere çevirme sürecine yöneldiği bu dönemeçte, Maraş-Pazarcık’ta çimento fabrikasına, hidroelektrik santrallere, kentsel dönüşüme, Bursa’da, Antalya’da taş ocaklarına karşı direnenlerin mücadelesini daha nesnel bir zeminde kavramak mümkün hale gelebiliyor. Sermaye birikiminin özelleştirmeler, kamu kaynaklarının yağması yoluyla perçinlendiği yirmi yıllık bir süreçten; birikimin kır ve kent toprağının, havanın, enerjinin, ve suyun bu anlamda yaşamın tüm maddi güçlerinin yağmalanmasına kaydığı bir sürecin en keskin günlerini yaşıyoruz. Bu siyasal saldırganlığın arka planında da işte bu hesaplaşma yatmaktadır. Bu kaynakların hangi çıkar çevresi tarafından yağmalanacağı üzerine yapılan pazarlıklar. Bu anlamda, Maraş’a yapılan Ortadoğu’nun en büyük çimento fabrikası bir yandan yıkılan Irak’ın yeniden inşaasına hammadde sağlarken diğer yandan da ucuz emek gücünün istihdamı yoluyla kar maksimizasyonunun yukarılara çekilmesi anlamına geliyor. Bu açıdan da Çimento fabrikasına karşı direniş hareketleri hem ucuz iş gücü kullanımına, hem Irak’ın sömürgeleştirilmesine hem de köylülerin topraklarının kirlenmesine karşı bir mücadele karakteri taşıyor. 

Bu mücadeleler aynı zamanda toplumsal bir demokrasinin de kurucu bir nitelik taşıdığını göstermesi açısından son derece önemlidir. Birlikte karar alan ve aldıkları kararları uygulayan bir siyasal gücün açığa çıkması, demokrasiyi müşteri piyasasına katılıma indirgeyen liberal demokrasiye de bir cephe olarak görülebilir. Bu örgütlenmeler parlamenter sistemin tüm sınırlılıklarına karşın kendi milletvekili adaylarını da çıkartarak, “yaşamımızı yönetebiliriz” diyorlar. İşte bu uğrakta ekoloji mücadelesi alternatif bir yaşam mücadelesi olarak değil “kurucu bir toplum yaşamı” ufkuyla emeğin özgürleşme tahayyülünü zenginleştiriyor. İşle evin arasında yarılmayı, kırla kent arasındaki parçalanmayı, yöneten ve yönetilen arasındaki çelişkiyi, üretim ve yönetim arasında ki bölünmeyi tüm bu maddi pratiklerde deneyimliyor. Bitkileri tek tipleştiren, toplumu tek tipleştiren, halkları tek tipleştiren kapitalizm karşısında ekoloji mücadelesi, toplumsal demokrasi, barış, toplumsal adalet, eşitlik, özgürlük, kardeşlik, sömürüsüz ve sınıfsız bir dünya özlemiyle zor bir dönemece giriyor. Bu dönemeçte emek hattının başarılı olmasının tek yolu: bu birleşik mücadele eksenini hem bir maddi pratiğe hem bir programatik eksene hem de kurucu bir toplumsal demokrasiye ve yaşama dönüştürme mücadelesinden geçmektedir.

SONUÇ

Son 30 yılda kentlerde yaşanan dönüşüm, yeni liberal-muhafazakâr politikaların, yerelleşme, serbestleştirme ve özelleştirme dinamikleri doğrultusunda ve bu dinamikleri geliştirecek bir biçimde olgunlaşmaktadır. Bu doğrultuda, kentsel “Kamu Hizmetlerin” piyasalaşması ve özelleştirilmesi Türkiye’nin liberalleşme sürecinin 80’li yıllarla birlikte deneyimlemeye başladığı bir süreç olarak görülebilir. Kentsel hizmetler özelleştirmeler yoluyla meta değeri kazanırken diğer yandan kent mekânı da –kent mekânı olmaktan kaynaklı niteliğiyle- kapitalistleştirilerek bir meta değerine kavuşmaya başlamıştır. Kentsel toprak giderek daralırken, yap sat dönemi kentsel büyüme doğal sınırlarına ulaşmıştır. Bu süreç bir bütün olarak kent toprağının ve mekânının yeniden örgütlenmesini zorunlu kılmıştır. Kentsel mekânın ve toprağın kapitalist yeniden üretim süreci, yasal, ekonomik ve toplumsal dönüşümleri de beraberinde getirmiştir. Kentin bir kapital olarak yeniden üretilmesi “zorunluluğu”, doğal sınırlarına ulaşmış ve giderek kapitalizmin mekânsal gelişiminin önünde bir engel olmaya başlamış kentsel mekânın yeniden örgütlenmesini, sosyal ve ekonomik hakların yeniden tanımlanmasını ve planlamanın yasal boyutunda yenilikleri gündeme getirmiştir.

Yasal ve yasa dışı süreçleriyle kentsel mekânda sermaye birikiminin yoğunlaşmasıyla birlikte bu birikimin coğrafi sınırları aşarak toplumsallaşması süreci de pek çok yeni sorunu beraberinde getirmiştir. Özellikle toplumsal mülkiyet konusu olan toprak rantının, planlama süreçleri gibi araçlarla, özel sektöre devredilmesi kentlerin sosyal, siyasal ve ekonomik olarak parçalanmasını derinleştirmiştir. Kent merkezlerinden giderek çeperlere savrulan ve kent olanaklarından yararlanma olanağını yitiren sınıfları içinde barındıran yeni bir kültürel ve siyasal iklim doğmuştur. Kentlerin çeperlerinde büyük yapı kütlelerinin oluşmasına araç olmuştur. Böylelikle hem ulaşım, altyapı ve kentsel maliyetler artmış, hem de büyük kentlerin makroform gelişmesinin üst ölçekli planlarla yönlendirilebilirliği azalmıştır.

Kentlerde olgunlaşan yeni liberal politikalar bir yandan, modern ve homojen “kentdaşlık bilinci” etrafında biçimlendirilmeye çalışılan sermaye birikim rejiminde bir dönüşüme işaret etmekle birlikte, sermaye, gelişimini merkezden çeperlere doğru kaydırma zorunluluğu altında, bu mekânları da dönüştürmeyi ufkuna koymuştur. Kent çeperlerinde biriken artık nüfusu asimilasyona ve dışlamaya dayanan politikalar yeni milliyetçiliklerin hortlamasına zemin hazırlamaktadır.

Burjuvazi, bir yandan kamu mallarının, hizmetlerinin ve işletmelerinin özelleştirilmesi süreci üzerinden büyürken diğer yandan da şu ya da bu nedenle tüketim nesnesi haline gelen, kent yaşamını, kültürünü, toprağını farklı veçheleriyle pazarlamanın olanaklarına sahip olmaya başlamıştır. Yapı üretim sürecinin serbestleştirilmesinde mevcut planlama anlayışının sınırlılıklarının aşılmaya başlanması,  mekânın, özellikle de çeperdeki kentsel rantın piyasa mekanizmasına dâhil edilmeye başlanması, taşınmaz rantının menkulleştirilmesi süreci, imar ve mülkiyet haklarının sermayenin elinde toplulaşması, sermayenin kentlerde büyük toprak parçaları üzerinde hareket etmesine olanak sağlamıştır. Böylece Türkiye kentlerinde 90’lı yıllarla birlikte sermaye, yeni bir birikim evresinin (yık-yap) örgütlemesinin olanaklarını yaratmıştır. 

Bu süreç  bir yandan kentsel rantın,  kamu otoritesi eliyle sermaye tarafından temellükü sürecini hızlandırmıştır. Özellikle TOKİ tarafından yürütülen projeler bir kez daha göstermektedir ki yeni liberal dönemde devlet, küçülmemiş aksine daha bürokratik ve piyasacı bir görünüm altında genişlemiştir. Tek tip yapı üretim süreci, konut stoğu ihtiyacını karşılamaya yönelik değil, gayrimenkullerin mali piyasalara kazandırılması yaklaşımıyla geliştirilmektedir. Kent toprağını sadece bir arsa olarak gören, tek tip yapı üretme pratikleri kentleri birbirine benzeten sonuçları da doğurmaktadır. Kentleri kendi özgün kimliklerinden mahrum bırakan bu anlayış aynı zamanda kamu arazilerinin, ormanların, tarım alanlarının da imara açılmasını hızlandırmaktadır.  

Başta kentlerin kır üzerindeki baskısını kaldıracak bir yapılanmaya ihtiyaç vardır. Bu ihtiyacı karşılamak için öncelikli olarak, tarımsal yapıların geliştirilmesi gerekmektedir. Diğer yandan tüketime endeksli kent yaşamından köklü bir kopuş zorunluluk haline gelmiştir. Kenti besleyecek tarımsal alanlar, su kaynakları giderek azalmaktadır. Kentin havasını yenileyen vadiler yapılaşmaya açılmakta bu nedenle de kentin havası bozulmaktadır. Kentlerin çeperlerinde gelişecek tarımsal alanlarda kentin gıda ihtiyacını ve toplumun gıda egemenliğini karşılayacak tarımsal üretim sistemleri geliştirilmelidir. Bunun için Orman ve tarım çiftliği bir model olarak geliştirilmelidir.  Su havzaları, vadiler, kent toprağı ekolojik demokratik bir planlama anlayışı ile iyileştirilmelidir. Bu alanlardan kentte yaşayan insanların eşit ve adil bir biçimde kullanma hakkı sağlanmalıdır. Kentlerin kendini yenileyebilen doğal çevreye kavuşturulması gerekmektedir. Başta metropol kentleri olmak üzere tüm kentlerde, kır ve kent yaşamının uyumlu birlikteliğini sağlayacak bir toplumcu planlama anlayışıyla gelişmesi zorunluluk haline gelmiştir

Kentsel sorunlarımızın  çözümü için özyönetime dayalı, demokratik bir kamusallık acil ihtiyacımızdır.  Bu nedenle yönetim süreçlerine halkın doğrudan veya dolaylı katılımı önem kazanmaktadır. Bunun için de kentsel hizmetlerden yaralanamayanların sosyal ve ekonomik durumlarının iyileştirilmesi gerekmektedir. Yerel yönetimlerde karar alma süreçlerine katılmak bir ayrıcalık olamaz. 

Belediyelerin planlama alanında kurumsal eksiklikleri ve verilen yetkiyi kullanmakta yeterli donanıma sahip olmamaları, parçalanmış kentsel yaşamda, dönüşümün paydaşı olarak görülen özel sektör, kamu ve halkı ortaklaştıracak bir proje anlayışı, kentin zayıf çıkar gruplarının temsil kabiliyetini daraltmıştır. Belediyeler, zayıf toplumsal grupların çıkarlarını koruyan bir anlayışıyla donatılmalıdır. Kent yoksulları, kadınlar, engelliler, çocuklar, yaşlıları gözeten bir kent yönetimi anlayışı geliştirilmelidir. Bu anlayışın gelişmesinde etkin araçlardan biri de belediyelerin aldıkları karalarda, halka hesap verme ve halkın sorma mekanizmalarının etkinleştirilmesi olacaktır. Belediye Meclisi ve İl Özel İdareleri tarafından alınan kararlar halka en hızlı şekilde ulaştırılması gerekirken süreç bu şekilde işlememektedir. Belediye Meclisi tarafından alınan kararlardan, Kamu kurumlarıyla yapılan anlaşmalardan, İhalelerden, Üretilen Hizmetlerin üretim fiyatlarından, satış fiyatlarından bu hizmetleri alanların ve bu kararlara tabi olan halkın bilgisi yoktur.  Halkın en temel haklarından olan bilgi edinme hakkı tüm yönetim işlemlerini kapsayacak şekilde genişletilmelidir. Bu aynı zamanda etkin bir hak arama bilincinin geliştirilmesi ile sağlanabilir. Bununla birlikte bu kararlara halkın müdahil olabileceği araçlar geliştirilmelidir.

Modern kamunun parçalanmasına paralel olarak, her ne kadar katılım söylemleri ön plana çıkmış olsa da halkın belediye yönetimlerine katılımı daraltılmıştır. Belediyelerin geleneksel himaye ve adam kollama işleyiş tarzı nedeniyle halkın kent yönetimine katılımı olanaklı olamamaktadır. İnsanların sorunlarını çözebilecekleri tartışabilecekleri, değerlendirebilecekleri ve uygulayabilecekleri organlar geniş halk kesimlerinin temsil etmemektedir.

Bugün  önümüzde duran toplumsal sorumluluk kentlerin ve kent yönetimlerinin demokratikleştirilmesi ve yaşanılabilir kılınması sorumluluğudur.  Yoksullarını dışlamayan bir belediyecilik yaklaşımı acil bir diğer ihtiyaçtır. Yoksulları himmet kültürü ekseninde, ezerek yedekleyen bir belediyecilik değil yoksulları insanca yaşam koşullarına kavuşturacak bir belediyecilik anlayışını kurmak gerekiyor.  

Başta Büyükşehir Belediye Meclisleri ve bu meclisin bir danışma kurlu haline gelen kent konseylerinin niteliği ise anti demokratiktir. Belediye Meclisleri Belediye Başkanının ve özel girişimcilerin isteklerini karar altına alan bir onay merci haline gelmektedir. Oysa Belediye Meclisleri halkın çıkarını korumalıdır. Bu nedenle özyönetime dayalı kent yönetimi anlayışının geliştirilmesi, ekonomik, sosyal ve siyasal yaşamın katılımcı kılınması gerekmektedir. Bu nedenle demokratik, özyönetime dayalı yeni kent örgütlenmeleri geliştirilmelidir. Bu örgütlenmeler, kent ve kır sorunlarının çözümü için kamusal görünümlü-yasama meclisi olarak yapılanmalıdır. Bu tarz örgütlenmeler, talep eden bir örgütlenme değil, kentin müdahil-yasama organı ve çok özneli bir kurucu kamusallığın görünümlerinden birisi olacaktır. 

Tüm bu kentsel dönüşüm diğer yandan kentsel hizmetlerde köklü dönüşümlere yol açmıştır. Kentsel hizmetler son yıllarda özel girişimler eliyle yürütülmekte ve bu hizmetler kamu hizmeti niteliğinden uzaklaştırılmak istenmektedir. Bu tarz bir belediyecilik yaklaşımı ile kentte yaşayanların su, gıda, sağlık, eğitim, barınma, ısınma, enerji, ulaşım, imar,  alt yapı, kültür gibi kentsel ihtiyaçlarının karşılanamadığı ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle Belediye Bütçelerinin kamu hizmeti anlayışıyla hazırlanması, kentsel hizmetlerin herkesin yararlanabileceği şekilde üretilmesi gerekmektedir.

Kamuya ait olan kent kaynaklarının yine kamunun yararlanabileceği şekilde örgütlenmesi halinde, kentsel hizmetlerin daha adil dağıtımı söz konusu olacaktır. Yoksul kent halkının sosyal ihtiyaçlarının giderilmesinde insanları kendi emeklerinden başka hiçbir şeye muhtaç etmeyecek bir anlayış geliştirilmelidir. Toplumsal eşitlik sadece bölüşüm de değil üretimde de eşitliği esas alacak şekilde geliştirilmelidir. Sosyal yardımlar bu ölçekte yapılmalıdır. Kentsel hizmetlerden yaralanan halktan bu hizmetlerden yararlanmaları karşılığında yalnızca katılım bedeli alınmalıdır. Kent hizmetlerinden ücret yerine katılım bedeli alındığında, bu hizmetler hem daha nitelikli hem de daha ulaşılabilir olacaktır. Aynı zamanda bu katılım bedeli yine kent hizmetlerinde kullanılmak üzere bütçelendirilmelidir. 

Kent hizmetlerine kullanım oranında katkı koyma anlayışı yerine fiyatlandırma yaklaşımın tamamen egemen olmasıyla birlikte kentteki sosyal sorunlar da daha fazla derinleşmiştir. Bu durum hizmetlerin niteliğini düşürmekte, kentlilerin bu hizmetlerden yararlanmasını zorlaştırmaktadır. Belediyelerin kamu gücünü kullanarak sundukları ısınma, su, alt yapı hizmetleri ücretlendirildikçe daha niteliksizleşmekte ve pahalılaşmaktadır. Belediyeler, bu hizmetleri maliyetlerinin çok üzerinde bir fiyatla kentlilere satmaktadır. Çöp toplama, temizlik, sağlık, barınma gibi hizmetlerden elde edilen gelir de kamuya dönmemektedir. Bu nedenlerle kentler kamucu bir belediyecilik yaklaşımı altında kır ve kent bütünlüğünü koruyacak esaslarla yeniden örgütlenmelidir.

Kent ölçeğinin genişlemesi, kentin parçalanması, rant odaklı politikalara karşı bugün kamusal bir kenti yaratmak gerekiyor. Kentlerin tek tipleştirilmesine karşı, kentlerin kültürel farklılık içinde birliğini yaratacak bir yaklaşım gerekmektedir. Bu yaklaşım, zayıf toplumsal grupların dışlanmasını engelleyecek bir bütünleşmeyi de barındırmalıdır. Kentleri çok uluslu şirketlerin emrine sunan kentsel dönüşüm yaklaşımları karşısında, kenti dayanışma ve eşitlik temelinde yeniden kuracak kamusal fikrin hayata geçirilmesi gerekmektedir.

Ortaya çıkan yeni siyasal mücadeleler bugün için top yekûn bir kurtuluş mücadelesini sırtlanacak güçte ve çapta olmasa da artık biliyoruz ki, yirmi birinci yüzyılın yeni dünyası bu siyasal hareketlerin toplumsallaşma, sermayenin ekonomik ve siyasal karakterleriyle hesaplaşma zeminlerinden açığa çıkacak. Bu hareketler aynı zamanda çok özneli bir siyasallaşma sürecinin yeni bir toplumsal örgütlenme formunun da ipuçlarını sunuyor. 

İnsanı insanca yaşatacak, onu nesneler dünyasından kurtaracak, insanı doğayla barıştıracak, tekellerin ve sömürgecilerin karşısında yeni bir dünyayı kuracak olan toplumsal mücadeleler yükselirken, geleceğin toplumuna duyduğumuz inançla, emeğin ekolojik dünyasına katkı sunanları sahiplenmek ve katkı sunacaklarla birlikte yürümektir dert. 

Bugün için canlılığın ve toplumsallığın kurtuluşunu açığa çıkartacak maddi koşulların önünde sermayenin muazzam saldırganlığı kadar bu saldırganlığı aşacak politik eksenin yoksunluğu önemli bir sorun olarak durmaktadır. Bu çağı ilga etmenin yolu, katı olan her şeyin buharlaştığını bir kez bir kez daha ısrarla görünür kılmak, yaşamı örgütlemek ve sermaye çağını aşmaktır. 

Bunun için emeğin ekolojist bir karakterde yeniden örgütlenmesini sağlayacak politik ve örgütsel donanımı yaratmak gerekiyor. Bu yaratım sürecinde, ortaya çıkan yeni emek hareketlerinin toplumsal ve siyasal karakterlerini, sermayenin karşısında doğayı ve emeği özgürleştirecek tarzda örgütlemesinin yollarını geliştirmek, çok özneli bir kamusal karakterde yaşamı siyasallaştırmak gerekmektedir.

Bu nedenle sermayenin ilga ettiği “kamu”yu yeniden inşa etmek, öz örgütlenme deneyimleriyle kendi kendini yönetme deneyimlerini geliştirmek, diğer yandan emeğin siyasal mücadelesi ile gelişecek sermaye karşıtlığını, üretimin toplumsal karakterini vurgulayacak, doğayı sömürüden ve tahakkümden kurtaracak bir potansiyelle örgütlemek gerekiyor. Bu açıdan da içinden geçtiğimiz ekolojik kriz çağının hem tarihsel hem de dönemsel karakteristiğini ortaya çıkartmak gerekiyor. 

Ekolojik kriz karşıtı bir mücadele, emeğin ve doğanın özgürleşmesi, modern türcülüğün aşılması, toplumsal adalet, barış, kolektivizm, eşitlik, hakların kardeşliğine dayalı bir toplumun yaratılması çabası olarak örgütlenmelidir. Bu mücadele üretim ve yönetim arasındaki yarılmayı ortadan kaldıracak, emeğin ve doğanın; kırın ve kentin birliğini sağlayacak bir politik yönelimi de barındıracaktır. 

Fevzi Özlüer- Ekoloji Kolektifi

http://www.ekolojistler.org/ekososyalist-bir-kir-kent-hareketine-dogru-fevzi-ozluer.html

Katılımcı Ekonomi Seminer Metni – Taylan Doğan, Özgür Efe

Bir vizyon olarak Katılımcı Ekonomi:

Berlin duvarının yıkılması (1989) Marksizmin geniş kesimlerin gözünde bir seçenek olmaktan çıkmasına yol açtı. Tabii daha önceden de güçlü kuşkular vardı. 1990’ların sonunda Marksizmden pek o kadar esinlenmeyen, hatta onu karşısına alan başka bir muhalefet dalgası ortaya çıktı. Bu, alternatif küreselleşme hareketi olarak adlandırıldı.

Alternatif küreselleşme hareketi, daha çok dünyadaki gelir uçurumunun artmasına yol açan uluslararası düzeydeki kurumları (IMF, Dünya Bankası-DB, Dünya Ticaret Örgütü-DTÖ vs.) eleştiren bir protesto hareketi olarak doğdu.

Katılımcı Ekonomi, bu hareketi desteklemekle birlikte aynı zamanda eleştirir. Eleştirisinin temel unsuru toplumlara sunabilecek bir gelecek vizyonundan yoksun oluşudur. Hareket çok başarılı olacak olsa bile, en fazla IMF, DB veya DTÖ’nün yerine daha reformcu kuruluşlar geçecektir. Oysa her toplumda insanlar çok iyi bilmektedir ki, büyük şirketler, hiyerarşik üretim mekanizmaları, pazarlar varolduğu ve toplumu “kâr peşinde koşma” dürtüsü yönlendirdiği sürece bu kazanımlar geçici olacak, kalıcı ve radikal bir toplumsal dönüşüme yol açmayacaktır.

Katılımcı Ekonomi kapitalizmin yerine hem ekonomik açıdan uygulanabilir, hem de insanların özlem duyduğu değerleri yaşama geçirebilen bir ekonomik vizyon önermedikçe, alternatif küreselleşme hareketinin başarısız olacağı görüşündedir. İnsanlar bize “peki siz ne istiyorsunuz?” diye sormaktadır. Küresel kapitalizmin kötülüklerini sayıp dökmek dışında bir yanıt alamadıkları için de pasifize olmakta, “çok kötü” olduğunu bile bile kapitalizme razı olmak dışında bir çıkar yol bulamamaktadırlar. Katılımcı Ekonomiye göre, alternatif küreselleşme hareketinin tıkanmasında rol oynayan en büyük faktör de böyle bir gelecek vizyonundan yoksun oluşudur.

Katılımcı Ekonomi kendini gelecekte kurabileceğimiz alternatif bir ekonomik vizyon olarak sunarken, aynı zamanda bugünü de etkilemeye çalışır. Hareketin bugün bir vizyona sahip olması, şimdiki örgütlenme ve eylemlere de kılavuzluk edecektir. Toplumu ne yöne doğru değiştirmek istediğimizi bilmeden, kalıcı reformlar peşinde koşamayız ve giderek toplumsal bir dönüşüm sağlamakta başarısız kalırız.

Seminer Nasıl İlerliyor?

Katılımcı Ekonomi öncelikle insanlığın özlemleri diyebileceğimiz bazı ahlaki değerler ortaya koyar. Bunlar, hakkaniyet, dayanışma, çeşitlilik ve öz-yönetim’dir. Sonra gerek kapitalizmin, gerekse koordinatörist ekonominin türevleri olarak adlandırdığı pazara ve merkezi planlamaya dayalı sosyalizmin bu değerleri nasıl çiğnediğini göstermeye çalışır. Buraya kadar daha çok negatif bir analiz yapmış oluruz. Ardından bu değerlerin hangi ekonomik kurumlarla hayata geçirilebileceğini tartışmaya başlar. Burada aşama aşama katılımcı ekonomi modeli kurulmaya başlanır.

Önce toplumda hakkaniyet ilkesinin hangi ücretlendirme/ödüllendirme yoluyla hayata geçebileceği tartışılır. İnsanlara ücret öderken kriter olarak neyi almalıyız? “Gayrete ve fedakarlığa göre” Katılımcı Ekonominin ilk kurumsal ilkesidir.

Ardından, işyerlerinde (işletmelerde) ve yaşam birimlerinde (mahallelerde, şehirlerde vs.) gerçek bir taban demokrasinin nasıl oluşturulabileceği tartışılır. İşçi ve tüketici konseyleri ile “herkesin kararlara, o kararlardan etkilendiği ölçüde katılması” ilkesi bu bölümde elde ettiğimiz sonuçlardır.

Gel gelelim işçi ve tüketici konseylerinin kurulmasının, gerçek bir taban demokrasisinin oluşumu için yeterli olmadığı ortaya çıkar. Bunun nedeni, gerçek bir sınıf karakteri taşıyan “koordinatör” sınıftır. Bu bölümde doğası ve sınıf çıkarları açısından koordinatör sınıf analiz edilir ve ortadan kaldırılması gerektiğine karar verilir.

İşlerin dengeli bir şekilde dağıtılması ya da “dengeli iş düzenleri” hem gerçek bir işyeri demokrasisini hayata geçirebilir; hem de ekonomik açıdan ciddi bir verimlilik kaybına yol açmaz. İşçi ve tüketici konseyleri + dengeli iş düzenleri ile Katılımcı Ekonomi modelinin kurulmasında bir hayli yol almış oluruz.

Geriye ekonominin üretim ile tüketim arasındaki ana halkası kalır. Bu, tahsisattır. Katılımcı ekonomide kaynaklar, girdiler ve iş gücü nasıl tahsis edilecek, hangi üründen ne kadar tüketilecektir? Yanıt, Katılımcı Planlamadır. Katılımcı Planlama aynı zamanda toplumda dayanışma ilkesini hayata geçirmek açısından kritik bir öneme sahiptir.

Konu Başlıkları: – Değerler (Hakkaniyet, Dayanışma, Çeşitlilik ve Öz-yönetim) – Kapitalizm ve Sosyalizm türleri bu değerleri nasıl çiğniyor? – Bu değerleri hangi kurumlarla hayata geçirebiliriz? – Hakkaniyet – Özyönetim – demokrasi – Koordinatör sınıf – İş düzenleri – sınıfsız bir toplum – Katılımcı planlama – Dayanışma

i) Değerler

1) Hakkaniyet

Kapitalist ekonomilerde ve pazara veya merkezi planlamaya dayalı ekonomilerde hakkaniyet şu şekillerde ayaklar altına alınır:

- Kapitalizmde üretim araçlarının özel mülkiyeti, bunların miras yoluyla devredilebilmesi hiç çalışmadan kazanmanın yolunu açar. – Üretim araçlarının özel mülkiyeti kaldırılsa bile, pazara veya merkezi planlamaya dayalı ekonomiler bireylerin ekonomiye ürün bazında yaptığı katkıyı ödüllendirirler. Bu hakkaniyetli değildir. İnsanlar farklı eğitim düzeylerine sahiptir. Çalıştıkları iş yerleri daha ileri ya da geri bir verimlilik düzeyine sahip olabilir. Mesai arkadaşları daha az ya da daha çok çalışabilir. Bunun ötesinde, kişiler genetik olarak devraldıkları farklı fiziksel özelliklere sahiptir; farklı yetenekleri vardır.

Örnek: Ahmet, Mehmet’e göre daha iri yapılı ve güçlüdür. Her ikisi de şeker kamışı kesmeye giderler. Doğal olarak aynı çalışma süresi içinde Ahmet daha çok şeker kamışı kesmiş olacaktır. Kapitalist ve sosyalist ekonomiler bu durumda Ahmet’i, Mehmet’e göre daha çok ödüllendirecektir. Peki bu hakkaniyetli midir? Hayır, değildir. Bu tartışmaya 2. bölümde daha ayrıntılı şekilde gireceğiz.

2) Dayanışma Dayanışma, bireylerin birbirlerinin durumundan haberdar olmaları, bunun sonucu olarak kendilerini başkalarının yerine koyabilmeleri (duygudaşlık veya empati) ile mümkündür. Bireylerin aldığı kararlar başkalarını (gerek aynı iş yerindeki çalışma arkadaşlarını, gerekse daha geniş tüketici kitlesini) nasıl etkilemektedir? Ya da tüketiciler bir ürünü tüketmek isterken, o ürünü üreten işçilerin durumunu ne ölçüde göz önüne alırlar?

- Pazar ekonomileri, alıcı ile satıcıyı karşı karşıya getirirken toplumun geriye kalanını yapılan mübadelenin sonuçlarının tamamen dışında bırakır. Bir otomobil satıcısı otomobili en uygun fiyata alıcıya satmak ister. Aynı şey alıcı için de geçerlidir. Burada otomobil teknolojisinin yarattığı çevre kirliliği, trafik vs. sorunlar her iki tarafın da umurunda değildir. – İşçiler, tüketiciler üzerinde olumsuz etkileri olabilecek bir ürün üretirler (örneğin kanserojen madde içeren bir ürün). Burada çoğu kez işçiler yalnızca aldıkları ücretle ilgilenir ve üretimlerinin toplumsal sonuçlarını göz önüne almazlar. – Daha çarpıcı olan ise, bir çarşıya çıktığınızda karşılaşacağınız manzaradır. Pek çok satıcı dünya kadar ürünü satmaya uğraşmaktadır. Peki bu ürünleri üreten işçiler nerededir? Hangi koşullarda üretmişlerdir? Tüketim zevklerine hitap eden bir ürün (örneğin Nike spor ayakkabıları) çocuk emeğinin aşırı sömürülmesiyle üretilmiş olabilir. Ama tüketici bu gerçeğin farkında değildir; çoğu zaman da umursamaz.

Bu örnekler, pazar ekonomilerinde dayanışma ilkesini hayata geçirmenin imkansız olduğunu gösterir.

3) Çeşitlilik – Bir işyerinde x ürününü belirli bir miktarda üretmenin – aynı zamanda çalışma yaşamının kalitesini koruyarak (ya da yükselterek) – en iyi yolu nedir? Bunu önceden tam olarak bilemezsiniz. Bu nedenle, belirli bir üretim kalıbını tercih etmiş olsak bile, buna karşı çıkanların görüşleri saklı tutulmalı, hatta bu yönde araştırmalar sürdürülmelidir. Çoğunluğun tercih ettiği üretim kalıbı beklenen parlak sonucu vermeyebilir. Bu nedenle çeşitli alternatiflerin korunması tercih edilmesi gereken bir özelliktir. Gel gelelim, işveren veya (sosyalizmde) merkezi planlamacılar adına üretim süreçlerini denetleyen koordinatör sınıf (işyerindeki mühendisler, işletmeciler, hatta forman denilen usta başları) çoğunluk/azınlık görüşleri tartışmasına bile girmez. Hiyerarşinin üst-basamaklarında daha önce alınmış bir kararı sonuna kadar uygulamaya çalışır – Kapitalizm kendi içinde üç sınıf (burjuvazi, koordinatör sınıf ve işçi sınıfı); sosyalizm ise iki sınıf (koordinatör sınıf ve işçi sınıfı) üretir. Bu sınıflar birbirlerine karşı düşmanca, küçümsemeyle veya nefretle yaklaşırlar. Ama sınıflar kendi içlerinde bir homojenlik üretme eğilimdedir. Bir işçi sınıfı alt-kültürü, koordinatör sınıfın yuppie kültürü, burjuvazinin ise kendine özgü “yüksek” kültürü, aslında birbirlerine çok benzer bireyler üretir. Oysa bu tercih edilir bir durum değildir. Sınıfsız bir toplumda çeşitliliğin artma ihtimali çok daha fazladır.

4) Öz-yönetim – Öz-yönetim, biçimsel demokrasinin ötesinde, doğrudan ve yerel demokrasiyi akla getirir. Merkezi planlamaya dayalı sosyalist ekonomilerde, plancılar aşağıya doğru bazı öneriler sunarlar. Daha sonra tek tek üretim birimlerinden geri-besleme ilişkisi içinde veriler alırlar. Sonra öneriler talimatlara dönüşür ve uygulanması istenir. – Kapitalist ekonomilerde, işverenlerin adına üretim süreçlerini denetleyen koordinatör sınıf olduğu sürece iş yeri demokrasisinden bahsedemeyiz. (Bu konuya daha sonra döneceğiz). – Ayrıca ister kapitalist, isterse pazara-dayalı sosyalist olsun, pazar ekonomilerinde karar zaten verilmiştir. Amaç maliyetlerin düşürülmesi ve kârın azamileştirilmesidir. Her finansal güçlük durumunda, zaten işe işçilerin ücretlerinin kısılmasıyla başlanacaktır. (Pazara dayalı öz-yönetimsel bir modelin benimsendiği eski Yugoslavya’da olduğu gibi) bu kararı bizzat işçi konseylerinin vermesi fazla bir şey değiştirmez.

ii) Katılımcı Ekonomi bu değerleri hangi ilkeler ve kurumlar çerçevesinde hayata geçirebilir?

A) Gayret ve Fedakarlığın Ödüllendirilmesi – Hakkaniyet

İnsanların sahip oldukları üretim araçları ya da mülkleri (dolayısıyla kudretleri) karşılığında ödüllendirilmesinin hakkaniyetli olduğunu savunmak oldukça güçtür. Çağımızda daha çok şu kriter öne çıkıyor gibi gözükmektedir: İnsanları, ekonomiye yaptıkları katkıya – yani ürettikleri ürüne göre – ödüllendirelim.

Bireylerin ürettikleri katkının değerini arttıran faktörler arasında;

• Çalıştıkları işyerinin üretkenliği
• İnişe geçen bir sektör yerine, yükselişe geçen bir sektörde çalışmak gibi şans faktörü
• Doğuştan gelen yetenek ve beceriler
• Eğitim düzeyi
• Ve bir mal veya hizmet üretirken gösterdiğimiz gayret ve fedakarlık vardır.

Bunlardan, eğitim ve gayret-fedakarlık dışındaki bütün faktörler insanın kendi denetiminin dışındadır. Dolayısıyla kendimizin denetleyemediği faktörler yüzünden daha fazla veya daha az ödüllendirilmek hakkaniyetle bağdaşmaz.

Ben bir malı çoğunlukla tek başıma üretmem. Benim işverenimin yaptığı yatırım, mesai arkadaşlarımın üretkenlik düzeyi, kullandığım girdilerin veya benim sektörümde iş gücünün daha mı bol; yoksa daha mı kıt olduğu, çalıştığım sektörün ekonomik krizlerden etkilenme derecesi, benim ürettiğim malın değerini topluca belirleyen unsurlardan bazılarıdır. Ama ben sadece ne kadar uzun ve/veya yoğun çalıştığıma bağlı olarak ödüllendirilmeliyim.

Bu argümana karşı çıkmak zordur. Ama modern toplumlarda koordinatör sınıfın vasıfsız işçilere göre çok daha yüksek ücretler alması özellikle eğitim gerekçesiyle haklılaştırılmaya çalışılır. Buna beyin cerrahı/çöpçü problemi diyoruz. Bir beyin cerrahının ne kadar çok çalışırsa çalışsın, zahmetli koşullarda son derece bıktırıcı bir iş yapan çöpçüye göre daha çok gayret göstermediği açıktır. Buna karşın toplumsal önyargı beyin cerrahının çok uzun bir süre eğitim görmek zorunda kaldığını; dolayısıyla ona hayat boyu ödenen yüksek ücretin bir nevi katlandığı bu zahmetin karşılığında bir tazminat olduğunu öne sürer. Gerçekten böyle midir?

• Bir kere hangi koşullarda eğitim görmüş olursa olsun, cerrahın karşılaştırılması gereken kesim koordinatör sınıfın diğer kesimleri değil, çöpçüdür. O eğitim görürken, çöpçü halihazırda zor koşullarda çalışmaktadır.
• İkincisi, eğitim çok büyük ölçüde bütün toplumun sağladığı bir altyapıyla (binalar, laboratuarlar, öğretmenler) gerçekleştirilir.

Dolayısıyla, sadece daha çok eğitim gördüğü için bir beyin cerrahının bir çöpçüye göre daha fazla gelir elde etmesi haklılaştırılamaz.

Bu konuda eğitim görenler arasında bir karşılaştırma yapılabilir. Eğer Ahmet, Mehmet’ten daha zahmetli koşullarda, daha çok çaba gerektiren bir eğitim kurumunda okumuşsa (ya da eğitim masraflarını kendisi karşılamışsa), o zaman tabii ki Ahmet daha fazla ödüllendirilmelidir. Ama bu Ahmet’in yaşam boyu daha yüksek bir geliri hakketmesi anlamına gelmez. Yalnızca mesleki kariyerinin başlangıcında bir telafi ücreti olarak Ahmet’e, Mehmet’e göre biraz daha fazla ödeme yapılmasını gerektirir – ama o kadar!

Okula gitmenin bir işte çalışmaktan daha zahmetli olduğu durumlar ise yok denecek kadar azdır.

Diğer yandan, beyin cerrahı çöpçüye göre manevi tatmin sağlayan başka imkanlara sahiptir: zaten yaptığı iş ona toplumsal bir prestij sağlamaktadır; mesleki formasyonunu geliştirmek için kongrelere vs. katılması onun insani potansiyelini de geliştirir. Bütün bunların üzerine bir de daha yüksek ücret alması toplumsal olarak hakkaniyetli bir yaklaşım sayılmaz.

Öyleyse katılımcı ekonomi ödüllendirmede hakkaniyet ilkesini şöyle hayata geçirir: kim daha fazla ve/veya daha yoğun çalışıyorsa ya da daha zahmetli koşullarda, (itfaiyeciler gibi) daha tehlikeli koşullarda çalışıyorsa; daha rutin, aptallaştırıcı, manevi tatmini düşük işlerde çalışıyorsa, onun daha fazla ödüllendirilmesi gerekir.

İhtiyaç kriteri: Katılımcı ekonomi gayret ve fedakarlığa ek olarak bir de ihtiyaç kriteri getirir.

Bazı insanlar çalışamayacak durumdadır (özürlüdür) veya kaza geçirip artık çalışamayacak duruma gelirler. Onlara toplumsal tüketim ortalamasına göre ihtiyaç temelli bir gelir sağlanır.

B) Öz-yönetim – gerçek demokrasi

Katılımcı ekonomi, adem-i merkeziyetçi ve doğrudan demokrasiye mümkün olduğunca yakın bir öz-yönetim biçimini savunur. Bununla birlikte, temsili demokrasiye ait öğeleri de barındırır.

İşçiler ve tüketiciler en küçük birimlerden başlayan ve daha geniş birimlere doğru yükselen konseyler şeklinde örgütlenirler. Bir işyerinde özel bir iş için örgütlenmiş bir çalışma ekibinden tutalım, o işyerini kapsayan konseye, o sanayiyi (örneğin basın-yayın sektörü) kapsayan konseye ve nihayet ulusal ekonomiyi kapsayan konseye kadar çeşitli düzeylerde konseyler vardır.

Benzer şekilde, tüketiciler de bir öncelikle bir mahalle konseyinde, bir semt konseyinde, kırsal bir yönetim birimi konseyinde, bir şehir konseyinde, bir vilayet ve nihayet ülke çapında bir konseyde örgütlenirler.

İşçiler hangi düzeyde bir işe karar vereceklerse (örneğin bir işyerine yatırım yapılması) o düzeyde tartışır ve karar verme süreçlerine katılırlar.

Tüketiciler de, örneğin bir mahalleye yüzme havuzu yapılması gibi bir öneriyi mahalle konseyinde öne sürerler ve karara varmaya çalışırlar.

Bununla birlikte, katılımcı ekonomiyi herhangi bir biçimsel demokratik işleyişten ayıran önemli bir ilke vardır: herkesin kararlara, o karardan etkilendiği oranda katılması. Bu ilke, özellikle karmaşıklaşmış modern toplumlarda önem taşır; çünkü günümüz toplumlarında bir çok şey iç içe geçmiştir ve çoğu zaman bir (üretim/tüketim) biriminde alınan kararlar, başka birçok (üretim/tüketim) birimini de etkilemektedir.

Çeşitli düzeylerde konseylerin ve konseyler federasyonunun olmasının nedenlerinden birisi de budur.

Örneğin A işyeri büyük bir demir-çelik fabrikasıdır ve oradaki işçi konseyi büyük bir yatırım yapma kararı alır. Bu karar nihai bir karar olamaz; çünkü kararın sonuçları bu yatırım için gerekli olan girdileri üretecek işyerlerini de – en az A işyerindeki işçiler kadar – etkilemektedir. Sözgelimi bu girdileri sağlayacak B, C ve D işyerlerindeki işçiler bir dönem için çalışma saatlerini arttırmak zorunda kalacaklardır. O halde A işyeri konseyi “yatırım önerisini” ayrıntılandırıp bir üst düzeydeki sanayi konseyine iletir. Orada karar alma sürecine artık B, C ve D işyerleri konseylerinin temsilcileri de katılırlar. Karşılıklı müzakerelerle bir sonuca varılır ve bu sonuç mutlaka “yatırım önerisinin” olduğu gibi kabul edilmesi biçimini almak zorunda değildir.

Tüketicilere dönük de bir örnek verebiliriz. A şehrinin enerji ihtiyacı yoğun bir kirlilik üreten termik santrallerle karşılanmaktadır. A şehri tüketici konseyleri federasyonu, kendisine yakın olan ve büyükçe bir nehrin geçtiği B şehri civarında bir baraj yapıp, enerji ihtiyacını hidro-elektrik enerji üretimiyle karşılamayı kararlaştırır. Böylece A şehrinin halkı hava kirliliğinden kurtulacaktır.

Fakat bu karardan B şehri civarındaki nüfus da etkilenecektir. Çünkü belirli sayıda köy ve kasaba boşaltılmak zorunda kalınacaktır. Bu durumda, doğal olarak B şehrinin tüketici federasyonu da karar sürecine dahil olur. Konu bölge tüketici konseyine taşınır. Burada A şehrinde yaşayanlar, boşaltılmak zorunda kalınacak köy ve kasabaların başka bir yerde kurulması için gerekli maliyeti üstlenmeye zorlanırlar. Böylece A şehri tüketici konseyleri federasyonu baraj maliyetine ek olarak yeni yerleşim yerlerinin inşaatı için gerekli masrafları da “baraj önerisine” dahil etmek zorunda kalır. Öneri şu ya da bu şekilde (reddedilme şıkkı dahil) karara bağlanır.

Temel ilke, yukarıda belirtildiği gibi, bir karardan etkilenen bütün birey veya kesimlerin – o karardan etkilendikleri oranda – karar alma sürecine katılımının sağlanmasıdır. Bunun için söz konusu kararın sonuçlarına dair bilgilerin şeffaf biçimde ilgili bütün kesimlere ulaşabilmesi gerekir. Bir kararın sonuçları hakkında yeterli bilgiye sahip olmadan, o karar hakkında alacağımız kolektif kararlar demokratik olmayacaktır. İkincisi, karar alma sürecine katılan bireylerin eğilimlerinin de bilinmesi gerekir. İnsanlar bir kararın sonuçları hakkında yeterli bilgiye sahip olduktan sonra ne düşünmektedir? Bunlar sağlandıktan sonra, işyeri veya tüketici konseyinde duruma göre konsensüs veya herkese bir oy üçte/iki çoğunluk ya da basit çoğunluk aranması gibi oylama yöntemlerine başvurulabilir.

Mikro bir örnek: İşçilerin geceli gündüzlü birbirlerine çok yakın şekilde çalıştığı küçük bir işyeri düşünelim. Buraya yeni bir işçi alınacaktır. İşyeri konseyi nasıl bir oylama yöntemi izlemelidir?

İşyerindeki işçilerden birisi, yeni işe alınacak işçiyi önceden tanımakta ve ondan hiç hoşlanmamaktadır. Daha önce aralarında bir gerilim yaşanmıştır. Bu durumda alınacak karardan – diğer işçilere göre – en çok o etkilenecektir. Diğer işçilerin etkilenme derecesi ise daha düşük olacaktır. Eğer herkese bir oy/nitelikli çoğunluk kuralı benimsenirse, söz konusu işçi tek tek işçilerin çoğuna derdini anlatmak ve işçinin işe alınmaması için onların desteğini kazanmaya çalışmak zorunda kalacaktır. Oysa bu durumda en uygun yöntem veto hakkını içeren konsensüs olabilir. Yeni işe alınacak işçiden hoşlanmayan işçi kararı veto eder ve kararın ağır sonuçlarına katlanmaktan kurtulur.

C) Güçlendirici ve güçlendirici olmayan işler – koordinatör sınıf

Koordinatör Sınıf – İş Organizasyonu ve İş Bölümü:

Modern toplum tarafından tüketilen mal ve hizmetler oldukça karmaşıklaşmış bir ilişkiler ağı içerisinde üretilmektedir. Her bir işyeri kendine has karakterler taşımakla birlikte, genel dokuda güçlü bir işbölümü ve uzmanlaşma geleneği bulunmaktadır.

Her bir işyerinde yapılan işler, belirli görevlerin bir araya getirilmesiyle oluşmaktadır. Örneğin bir tahsildar, o gün yapması gereken “tahsilatların listesini teslim alır”, “tahsilat yapacağı işyerlerini dolaşır”, aldığı tutarlara karşılık “makbuz düzenler”, tüm tahsilatlar tamamlandıktan sonra o günkü tahsilatlar için bir “tahsilat raporu hazırlar” ve “tahsilatı vezneye iade eder”. Bu durum için tahsildarlık işinin 5 görevden oluştuğunu söylemek mümkündür. Bu görevlerin bazılarının son derece basit, bazılarının ise daha fazla gayret ve kişisel katkı gerektiren işler olduğu kolayca görülebilir.

Her iş, basit ve karmaşık görevlerin farklı bir oranda birleşmesiyle oluşur. İçinde ağırlıklı olarak daha fazla zihinsel faaliyet; analiz, planlama ve değerlendirme unsurları barındıran işleri “Güçlendirici” işler; daha fazla basit ve rutin görevlerin oluşturduğu işleri ise “Zayıflatıcı” işler olarak adlandıracağız.

Mekanik olan ve zihinsel faaliyet gerektirmeyen işler öz-saygı, güven ve öz-yönetim becerilerini yok eder. Heyecan verici ve yeteneklerin kullanılmasını teşvik eden işler ise ekonomik alternatifleri analiz etme ve değerlendirme yeteneğini zenginleştirir.

Dolayısıyla söz konusu işler, bu işçilere sağladığı yaşam kalitesi ve güç bakımından olduğu kadar ilgili ücret ve statü bakımından da bir hiyerarşi oluştururlar. Bu hiyerarşi sıradan bir işçi, bir bekçi, bir ustabaşı, bir yönetici, mühendis ya da yönetim kurulu başkanı olmak arasındaki farkı belirler. Üretim, Tahsisat ve Tüketim karşısında işgal ettikleri konumlar açısından yeterince benzer koşullara, maddi çıkar ve motivasyonlara sahip olan bu iki grubu iki ayrı sınıf olarak tanımlayacağız: İşçi sınıfı ve Koordinatör Sınıf.

Koordinatörler

Koordinatör sınıf, mülk sahibi sınıf adına yöneten ve bu yönetim hakkını “doğal”/ “eğitimle kazanılmış” becerilerden kaynaklanan “haklı” nedenlere dayandıran, sahip olduğu belirli “uzmanlıklar” sayesinde emeğine karşı ücret alan bir gruptur. “Uzmanlıklarına” dayanarak kendilerini daha güçlü kılan işleri yaparlar ve bu işleri yapabilme becerilerini, bilgileri tekellerine almaları sayesinde muhafaza ederler.

Koordinatör sınıf, kategorik olarak “çalışan sınıf”ın bir parçası olmakla birlikte, “Analiz Eden”, “Karar Veren”, “Planlayan”, “Değerlendiren” konumlar üzerinde kurduğu tekelle, kapitalist sınıf ve işçi sınıfının arasında konumlanarak bu iki sınıfla da karşıtlıklar yaşar:

Bilgi ve karar alma süreçleri üzerindeki tekellerini kendi çıkarları doğrultusunda, kimi zaman kârlılıkla ters düşecek şekilde kullanırlar. Böylelikle kariyerlerini/yaşam standartlarını iyileştirmeye çalışırken kapitalist sınıfla karşıtlık yaşarlar. Firmanın faaliyetlerini pratik olarak “rehin” aldıkları için bu eylemlerinden dolayı ceza görmeleri pek de muhtemel değildir.

İşverenler tarafından işe alınmış “profesyonel” çalışanlar olarak işverenlerin programlarını işyerinde hayata geçirmenin aracı olarak da işçi sınıfıyla karşıtlık yaşarlar. Bu rolleriyle kapitalist sınıfın işçi sınıfıyla karşıtlığını miras almışlardır. Taşeron kullanımı, üretimin kirinden kurtularak pazarlama şirketlerine dönüşüm, kitlesel işten çıkarmalar, ücretleri baskı altında tutarken şirket adına fedakarlık talep etmek, işçi ve diğer hizmetli sınıfın tepkilerini kontrol altında tutmak; sendikalaşmayı engellemek vs. bu sınıfın “patronlar” adına icra ettiği olağan görevlerdendir.

Bu karşıtlıklar bir işyerinde dayanışmayı engeller ve onun yerine husumet ve birbirini denetleme eğilimini geliştirir.

Meşrulaştırma Mekanizmaları

Kapitalist sistem meritokrasiyi, “yeterince iyi olanın” ödüllendirilmesini ön plana çıkararak; daha yüksek konumlarda bulunan kişilerin daha iyi oldukları ve daha fazla çaba sarf ettiklerini ileri sürerek, “haksızlık” olarak adlandırdığımız sonucun aslında normal olduğunu ima eder. “İyi olmak”, herkesin eşit şartlarda katıldığı yarıştan galip çıkmak anlamına gelmektedir. Hayat tarafından eşitsiz şekilde sunulan tüketim olanaklarını her durumda en iyiler toplayacaktır: İyi bir okuldan mezun olmak, belirli disiplinlerde kabiliyetli olmak, daha yetenekli ya da daha yaratıcı olmak, hep en iyi olma yolundaki doğal avantajlar olarak değerlendirilir.

Farklı işyerlerini birbirlerine karşı, aynı işyerindeki çeşitli işleri de kendi aralarında karşılaştırırız. Yapılan işe, ortaya konan ürüne ve bunların zorunlu kıldığı uzmanlıklara zihnimizde belirli değerler atfederiz. Bu şekilde şartlandırılmamız da benzer bir sürecin ürünüdür: Örneğin, uçak üretmek, tekerlekli sandalye üretmekten daha yüksek katma değer yaratan bir iştir ve çalışanlarına daha fazla kazandırır. Bunu “normal” bir olgu olarak karşılarız (uçak sektöründe çalışan işçi çok daha “vasıflıdır”). Benzer şekilde, aynı fabrikada çalışmalarına karşın, bir uçağın motorunu imal eden işçi de koltuklarını üreten işçiden daha fazla kazanır. Oysa çoğu durumda, bir iş yerinde alacağınız görev tesadüfler tarafından belirlenir ve bu tesadüfler belirli yaşam standartlarını beraberlerinde getirir.

İşçi sınıfının gözüyle “Yöneten sınıf farklıdır”. Çünkü onlar kendileri gibi değildir. Daha akıllıdır; daha zekidir; belirli ince işler konusunda kendilerinin sahip olmadığı becerilere sahiptir. Bu doğaldır. Kaçınılmazdır. Kaderdir. Bu duruma “içerlenerek boyun eğilir”. Koordinatör sınıfın kibirliliği ve kendini yüksek görmesi ise nefretle karşılanır.

Koordinatör sınıf gözüyle işçi sınıfı, bu işleri gerçekleştirebilecek “yeteneğe” sahip değildir. Yüksek nitelikli işlerin bu sınıf tarafından yapılmasını beklemek işi tehlikeye atar; üstelik bu sınıfı taşıyamayacağı bir yükün altına sokar. Kendilerinin yaptıkları işler, başkaları tarafından kolayca yapılamayacak/öğrenilemeyecek kadar karmaşık, yorucu ve özeldir. Basit işleri ve basit zevkleri olan işçi sınıfı gerçekten de aşağı/sıradan bir tabakadır. Yaptıkları işi herkes yapabilir. Yaşama dair ince zevkleri yoktur. Hayatları, yaptıkları iş doğrultusunda basit bir düzeyde geçer. Dolayısıyla koordinatör sınıf üyeleri şöyle düşünür: “Bu özverimiz karşılığında en büyük pay bizim olmalı.”

Koordinatör sınıfın varlığı öz-yönetimi nasıl tehdit ediyor?

Gerçek bir işyeri demokrasisi yaratmak için çalışanlarımızın her birine birer oy hakkı verdiğimizi ve her kararı oylamaya sunduğumuzu varsayalım. Bu, kararların alınması sürecini nasıl değiştirecektir?

• Oy kullanmanın bir formaliteden öteye geçebilmesi, oy verecek kişilerin oylanacak konularla, oylama sonucunda oluşabilecek durumlarla ilgili bilgiye sahip olmasına bağlıdır. Bir işyerinde olup bitenler hakkında bilgi sahibi olmayan kişiler, sahip oldukları oyları doğru kararlar alacak şekilde kullanamayacaklardır.
• Bilginin belirli bir grubun tekelinde olması, bu grubun “gerçek”e ilişkin resmi dilediği gibi sunabilmesi, bilgiden yoksun olan kişileri kolayca maniple etmesini mümkün kılar. (Çoğu kez kararlar önceden alınmıştır bile.) Bir yayınevinde, yayınlanacak kitapların seçilmesi süreçlerinden uzak tutulmuş mizanpaj yapan bir teknisyen, yeni dönem için yayınlanacak kitapların seçiminde sahip olacağı oy için nasıl karar verecektir?
• Parçası olduğu üretim süreciyle ilgili bilgi akışından izole edilen işçi sınıfı doğal olarak “karar süreçlerinde” pasifleşecektir. Modern Batı toplumlarında, genel parlamento seçimlerinde katılım düzeyinin düşüklüğü buna bir örnek teşkil eder. Hakkında bir şey bilmediğiniz ve sonucu değiştiremeyeceğiniz seçimlere neden katılasınız ki?
• Kimi durumlarda mesleki örgütler, kendi alanlarını “dışardan gelebilecek” olanlara karşı kıskançlıkla korurlar: Akademiler, Barolar, Tıp Örgütleri, Mühendislik Odaları vs. Bunları bir tür modern lonca örgütleri olarak görmek mümkündür. Mesleğe giriş ve mesleğin icrasında uyulacak kurallar titizlikle işletilir. Bir hemşirenin, doktor tarafından yapılması gereken bir işe burnunu sokması “profesyonellik kuralları” tarafından engellenir.

Sorun oylamaya katılma ya da oy hakkına sahip olma sorunu değildir. Zayıflatıcı işlerle köreltilmiş çalışanlar, her biri üçer oy hakkına bile sahip olsa karar sürecinin kuklaları olma akıbetinden kurtulamazlar.

Öz-yönetim nasıl sağlanacak ?

Eşit ve adil bir çalışma hayatı özlemi duyanlar, klasik sosyalizmin bu konudaki sorunları çözebileceğine dair derin bir inanç beslediler. İster pazar ekonomisine dayalı, isterse merkezi planlamaya dayalı olsun klasik sosyalizmin sınıf analizi iki kutupludur. İki sınıflı bir savaşta eşitlik, adalet ve mutluluğun “mülk sahibi” zorbaların yenilgiye uğratılmasıyla sağlanacağı öngörülür. Öngörülen mutluluğun yaşanan deneyimler tarafından sağlanamamış olması, “kaçınılabilir” işleyiş kusurları olarak değerlendirilir ya da yozlaşmış bürokrasilere bağlanır.

Klasik sosyalizm analizinde “koordinatör sınıf” yer almamaktadır. Bu eksiklik nedeniyle sosyalizm, üretimin maddi araçlarına bireysel olarak sahip olma koşullarını ortadan kaldırırken, üretim sürecini denetleme/yönetme kabiliyetinden kaynaklanan tekeli olduğu yerde bırakma hatasına düşmüştür. Merkezi planlamada da tıpkı pazar ekonomileri gibi sınıf bölünmesi ve hiyerarşi yaratır. Merkezi planlama farklı olarak bu bölünmeyi “planlamacılar” ve onların planlarını “uygulayanlar” arasındaki ayrım üzerine inşa eder: Merkezi planlama, bu ayrımdan hareket ederek daha güçlü kılınmış ve güçsüzleştirilmiş işçiler yaratır.

Parti bürokratları, mühendisler ya da planlama uzmanları, neyin nerede, hangi yöntemlerle, ne kadar üretileceğine ve kime, nerede, ne kadar tahsis edileceğine dair önemli ekonomik kararları alan gruplardır. Değerlendiren, karar veren ve uygulatan bu koordinatör sınıf her zaman sıradan işçilere göre daha yüksek yaşam standartlarına sahiptir, daha zevkli koşullarda çalışır.

Katılımcı ekonomi, güçlendiren-zayıflatan işler karşıtlığının ortadan kaldırılmasını ve görevlerin zorluk düzeylerini ve güçlendirici etkilerini dikkate alarak dengeli ve adil bir şekilde yeniden kurulmasını esas alarak, koordinatör sınıfın oluşabileceği maddi koşulları ortadan kaldıracaktır. Önerilen çözümün detayları ise, biraz sonra “Dengeli İş Düzenleri” başlığı altında sunulacak.

D) Dengeli İş Düzenleri – sınıfsız bir toplum

Yukarıda açıklandığı gibi, güçlendirici işler koordinatör sınıfın denetiminde kaldığı sürece, gerçek bir işyeri demokrasisinden ve nihayetinde sınıfsız bir toplumdan bahsedemeyiz.

Katılımcı ekonominin bu soruna önerdiği çözüm gerçek anlamda bir katkıdır ve yaşanmış olan sosyalizm deneyimlerinin neden başarısız olduğunu önemli ölçüde – en azından işyerleri düzeyinde – aydınlatır.

Marksizm iki sınıflı bir ekonomik analize dayandığından, koordinatör sınıfın nasıl ortadan kaldırılabileceği sorusunu kendisine sormaz. Katılımcı ekonomi ise, gördüğümüz gibi, üç sınıflı bir ekonomik analiz yapar ve koordinatör sınıfın ortadan kaldırılması gerçek bir sorun halini alır.

Katılımcı ekonomi işçilerin güçlendirici işler bakımından da eşit kılınması gerektiğini söyler ve dengeli iş düzenlerini önerir.

Güçlendirici işleri yapanlar biraz da rutin işler yapsa, bıktırıcı ve zahmetli işleri yapanlar ise biraz düşünsel ve planlama benzeri işler yapsa işleri dengelemiş olmaz mıyız?

Örneğin bir hastanede, beyin cerrahı da dahil doktorlar mesailerinin belirli bir bölümünde yerleri temizleyebilirler. Basit muhasebe işleri yapabilirler. Ya da hasta kayıtlarını tutabilirler. Hastabakıcılara da belirli bir düzeyde tıp eğitimi sağlayabiliriz. Böylece onların da zaman içinde belirli doktorluk bilgi ve becerisi kazanmasını sağlayabiliriz. Bu sayede, hastabakıcılar öğleye kadar daha basit hastalıkları olan hastaları tedavi edebilirler. Öğleden sonra hastaların sürgülerini değiştirebilirler. Haftada bir gün de hastanenin idaresiyle ilgili bir görev üstlenebilirler.

Böylece güçlendirici görevler ile bıktırıcı görevler bütün işçiler arasında az çok eşit şekilde paylaştırılmış olur ve (eğer görevlerden oluşan “işlere” not verecek olursak) her işin notu ortalamaya doğru yaklaşır. Buna, dengeli iş düzenleri diyoruz. Bu sayede, işçilerin hepsi hastanenin nasıl idare edildiğini bizzat yaparak öğrenecek, belirli bir düzeyde doktorluk hizmetleri vererek kendi potansiyellerini geliştirmiş olacak, fakat usandırıcı/rutin işler de yapılmaya devam edilecektir.

Hastanenin işleyişiyle ilgili kararlar alınırken de, işçi konseyindeki her işçi hastanenin genel işleyiş sürecine dair bir hakimiyet kazanmış olacak, hastaların tedavisi, masraflar vs. konularında benzer bilgilere sahip olacaklardır. İşçilerin hepsi belirli ölçüde de olsa nitelikli işler yaptığından, öz-güvenleri benzer düzeyde olacaktır. Dolayısıyla herhangi bir konuda karar verilirken, her işçi benzer avantajlara sahip olarak karar alma sürecine katılabilecektir.

Gerçek bir işyeri demokrasisi ancak böyle sağlanabilir. Koordinatör ayrıcalıklar da ortadan kalktığından, aslında sınıfsal farklılıklar da silinmiş olur.

- İşlerin işyerleri içinde ve arasında dengelenmesi Katılımcı ekonomide işlerin dengelenmesi, herkesin her önüne gelen işi yapması demek değildir. Esas olarak daha güçlendirici işlerde çalışanların arada bir gidip çöpçülük yapması da değildir. Herkesin bir “esas işyeri” vardır ve işlerin dengelenmesi burada gerçekleşir. Örneğin, bir yayınevi orada çalışan bütün işçilerin “esas işyeri”dir. Yayınevindeki görevler (editörlük, kitap basımının planlanması, dağıtımı, okuyuculara katalog gönderilmesi, dizgi işi, ofisin gündelik bakım işleri vs.) orada çalışan işçiler tarafından dengelenir. Her işçi için dengeli bir iş düzeni yaratılır.

Bununla birlikte, bazı işyerlerinin ortalama notu diğerlerine göre daha yüksektir. Örneğin bir yayınevinde işleri ne kadar dengelerseniz dengeleyin, yapılan en rutin iş bile bir maden ocağında yapılan vasıfsız bir iş kadar zahmetli olamaz. Bu noktada, işlerlerin işyerleri arasında da dengelenmesi gerekir. Ortalama notu daha yüksek olan işyerlerinde çalışanlar, toplumsal ortalamayı yakalamak – yani biraz da zahmetli işler yapmak – için haftanın belirli saatlerinde esas işyerlerinin dışında daha rutin bir iş yaparlar. Tabii bunun tersi de geçerlidir. Ortalama notu daha düşük olan işyerlerindeki işçiler, belirli aralıklarla daha vasıflı işlerin yapıldığı işyerlerinde bir görev üstlenirler.

- Verimlilik kaybı oluşur mu? Dengeli iş düzenlerine getirilen başlıca eleştiriyi şöyle ifade edebiliriz: katılımcı ekonomi uzmanlaşmayı engeller; dolayısıyla verimliliği düşürür.

Katılımcı ekonominin bu temel eleştiriye yanıtları şöyledir:

Uzmanlık

Öncelikle katılımcı ekonomi uzmanlığa karşı değildir. Beyin cerrahlığı, bilimsel faaliyet, avukatlık, editörlük kendi başlarına ele alındıklarında birer “uzmanlık fonksiyonlarıdır”. Katılımcı ekonomi fonksiyonların kendisine karşı çıkmaz. Bunların belirli kişilerin – koordinatör sınıfın – elinde tekelleşmesine karşı çıkar. Dolayısıyla uzmanlıkları dengeli iş düzenlerinin bir parçası haline getirir ve toplum tabanına yaymaya çalışır.

İkinci yanıt şudur: Evet, bu dünyadaki üst düzey uzmanları dengeli iş düzenleri yapmaya zorladığımız için belirli bir ölçüde de olsa bir verimlilik kaybı yaşanabilir. Örneğin bir beyin cerrahı haftanın dört günü 6 ameliyat yapıyorsa, dengeli iş düzenlerine geçildiğinde haftada sadece iki gün 3 ameliyat yapacaktır. Diğer günler hastaların sürgülerini değiştirecektir, hasta giriş-çıkış dosyalarını tutacaktır vs. Bu durumda bir verimlilik kaybı sök konusu olabilecektir.

Burada daha genel tercihler devreye girer. Bu göreli verimlilik kaybını göze alarak, hakkaniyetli, öz-yönetime dayalı, insanların birbirlerine ve üretim/tüketim süreçlerine yabancılaşmadığı bir toplumu mu tercih ederiz? Yoksa verimlilik kaybı yaşamadığımız, ama hiyerarşik, sınıfsal ayrımların varolduğu, insanların egoist ve atomize bireyler haline getirildiği bir toplumu mu?

Katılımcı ekonomi üçüncü yanıtında ise şunları söyler: kapitalizmde nüfusun aşağı yukarı yüzde 1’i üretim araçlarını ve servetin çok büyük bölümünü elinde bulunduran burjuvazidir. Geriye kalan yüzde 19’u yüksek yaşama standartlarına sahip olan, bir ölçüde değerli mülkler edinebilen, yeteneklerini açığa çıkarıp kullanabildiği işler yapan koordinatör sınıftır. Son dilim olan yüzde 80 ise hem oldukça kötü koşullarda yaşar; hem de insanın üretim pratiği kişisel durumunu belirlediği için yetenekleri bastırılmış, vasıfsızlaştırılmıştır. Dengeli iş düzenlerine geçince toplumun bu çok geniş kesimi eğitim olanaklarına kavuşacak, güçlendirici görevler üstleneceği için yeteneklerini açığa çıkarma olanağına kavuşacaktır. Bunun sonuçlarını önceden bilemeyiz. Ama mevcut toplumlarımızda gizli kalan bu potansiyelin açığa çıkması pekala uzmanların sayısını şimdiki duruma göre önemli oranda arttırabilir.

Beyin cerrahı örneğine geri dönecek olursak, herkesin beyin cerrahi olamayacağı doğrudur. Ama kapitalist ekonomilerde beyin cerrahı olabilecek herkesin beyin cerrahı olamadığı da doğrudur. Dolayısıyla katılımcı ekonomide muhtemel sonuç, tek tek her beyin cerrahının daha az ameliyat yapması, bunun yerine rutin görevleri de yerine getirmesi; ama beyin cerrahı sayısı artacağı için yapılan ameliyat sayısının, en azından aynı kalması, hatta artması olacaktır.

D) Katılımcı Planlama – birbirinin koşullarına ilgi gösteren bireylerden oluşan bir toplum.

Tahsisat (allocation), girdilerin, kaynakların ve iş gücünün hangi üründen ne kadar üretileceğini belirlemek üzere nasıl dağıtılacağını düzenleyen mekanizmadır. Ama tahsisat aynı zamanda, üretilen ürünlerin kimler tarafından, hangi oranda tüketileceğini de düzenleyen bir mekanizma olarak karşımıza çıkar.

Pazar ekonomilerinde, tahsisat pazarlar aracılığıyla gerçekleştirilir. Merkezi planlamaya dayalı sosyalizmde ise tahsisat mekanizması, merkezi planlama sürecidir.

Katılımcı ekonomi tahsisatı katılımcı planlama yoluyla gerçekleştirir. Böylece hem kaynakların verimli bir şekilde dağılmasını, yani israf yapılmamasını temin eder; hem de bireylerin birbirlerinin durumlarıyla ilgilenmesini teşvik eder, yani dayanışmayı güçlendirir.

Katılımcı planlama süreci yerel işçi ve tüketici konseylerinden başlar. İşyerlerinde işçiler o yıl içinde ne kadar ürün üretmek istediklerini, hangi girdileri kullanacaklarına karar verirler. Aynı zamanda çalışma yaşamının kalitesini arttırmak için, çalışma ve boş zaman arasında bir denge kurmaya, yani çalışma saatlerini toplumsal ihtiyaçları göz önüne alarak kısaltmaya çalışırlar. Yine rutin ve bıktırıcı işleri azaltmak için işyerinde üretkenliği arttıracak yatırımlar yapmayı isteyebilirler.

Diğer yanda, mahalle veya şehir tüketici konseyleri o yıl ne kadar bireysel tüketim, ne kadar kolektif tüketim yapmak istediklerini formüle ederler. Kolektif tüketim, yüzme havuzu, çocuk parkı, kültür merkezi gibi kamusal olarak faydalanılan ürünleri kapsar.

Bir önceki yılın planına bakarak, işçiler ve tüketiciler üretim ve tüketim düzeylerine ilişkin tahminlerde bulunabilirler.

Süreç genellikle işçi ve tüketici konseyleri arasında müzakereler ve sıkı pazarlıklarla ilerler. İlk başta tüketiciler, tüketim ihtiyaçlarını abartarak işçilerin üretmeyi düşündüğünden daha fazla tüketim talebinde bulunur. Daha seyrek olarak da, işçiler istenilen tüketim düzeyinin üzerine çıkan bir üretim düzeyi önerebilir. İlki talep fazlası, ikincisi ise arz fazlasıdır. Kaynakların verimli şekilde dağıtılabilmesi için arz ve talep arasında bir denge kurulması gerekir.

Örneğin tüketicilerin x malından geçen yıla göre daha çok tüketmek istediklerini düşünelim. Bu, x malını üreten sektördeki işçilerin geçen yıla göre daha çok çalışmasına ve çalışma yaşamının kalitesini arttırmaya dönük yatırımları ertelemesine yol açacaktır. Dolayısıyla ilgili işyerlerinin işçi konseyleri talep edilen tüketim düzeyinin fazla olduğunu ve çok acil bir ihtiyaç da olmadığını öne sürerek, kendi çalışma koşullarını gözetmeye çalışırlar. Burada tüketiciler bir karar vermek zorunda kalırlar: ilk baştaki tüketim taleplerinde ısrar ederek işçileri daha çok çalışmaya mı zorlamalı, yoksa taleplerini daha ılımlı hale mi getirmeleri gerekir?

Bu, kapitalist ve/veya koordinatörist ekonomilerde rastlayamayacağımız bir durumdur. Katılımcı ekonomide tüketiciler, işçilerin çalışma koşullarıyla ilgilenmeye ve tüketim taleplerinin sonuçlarını göz önüne almaya zorlanırlar. Buna karşın tabii ki önerdikleri tüketim düzeyinin gerçekten zahmetli çalışma koşullarına yol açıp açmayacağını araştırmak hakları ve imkanları vardır. Bilgiler bilgisayarlarda saklıdır ve herkesin erişimine açıktır. Belirli bir sektörde bir maldan y miktar fazla üretilmesinin, çalışma yaşamını ne kadar zorlaştıracağı bilgisayar programları aracılığı ile kolayca hesaplanabilir.

Diğer yandan, işçiler de öne sürülen tüketim talebinin gerçekten acil olup olmadığını araştırabilirler. Çünkü acil talepleri karşılamayı kabul edecek ve üretim süreçlerini buna göre ayarlayacaklardır.

Somut bir örnek verebiliriz. Demir-çelik sanayinde çalışan işçilerin bu sene, önceki senelere göre oldukça yüksek bir çelik talebiyle karşılaştıklarını varsayalım. Bu talep belirli bir demir-çelik tesisindeki işçileri şaşırtır ve talebin kaynağını araştırmaya yöneltir. Bilgisayarlarda saklı duran verilerden öncelikle talebin çelik kullanılan bütün ürünlerden mi kaynaklandığını, yoksa belirli sanayilerde üretilen ürünlerle mi sınırlı olduğunu öğrenmeye çalışırlar. Tüketici konseylerinden gelen talebin sanayilere göre dökümünü çıkartırlar. Talep, çeliğin hammadde olarak kullanıldığı bütün ürünleri içermemekte, sadece iki sanayiden gelmektedir. Bunlar otomobil ve buzdolabı sanayileridir. Çelik talebindeki şaşırtıcı artışın kaynağı böylece açıklığa kavuşmuş olur.

Şimdi sırada otomobil ve buzdolabı talebindeki artışın genel bir karakterde mi olduğu, yoksa yerel bir özellik mi gösterdiğini araştırmak vardır. Otomobil talebi özellikle ülkenin daha soğuk olan Kuzey bölgesinden gelmektedir. Yüksek buzdolabı talebi ise ülkenin hemen her yerinden kaynaklanmaktadır.

Söz konusu işyerindeki işçiler araştırmalarını biraz daha derinleştirmek için buzdolabı ve otomobilde oluşan aşırı talebin ardındaki nedenleri öğrenmeye çalışırlar. Ülkenin Kuzey bölgesindeki işçi ve tüketici federasyonlarından gelen bilgiye göre, yeni bir otomobil modeli geliştirilmiştir ve karlı havalarda seyahat etmek bu yeni modelle daha konforlu ve daha ekonomik hale gelmiştir. Bu nedenle, tüketiciler daha fazla yeni model otomobil üretilmesini talep etmektedir.

Diğer yandan, ülkenin hemen her yerinde insanların ellerindeki buzdolaplarının arızalanmasından şikayetçi olduğunu öğrenirler. Şu anda kullanılan buzdolabı modeli beş yıl önce üretilmiş olan bir modeldir ve şikayetler çok arttığına göre demek ki üretiminde ciddi bir hata yapılmış olmalıdır. Zaten tüketiciler de bu nedenle ellerindeki buzdolaplarını yeni model buzdolaplarıyla değiştirmek istemektedir.

Bu durumda, sözü edilen iş konseyindeki işçiler nasıl bir üretim önerisi formüle ederler? Büyük ihtimalle, buzdolabı ihtiyacının acil olduklarını öğrendikleri için çelik üretimi kapasitesini buna göre düzenlemeyi kabul ederler. Ama otomobil talebini de karşılamaya kalktıkları durumda, iş yüklerinin çok artacağının farkındadırlar. Üstelik otomobil talebinin çok da aciliyeti yoktur ve gelecek yılı bekleyebilir.

Bu işyerindeki işçi konseyi çelik üretimine dönük önerilerini çelik sanayi işçi konseyine iletir. Başka demir-çelik işyerlerindeki işçiler de benzer tartışmalar yapar ve bütün farklı öneriler çelik sanayi işçi konseyinde toplanır. Öneriler buradaki temsilciler tarafından birbirlerine yaklaştırılarak bir karar halinde formüle edilir ve tüketici konseyleri federasyonlarına iletilir.

Katılımcı planlama süreci, işçileri ve tüketicileri birbirlerinin çalışma koşulları ve gereksinmeleriyle ilgilenmek, buna göre kararlar vermek zorunda bırakır. Böylece birbirine yabancılaşma yerine, bireyler arasında kendini başkalarının yerine koyma duygusu, dolayısıyla dayanışma gelişecektir.

iii) Geçiş Sorunu

Katılımcı Ekonomi seminerlerini dinleyen insanlar haklı olarak şu soruyu soruyorlar: “Peki, bu düzene nasıl geçilecek?” Buna geçiş sorunu diyoruz.

Katılımcı Ekonomi yukarıdan aşağıya politik bir devrimle ekonomik bir modelin uygulanmasını öngören klasik sosyalizmden ayrılır. Çünkü yukarıdan aşağıya yapılacak herhangi bir devrim yoktur.

O halde mevcut sistem içinde, yerel deneyimler gelişecek; bunlar giderek daha geniş işyerlerini/yaşama birimlerini kapsayacak ve kapitalist toplumun altı oyulmaya çalışılacaktır. Bir yerde denge Katılımcı Ekonomi lehine dönecektir.

Öyleyse Katılımcı Ekonomi parçalı bir biçimde ve kısmi olarak uygulanmaya başlanacaktır. Bu çerçevede, Katılımcı Ekonomiyi hem bir yayınevi gibi küçük işyerlerinde hayata geçirebileceğimiz bir model olarak düşünebiliriz. Hem de daha geniş bölgeler ve işyerleri için bir model olarak düşünebiliriz.

Örneğin, günümüzde Arjantin’de yaşanan deneyimler, Katılımcı Ekonominin bazı ilkelerinin pratikte cisimleşmesi açısından önemli olanaklar sunuyor. Arjantin’de yaşanan büyük ekonomik kriz sonrası bir çok büyük fabrikanın sahipleri fabrikalarını bırakarak kaçtılar. Bu işyerlerini, üretimi sürdürerek geçinmek isteyen işçiler işgal etti ve işletmeye başladı. Bu şekilde çeşitli öz-yönetim deneyleri gelişti. Eğer Arjantin’de “Katılımcı Ekonomici” bir toplumsal hareket olsaydı, işçilerin kendilerini ücretlendirme kriteri olarak neyi seçebileceğini, dengeli iş düzenlerini, pazar mekanizmasını aşmanın yollarını tartışmaya açma imkanı bulabilirdi.

http://www.bgst.org/keab/ttoe001204.asp

Koordinatör Sınıf Üzerine – Derleyen: Esra Aşan

Bu çalışma, Boğaziçi Üniversitesi Oyuncuları’nın (BÜO), 2009 sezonunda sahnelemeyi planladığı “İş Ararım İş…” oyununun dramaturgi tartışmalarına katkı sunmak amacıyla Aralık 2008’de BÜO’lu tiyatroculara sunulmak üzere hazırlanmış; Michael Albert’in Katılımcı Ekonomi çalışmaları üzerine yapılan okumalardan derlenerek oluşturulmuştur.

Michael Albert, katılımcı toplum üzerine yürüttüğü çalışmalarda seçkin ve imtiyazlı bir azınlık kesimin toplumu yönetmesi anlamına gelen devletin yerine halkın katılımını ve iradesini esas alan yönetimlerin nasıl hayata geçirilebileceğini tartışmaktadır. Katılımcı Ekonomi, hakkaniyeti, dayanışmayı, çeşitliliği ve öz-yönetimi ilke edinen alternatif bir ekonomik model sunarken var olan ekonomik sistemlere, kapitalizme ve sosyalizme, eleştirel bir bakış geliştirir ve her iki sistemin de bu temel ilkeleri nasıl ihlal ettiğini göstermeye çalışır. Bu sunumda Michael Albert’in Katılımcı Ekonomi üzerine yürüttüğü çalışmalarından hareketle kapitalizm ve sosyalizmde var olan sınıflar ve bu sınıfların birbirleriyle ilişkisi tanımlanmaya çalışılmış; ağırlıklı olarak koordinatör sınıf üzerine bir tartışma yürütmek amaçlanmıştır.

1- Klasik Marksist teze göre kapitalist ekonomide iki temel sınıf vardır:

Kapitalist sınıf ve İşçi sınıfı

Kapitalist sınıf, üretim araçlarının sahibidir. Kapitalizmde üretim araçları özel mülkiyete tabidir. Sanayilerin, makinelerin, kaynakların, tarım arazilerinin tamamı nüfusun küçük bir kesiminin, kapitalistlerin elindedir. Bu mülklerin kullanım hakkını ve kullanım biçimini denetim altında tutar. Mülklerin üretkenliğinden kâr elde eder. Çalışmanın amacını ve niteliğini belirler; işçileri ve yöneticileri işe alıp işten çıkarır.

İşçi sınıfının, sahip olduğu tek şey çalışma yeteneğidir. Bunu da kapitalistlere ücret karşılığı satar. Ezber ve tekrara dayalı işlerin görev olarak dayatıldığı bu sınıf iktidarın uzağında konumlandırılır. Karar alma mekanizmalarında söz sahibi değildir.

Klasik Marksist teze göre ücret oranları, işsizlik düzeyleri, çalışma koşulları, daha genel anlamda kültürel ve siyasi politikalar nedeniyle mülk sahipleri ile işçiler arasında ortaya çıkan çatışma sınıf mücadelesini oluşturur.

Kapitalistler, kârı azami düzeye çıkarmaya, mümkün olan en fazla emeğin harcanması karşılında en düşük ücreti ödemeyi amaçlar. Mümkün olan en düşük maliyetli çalışma koşullarını sağlar.

İşçiler ise sefalet içinde yaşamamak, yaşam koşullarını düzeltmek için mümkün olduğu kadar yüksek ücret kazanmayı amaçlar. Mümkün olan en yüksek ücrete karşılık mümkün olduğunca az çalışmayı, daha iyi çalışma koşulları elde etmeye çalışırlar.

Sosyalist ekonomilerde ise üretim araçlarının özel mülkiyeti ortadan kaldırılarak kapitalist sınıfın varlığına son verilmiştir. Özel mülkiyet ortadan kalkınca ve üretim araçları kamunun malı olarak kodlanınca işçiler iş koşulları, ürettikleri mallar, bu malların ne kadar üretileceği gibi konular üzerine karar alma hakkını elde etmiş midir? Peki ya tüketiciler, tüketecekleri nesnelerin neye göre belirlendiği, hangi koşullarda, hangi miktarlarda üretildiği gibi konularda karar alma hakkına sahip olmuş mudur? İş yaşamında konumlanmayanlar kendi yaşamlarının kurgulanışı üzerine söz sahibi olmuş mudur?

Katılımcı ekonomi taraftarlarına göre, Doğu Bloğu’nda işçiler kendi ekonomik hayatlarını hiçbir zaman yönetmediler. Tıpkı kapitalist tesislerdeki işçiler gibi çalıştıkları tesiste alınan alt ya da üst düzey kararlarda çok küçük bir söz hakkına sahiptiler. Doğu Bloğu ülkelerinde, işçilerin ve tüketicilerin ekonomik kararlara katılımını engelleyen hiyerarşik bir planlama dayatılmıştı. Kararların alınması, yükseköğrenim görme olanağı ve maddi ayrıcalıklar, koordinatörlerden oluşan yönetici bir sınıfın tekelindeydi. Sıradan işçilerin neyi nasıl üretecekleri konusunda söz hakkı varsa bile çok azdı. Neyin üretileceği, üretim yapılırken hangi malzemenin kullanılacağı, teknik gelişmenin hangi yöne kanalize edileceği, işçi ücretlerinin işletmenin kârlılığına göre ne kadar artacağı, işletmenin yönetim yapısının nasıl işleyeceği gibi konularda söz hakları yoktu.

Katılımcı ekonomiciler kapitalist sistem ve sosyalist sistemdeki benzerliklere dikkat çekerek her iki sistemin de dayanışmayı, özyönetimi, çeşitliliği ve hakkaniyeti gözeten bir ekonomik model kurgulamadıklarının altını çizer. Katılımcı ekonomi klasik Marksist tezin ikili sınıf tanımını tartışmaya açar ve kapitalist sistemde işçiler ve kapitalistler arasında yer alan üçüncü bir sınıfın varlığını ortaya koyar. Üretim araçlarının özel mülkiyetini ortadan kaldıran sosyalist ekonomide, koordinatör sınıfın karar alma ve denetleme mekanizmalarını elinde tutan egemen sınıfa dönüştüğünü söyler. Marksizm koordinatör sınıfın üçüncü bir sınıf olarak varlığını görmezden gelmekte, koordinatör sınıfın hem işçi sınıfıyla hem de kapitalist sınıfla karşıtlığına çok az değinmektedir.

Kapitalizmde kapitalist sınıf egemenken sosyalizmde koordinatör sınıf hâkim pozisyondadır. Yukarıdan aşağı işleyen karar alma süreçlerinden, pazarlara veya merkezi planlamaya dayalı tahsisata eşlik eden şirket tarzı işbölümünden vazgeçilmemiştir. Ödüllendirme pazarlık gücüne ve çıktıya bağlıdır. Kararlar koordinatör sınıf tarafından alınır. Kapitalizmde emek ve sermaye arasında yer alan koordinatör sınıf, işçilerin üzerinde hâkimiyet kuran egemen sınıfa dönüşür. Michael Albert, pazar sosyalizmi ve merkezi planlamaya dayalı sosyalizmi hâkim sınıfının adıyla tanımlamayı tercih eder ve bu sistemi koordinatörizm olarak adlandırır.

2- Peki kimdir bu koordinatör sınıf, hangi kesimlerden oluşur? Koordinatör sınıfa kimler mensuptur? Gücünü nereden alır? Hangi işleri yapar? Kapitalizmde ve sosyalizm/ koordinatörizmdeki pozisyonu nedir?

Kapitalizmde sadece kapitalistler ve işçiler yoktur. Bu iki sınıf arasında kendilerinden aşağı konumdaki işçiler karşısında sahip olduğu avantajları korumaya çalışan, kendilerinden yukarı konumdaki kapitalistlere karşı ise pazarlık güçlerini arttırmak için mücadele eden bir grup vardır. Buna koordinatör sınıf diyoruz.

Kapitalizmde işçi sınıfı tekdüze ve itaatkârlık gerektiren işler yaparken, koordinatör sınıf gündelik karar alma süreçleri ve güçlendirici işler üzerinde göreli bir tekele sahiptir. Koordinatör sınıf, ekonominin içinde yetkilendirme görevlerini büyük ölçüde tekelleştiren ve gelişmiş bir ekonomide nüfusun yüzde % 20’sini oluşturan, avukatlar, doktorlar, yöneticiler, mühendislerden oluşur. Bu sınıf üyeleri, işin nasıl yapılacağı bilgisine sahiptir ve bilgiyi iktidar aracı olarak kullanır. Koordinatör sınıf üyeleri olan yöneticiler, doktorlar, avukatlar, mühendisler vs. kendi çalışma koşullarının yanı sıra kendi altlarında çalışan insanların çalışma koşulları üzerinde de esaslı bir denetime sahiptir. Koordinatör sınıfı, işçi sınıfından temel olarak ayıran şey, ekonomideki güçlendirici konumları kolektif olarak tekeline almış olmasıdır.

Kapitalist ekonomide ekonomik gücün geçer akçesi mülkiyet iken, koordinatör ekonomide enformasyon-bilgidir. Koordinatör ekonomik eliti güçlü kılan etken, bilginin denetlenmesidir. Kararların alınmasında vazgeçilmez önem taşıyan enformasyon ile hiyerarşik çalışma ortamlarının denetlenmesinde gerekli becerileri tekellerinde barındıranlar onlardır. Enformasyon ve denetim becerileri üzerinde tekele sahip olmak konusunda kendi konumlarını korumaya çalışırlar.

Koordinatörist Ekonomide, uzmanlar, teknokratlar ve zihin işçilerinden meydana gelen bir sınıf karar alma yetkisini kendi tekelinde tutarken, bu sınıfın verdiği emirlerin düz işçiler tarafından yerine getirildiği bir düzen kurulur. Koordinatörler, kapitalizmde bir ara sınıfken, sosyalist ülkelerde hâkim sınıf durumundadır. Şeklen demokratik olduğunu varsaysak da işçi sınıfının kararlar üzerindeki etkisi yok denecek kadar sınırlıdır. Merkezi planlamaya dayalı sosyalist ekonomilerde, merkezi plancılar aşağıya, işyerlerine bazı öneriler sunarlar. Daha sonra tek tek üretim birimlerinden geri-besleme ilişkisi içinde veriler alırlar. Başlangıçta yapılan öneriler sonradan talimatlara dönüşür ve uygulanması istenir.

Koordinatörizmde iş organizasyonu ve işbölümü
Her işyeri kendine has karakterler taşımakla birlikte, genel dokuda güçlü bir işbölümü ve uzmanlaşma geleneği bulunmaktadır. Her işyerinde yapılan işler, belirli görevlerin bir araya getirilmesinden oluşmaktadır. Her iş, basit ve karmaşık görevlerin farklı bir oranda birleştirilmesiyle oluşur.

Bu görevlerin bazıları son derece tekdüze, bazıları ise daha fazla zihinsel yaratıcılık gerektiren işlerdir. M. Albert, içinde ağırlıklı olarak daha fazla zihinsel faaliyet; analiz, planlama ve değerlendirme unsurları barındıran işleri “güçlendirici işler”; daha ezbere dayalı ve rutin görevlerin oluşturduğu işleri ise “zayıflatıcı işler” olarak adlandır. Koordinatörizm üretim sorumluluklarını öyle bir şekilde paylaştırır ki, koordinatörler esas olarak zihinsel, idari ve yaratıcı görevleri üstlenirlerken, işçiler esas olarak başkalarının belirlediği rutin işleri yaparlar. Böylece ilk grup, ikinci grubu yönetir.

Mekanik olan ve zihinsel faaliyet gerektirmeyen işler, öz-saygı, güven ve öz-yönetim becerilerini yok eder. Heyecan verici ve yeteneklerin kullanılmasını teşvik eden işler ise ekonomik alternatifleri analiz etme ve değerlendirme yeteneğini zenginleştirir.

Dolayısıyla söz konusu işler, bu işleri yapan işçilere sağladığı yaşam kalitesi ve güç bakımından olduğu kadar ücret ve statü bakımından da bir hiyerarşi oluşturur. Bu hiyerarşi, sıradan bir işçi, bir bekçi olmakla, bir ustabaşı, bir yönetici, mühendis ya da yönetim kurulu başkanı olmak arasındaki farkı belirler.

3- Kapitalizmde bir ara sınıf olan koordinatör sınıf, kapitalistler ve işçilerle nasıl bir ilişki içindedir? Diğer sınıflarla nasıl çatışmalar yaşar?

Koordinatör sınıf, kategorik olarak “çalışan sınıf”ın bir parçası olmakla birlikte, “Analiz Eden”, “Karar Veren”, “Planlayan”, “Değerlendiren” konumlar üzerinde kurduğu tekelle, kapitalist sınıf ve işçi sınıfının arasında konumlanarak bu iki sınıfla da karşıtlık yaşar.

Kapitalizmde koordinatör sınıf, kapitalistler için çalışır. Bu sınıfın iş koşullarını ve ücretlerini kapitalistler belirler; ancak koordinatör sınıfın üyeleri, eğitimli olmaları ve becerileri nedeniyle iş koşulları ve ücretler konusunda geniş bir pazarlık payına sahiptir. Kapitalistlerce belirlenen işleri, işçilere uygulatırlar. Kapitalistler adına işçileri denetler ve iş takibi yaparlar. Patronun onlardan –işçilere kıyasla –vazgeçmesi kolay değildir; ancak vazgeçilmez de değillerdir.

Koordinatör sınıf, güçlendirici işler üzerinde göreli bir tekel kurmasıyla tanımlanır. Kendi iş koşullarının kontrolünü büyük ölçüde elinde tutar. Kendi altında çalışan işçilerin durumunu da büyük ölçüde kontrol eder ve tanımlar. Sahip olduğu konforu ve gücü arttırmaya ve bu avantajlarını hem yukarıdaki sermayeye hem de alttaki işçilere karşı savunmaya çalışır. Tabii yukarıdakilerin de emirlerini yerine getirir.

Bu sınıf, kapitalistleri, kişisel dehalarını tam olarak geliştirmelerinin önündeki can sıkıcı engeller olarak görür. İşçileri ise göz kulak olunması gereken, aşağı konumda tutulması gereken budalalar olarak görür.

Bilgi ve karar alma süreçleri üzerindeki tekellerini kendi çıkarları doğrultusunda, kimi zaman kârlılıkla ters düşecek şekilde kullanırlar. Böylelikle kariyerlerini/yaşam standartlarını iyileştirmeye çalışırken kapitalist sınıfla karşıtlık yaşarlar. Firmanın faaliyetlerini pratik olarak “rehin” aldıkları için, bu eylemlerinden dolayı ceza görmeleri pek de muhtemel değildir.

İşverenler tarafından işe alınmış “profesyonel” çalışanlar olarak, işverenlerin programlarını işyerinde hayata geçirmenin aracı olduklarından işçi sınıfıyla da karşıtlık yaşarlar. Bu rolleriyle, kapitalist sınıfın işçi sınıfıyla olan karşıtlığını miras almışlardır. Taşeron kullanımı, kitlesel işten çıkarmalar; şirket adına fedakârlık talep ederek ücretleri baskı altında tutmak; işçi ve diğer hizmetli sınıfın tepkilerini kontrol altında tutmak; sendikalaşmayı engellemek ya da sendikalaşmanın işyerinin çıkarlarına zarar vermemesini sağlamak vs. bu sınıfın “patronlar” adına icra ettiği olağan görevlerdendir.

İşçi sınıfının gözüyle, “koordinatör sınıf farklıdır.” Çünkü onlar kendileri gibi değildir. Daha akıllıdır; daha zekidir; belirli incelikli işler konusunda kendilerinin sahip olmadığı becerilere sahiptir. Bu doğaldır. Kaçınılmazdır. Kaderdir. Bu duruma “içerlenerek boyun eğilir.” Diğer yandan, koordinatör sınıfın kibirliliği ve kendini yüksek görmesi ise nefretle karşılanır.

Koordinatör sınıf gözüyle, işçi sınıfı güçlendirici işleri gerçekleştirebilecek “yeteneğe” sahip değildir. Yüksek nitelikli işlerin bu sınıf tarafından yapılmasını beklemek işi tehlikeye atar; üstelik bu sınıfı taşıyamayacağı bir yükün altına sokar. Koordinatör sınıf üyelerinin yaptıkları işler, başkaları tarafından kolayca yapılamayacak/öğrenilemeyecek kadar karmaşık, yorucu ve özeldir. Basit işleri ve basit zevkleri olan işçi sınıfı gerçekten de aşağı/sıradan bir tabakadır. Yaptıkları işi herkes yapabilir. Yaşama dair ince zevkleri yoktur. Hayatları, yaptıkları iş doğrultusunda basit bir düzeyde geçer. Dolayısıyla koordinatör sınıf üyeleri şöyle düşünür: “Bu özverimiz karşılığında en büyük pay bizim olmalı.”

Bu karşıtlıklar işyerinde dayanışmayı engeller ve onun yerine husumet ve birbirini denetleme eğilimini geliştirir.

4- Koordinatör sınıf ile işçi sınıfı üyelerinin yaşam koşulları nasıl farklılıklar gösterir?
 

Tablo 1. Koordinatör sınıf ile işçi sınıfı üyelerinin yaşam koşulları arasındaki farklar

Koordinatör Sınıf	İşçi Sınıfı
• Kapitalist sınıfa bağımlı olsalar da işçilerin ekonomik yaşamlarını yönlendirme hakları vardır.	• Ekonomik yaşamlarını kendileri yönlendirmezler. Çalışma dışsal bir süreçtir.
• Kazançları işçilerden daha yüksektir, sosyal güvenceleri vardır.	• Düşük ücretlerde çalıştırılırlar, çoğu kayıt dışı ve sosyal güvencesi olmayan işlerde çalışır ya da kısıtlı olarak sosyal güvenlikten faydalanırlar.
• İyi semtlerde, konforlu dairelerde otururlar, mülk sahibidirler. Evleri iş yerlerine yakın ya da ulaşım imkânları rahat ve konforludur.	• Kentin varoşlarında, kamu hizmetlerinin yetersiz olduğu yerlerde ikamet ederler. Konforsuz dairelerde otururlar. Evleri işlerine uzaktır ve kısıtlı, konforsuz ulaşım imkânları vardır.
• Sağlık hizmetlerinden rahatlıkla faydalanabilirler, özel hastanelerde, yurt dışında tedavi olabilirler.	• Sağlık hizmetlerine ulaşma imkânları sınırlıdır, devlet hastanelerinde bürokratik bir sürü işle boğuşmak zorunda kalarak tedavi olabilirler.
• Çocuklarını iyi okullarda okutabilirler; kendileri de yüksek öğretim yapmıştır ve yurt dışında iyi okullarda eğitim imkânları vardır.	• Çocuklarını iyi okullarda okutamazlar, hatta çalışmak için çocuklar okuldan ayrılmak zorunda kalabilir. Yüksek öğretim imkânları vardır, ancak sınırlıdır.
• Beslenme imkânları geniştir. Hatta beslenme fiziksel bir ihtiyaçtan öte haz kültürü, hedonizmle ilişkilendirilir. İşyerinde daha iyi yemekler yerler.	• Aç kalmamak için yemek yerler. Fabrika kantinlerinde çıkan yemekleri yemek zorundadırlar.
• Yaptıkları iş fiziksel ve zihinsel enerjilerini geliştirir. Onlara prestij sağlar.	• Yaptıkları işle fiziksel ve zihinsel enerjilerini özgürce geliştiremezler. Bedenlerini yıpratıp zihinlerini mahvederler. Çalışmaları gönüllü değil, zora dayalıdır. Yaptıkları işlerde kendilerini mutsuz hissederler.
• Daha fazla tatil imkânları vardır.	• Tatil günleri sınırlıdır.

 

5- Koordinatör sınıf kendi konumunu nasıl meşrulaştırır?

Kapitalist sistem meritokrasiyi, “yeterince iyi olanın ödüllendirilmesini” ön plana çıkararak; daha yüksek konumlardaki kişilerin daha iyi oldukları ve daha fazla çaba sarf ettiklerini ileri sürerek, bizim “haksızlık” olarak adlandırdığımız sonuçların aslında normal olduğunu ima eder. “İyi olmak”, herkesin eşit şartlarda katıldığı yarıştan galip çıkmak anlamına gelmektedir. Hayat tarafından eşitsiz şekilde sunulan tüketim olanaklarını her durumda en iyiler toplayacaktır: İyi bir okuldan mezun olmak, belirli disiplinlerde kabiliyetli olmak, daha yetenekli ya da daha yaratıcı olmak hep en iyi olma yolundaki doğal avantajlar olarak değerlendirilir. Böylece sahip olunan eğitim derecesi ve vasıflar gerekçe gösterilerek koordinatör sınıfın güçlendirici işler üzerindeki hâkimiyeti meşrulaştırılır.

Koordinatör sınıf, mülk sahibi sınıf (kapitalist sınıf) adına yöneten; bu yönetim hakkını, “doğal”/ “eğitimle kazanılmış” becerilerden kaynaklanan “haklı” nedenlere dayandıran; sahip olduğu belirli “uzmanlıklar” sayesinde emeğine karşı ücret alan bir gruptur. “Uzmanlıklarına” dayanarak kendilerini daha güçlü kılan işleri yaparlar ve bu işleri yapabilme becerilerini, gerekli bilgileri tekellerine almaları sayesinde muhafaza ederler.

Kapitalist sistemin olağan işleyişi içinde, farklı işyerlerini birbirleriyle, aynı işyerindeki çeşitli işleri de kendi aralarında karşılaştırırız. Yapılan işe, ortaya konan ürüne ve bunların zorunlu kıldığı uzmanlıklara zihnimizde belirli değerler atfederiz. Bu şekilde şartlandırılmamız da benzer bir sürecin ürünüdür: Örneğin, uçak üretmek, tekerlekli sandalye üretmekten daha yüksek katma değer yaratan bir iştir ve çalışanlarına daha fazla kazandırır. Bunu “normal” bir olgu olarak karşılarız (uçak sektöründe çalışan işçi çok daha “vasıflıdır”). Benzer şekilde, aynı fabrikada çalışmalarına karşın, bir uçağın motorunu imal eden işçi, uçağın koltuklarını üreten işçiden daha fazla kazanır. Oysa çoğu durumda, bir işyerinde alacağınız görev tesadüfler tarafından belirlenir ve bu tesadüfler belirli yaşam standartlarını beraberlerinde getirir.

Eski Doğu Bloğu ülkelerinde koordinatör sınıf iktidarı nasıl meşrulaştırıldı?

Koordinatörler sermayeyi iktidardan etmek ve kendi bağımsız üretim tarzını tesis etmek için, kapitalizmin bütün yurttaşları, özellikle de işçileri nasıl sömürdüklerinin altını çizerler. Kapitalistleri yerinden etme sürecinde işçileri kendi askeri birlikleri/yedek güçleri gibi görürler. Ama bir kez sermayeye karşı zafer kazanıldı mı işçi sınıfını satacaklardır. M. Albert, Bolşevizmin tam da bunu yaptığını söyler.

Troçki’ye göre, merkezi yöneticiler işyerlerini x “işçilerin çıkarları” doğrultusunda yönettikleri sürece, Bolşeviklerin bilinen fabrika hiyerarşisine hiç dokunmamaları iyi olacaktı. Troçki fabrikalarda “tek adam” yönetimini insan doğasına vurgu yaparak meşrulaştırır: “İnsanın işten kaçmanın yollarını araması doğaldır. İnsan tembel bir hayvandır” der. Dolayısıyla toplumun merkezinde bulunan yoldaşlar, bazen tembel hayvanlara kendi çıkarları için baskı yapmaktan geri durmamalıdır.

Lenin, fabrikalardaki bütün otoritenin, fabrika yönetiminin elinde toplanmasının mutlak bir zorunluluk olduğunu söyler. Ayrıca sendikaların, işletmelerin yönetimine müdahale etmesinin “izin verilemez bir durum” olduğunun altını çizer. Lenin, koordinatörizmi modern teknolojiye başvurarak meşrulaştırır. Sosyalizmin merkezi üretim kaynağı ve temeli olan büyük ölçekli makine sanayi, mutlak ve katı bir irade birliğini dayatmaktadır. Bu katı irade birliği, binlerce iradeyi tek bir iradeye bağımlı kılarak sağlanır. Lenin, uzmanlığın zorunlu olarak merkezileşmeyi öngördüğüne ve onu gerekli kıldığına inanır.

Devrim sürecinde öncü partiye biçilen rol, istekli ama geri kalmış proleterleri devrimci siyaset üzerine eğitmekti. Kitleler, özelde ise işçi sınıfı beden haline gelir, öncü parti ise beyindir. Lenin öncü partiyi cahillerden oluşan geniş ama disiplinsiz bir ordunun genelkurmayı olarak düşündü. Kaba kuvvet karşısında zekâ, karmaşa karşısında akıl yürütme, işçi karşında yönetici, öğrenci karşısında öğretmen, ast karşısında üst, amatör karşısında profesyonel, çete karşısında ordu neyse, işçi sınıfı karşısında öncü parti de odur.

Lenin proletaryanın gerekli ve derinlikli bilimsel bilgiden yoksun olması nedeniyle bilimin taşıyıcısının burjuva aydın tabakası olduğunu düşünür. Marksist Leninizm, işçi sınıfı için geliştirilmiş bir teori ve strateji olmaktan çok uzaktır. Gerçekte koordinatör sınıf için geliştirilmiş bir teori ve stratejidir. Leninist süreç, koordinatörlerin eski egemen sınıfın yerini alarak işçiler üzerinde otorite kuran bir sınıfa dönüşmesine yol açar.

6 – Ekonomi toplumu şekillendiren tek faktör mü?

Marksizm, ekonomik ilişkiler arzu edilir hale getirildiğinde diğer toplumsal ilişkilerin de yerli yerine oturacağını varsayar. Marksist düşünce, ekonomiyi birincil konuma yükseltirken sınıf başlıca önemli mesele haline gelmiş; emperyalizm, hâkim konumdaki düşmana dönüşmüştür. Aktivistler, gettoların durumunun, ergenlerin cinsel yaşamının, alkol bağımlılığının yol açtığı kötülüklerin ve suçun kökenlerinin öncelikle birer sınıf meselesi olduğunu düşündüler. Onlara göre toplumsal cinsiyet, cinsiyet, ırk ve kültür gibi meseleler ikinci sıradaki üstyapı kurumları olarak ele alınmalıydı.

Marksizm bir alanı hâkim alan konumuna yükseltip diğer alanların önceliğini gözden kaçırmıştır. Çözüm ekonomiye daha az ilgi göstermek değil, diğer alanlarla (ırk, milliyet, cinsiyet, toplumsal cinsiyet) ve karşılıklı tanımlayıcı etkileriyle daha fazla ilgilenmek ve bunu yaparken de birinin öncelikli ve başat olduğunu varsaymamaktır.

Dolayısıyla, Marksizmin şu noktayı tartışması gerekir:

1- Bütün toplumu ve tarihi değil, esas olarak ekonomiyi kavramsallaştırmış olduğunu;
2- Feminist, çokkültürcü, anarşist kavramsallaştırmaların tarihe ve topluma ilişkin eşit derecede önemli kavrayışlar sunduğunu ve bunların da ekonomik ilişkileri temel düzeyde şekillendireceğini.

7- Anti-kapitalist olmak sınıfsız topluma ulaşmak anlamına gelir mi?

Hareketler anti-kapitalist olabilir, hatta kapitalizme son verebilirler; ama yine de sınıfsızlığa, dayanışmaya, hakkaniyete, çeşitliliğe ve özyönetime ulaşmayabilirler.

Mesela, sunumun başında da bahsettiğimiz gibi, sosyalist ekonominin hâkim olduğu Doğu Bloğu ülkeleri üretim araçları üzerindeki özel mülkiyeti kaldırmış; kapitalist sınıfın varlığına son vermiş, dolayısıyla kapitalizmi ortadan kaldırmışlardı. Sosyalizm, anti-kapitalist bir hareket olabilir; ancak sınıfsız bir toplumu değil, koordinatör sınıf iktidarını hedefler. Sosyalist ekonomiler ise kendini iki sınıf üzerinden temellendirir. Kapitalist sistemde kapitalistlerin işçiler üzerinde tahakküm kurması gibi, merkezi planlamacı ve piyasaya dayalı sosyalizminde de koordinatörler işçiler üzerinde tahakküm kurmaktadır. İşçileri değil koordinatörleri yönetici konuma getirerek de anti-kapitalist olunabilir. Dolayısıyla toplumsal aktivistlerin karşı karşıya olduğu seçenekler kapitalizm veya sınıfsızlık değil; kapitalizm, koordinatörizm ve sınıfsızlıktır. Yani anti-kapitalist aktivizmin koordinatör sınıf hâkimiyeti yerine sınıfsızlığa ulaşabilmek için kendini çok dikkatli şekilde yönlendirmesi gerekmektedir.

Tablo 2. Ekonomileri şekillendiren dinamikler

	Kapitalist Ekonomi	Pazar Sosyalizmi – Merkezi Planlamaya Dayalı Sosyalizm	Katılımcı Ekonomi
Mülkiyet İlişkileri	Özel Mülkiyet	Kamu ve devlet mülkiyeti	Toplumsal mülkiyet
Tahsisat Kurumları	Tahsisatın pazarda yapılması	Tahsisatın pazara ya da merkezi planlamaya göre yapılması	Katılımcı planlamaya dayalı tahsisat
İş Bölümü	Şirket içi hiyerarşik iş bölümü	Hiyerarşik iş bölümü	Konsey yapısı ve dengeli iş düzenleri
Ödüllendirme	Gücün ve çıktının ödüllendirilmesi	Ürünün ve/veya gücün ödüllendirilmesi	Gayret ve fedakârlığın ödüllendirilmesi
Karar Alma	Kapitalist sınıfın egemenliği	Koordinatör sınıfın hâkimiyeti	Sınıf farkının olmadığı katılımcı özyönetim

Kapitalist ve sosyalist ekonomileri şekillendiren dinamikler benzerlik gösterir:

Sosyalist ekonomiler de, kapitalist ekonomiler gibi,

- Şirket tarzı iş bölümünü taklit eder;
- Rekabetçi ve otoriter bir ödüllendirme mekanizması kullanır;
- Şeklen demokratik olsa da koordinatör sınıfa mensup kişilerin hâkimiyeti altındaki karar alma mekanizmalarını kullanır.
- İşçi sınıfının değer ve tercihleri yerine koordinatör sınıfın değer ve tercihlerini yüceltir.
- İşçileri koordinatörlerin tahakkümü altına sokar.

Hareketlerin yapması gereken;

- Şirket tarzı iş bölümünü reddedip onun yerine dengeli iş bileşenlerini tercih etmeli
- Rekabetçi ve otoriter bir ödüllendirmeyi reddedip gayret ve fedakârlığı ödüllendirmeli
- Otoriter karar alma mekanizmaları ve şeklen demokratik de olsa birkaç üyenin hâkimiyeti altında olan karar alma mekanizmaları yerine öz-yönetimi tercih etmeli
- Bazı üyelerin daha çok sahip olduğu toplumsal bilgi ve beceri avantajlarını önce dikkatli bir biçimde azaltmalı, sonunda ortadan kaldırmalı.
- Koordinatör sınıfın değil işçi sınıfının değer ve tercihlerini yüceltmeli.
- Rekabet yerine dayanışmayı temel almalı.
- Kendini koordinatörlerden çok işçilere yakın hissedip onları güçlendirmeli.
- Yönünü gerçekten sınıfsızlığa çevirmiş bir hareket olmalı.

Kaynakça:

- Umudu Gerçeğe Dönüştürmek, Michael Albert, çev. Taylan Doğan, BGST Yayınları, 2007; Yararlanılan bölümler: 1. Bölüm: Katılımcı Ekonomi; 14. Bölüm: Strateji, 15. Bölüm: Marksizm.
- Geleceğe Bakmak, Michael Albert ve Robert Hahnel, çev. Osman Akınhay, Ayrıntı Yayınları, 1994.
- Koordinatörizm , Michael Albert.
-Sınıf mı Çokluk mu? , Michael Albert.
- Katılımcı Ekonomi Seminer Notları , Özgür Efe, Taylan Doğan.

http://www.bgst.org/keab/ea20090222.asp

Ekolojik Bir Topluma Doğru – Murray Bookchin

İnsan, çevresi ile birlikte insandır. Tek başına var olması ve varlığını sürdürmesi beklenemez. Hiç kimse yoktur ki çevresine –hem fiziksel, hem de zihinsel- duyarsız kalarak yaşayabilmiş olsun. Aynı şey, yalnız insanlar için değil canlı cansız tüm varlıklar için de geçerlidir. İşte çevrebilim (ekoloji), bu ortak yaşanacak olan “çevre”nin bilinçle değerlendirilmesi, dengesidir.

İnsan, belki doğasında bulunan belki sonradan kazandığı bir yeti ile tahakküm ve zorlamayı sever ve kendinden zayıf olana hükmetme arzusunu içinde taşır. Bu yüzden mücadele eder ve bu yüzden hayatta kalma savaşı verir. “doğayı tahakküm altına alma” fikri de buradan doğmuştur denebilir. İnsanlık, hayatını kolaylaştıran tüm doğa kaynaklı etkenleri bir kenara bırakmış ve doğanın gücünü zorlama yoluna gitmiştir. Günümüz toplumlarının içinde bulunduğu kapitalizmin de en büyük vurgusu bunun üzerinedir: doğayı kontrol et, hayatını kolaylaştır.

Modern insana aşılanan bu duygu, insani değerleri körelterek hassasiyetleri ortadan yavaş yavaş kaldırmaktadır. Bunun en önemli ayağını da kendinin dışında kimseyi, hiçbir canlıyı ve cansızı düşünmeden bencilce yaşaması oluşturur. Bu bencillik sebebiyle de doğal dengeyi sarsacak, düzenleri bozacak hareketlerden geri durmamıştır.

Ekoloji, salt bir çevre hareketi değil, bir toplum ve bilim felsefesi, anti-hiyerarşik ve anti-otoriter bir toplum projesi, bir eylem ve yaşam tarzıdır.

Bu uzun girişten sonra kitabın içeriğinden bahsedebiliriz. Kitabın özü: bugün yüz yüze olduğumuz çevreyle ilgili sorunların özünü yakalama çabasıdır: yani toplumsal ilişkilerde tahakküm ve ekonomik ilişkilerde rekabet. Bu çok önemli iki etken, bize dünyanın hor kullanılmasını açıklayan en kısa ve anlamlı ifadelerdir. Genel tema olarak bu tespitlerin yanında, esas hedefin konuya, tutarlı, özgürlükçü ve diyalektik bir bakış açısıyla bakmaya duyulan ihtiyaç olduğu söylenebilir. Zira ekoloji, çoğu kez dillerde sakız olmuş bir kavram olagelmiş, gerçek anlamının ötesinde hatta tam tersine doğanın kullanımını kolaylaştırdığı önyargısından kurtarılmalıdır.

20. yüzyılın ikinci yarısı yani düşünsel arayışların ve yeni toplumsal hareketlerin ortaya çıkışına tanık oldu. Sınıf, cinsiyet, ırk, milliyet ve düşünce ayrımlarını sorgulayan bu hareketler arasında en büyük etkiyi ise ekoloji hareketi yaptı. Artık özgürlük ve bilinçte temellene bir ekolojik toplumsal felsefeyle bir ekolojik doğa felsefesini birleştirmenin zamanı gelmiştir.

Ekoloji hareketi, insanın zorlanıp doğaya teslim olması savunusu değildir. Ekolojik dengenin insanın lehte ya da aleyhte görünen her türlü korunumu aslında insan da dahil tüm canlıların lehinedir. Teknoloji ve bilim elbette var olacak ve elbette insanlığın gelişimi için çabalayacaktır. Ancak görevimiz, teknolojinin vaatlerini, yani yaratıcı potansiyelini, onun tahrip kapasitesinden ayırmaktır. Böyle yapınca, sorun olarak gördüğümüz birçok mesele kendiliğinden hallolmuş olur. Yani insanın gerek duyduğu şey ileri teknolojileri toptan devre dışı bırakmak değil teknolojiyi yeni çevre dengesine sahip dünyanın ahengine katılacak şekilde düzenlemek ve geliştirmektir.

Devrim yalnız kurumları ve ekonomik ilişkileri değil, canlı ya da cansız tüm evrenle girdiğimiz ilişkileri, bilinci, yaşamı yorumlayışımızı, arzularımızı da kucaklamalıdır. Bunun için yalnız ataerkil aileye değil, tüm toplumsal sınıflara ve mülkiyet biçimlerine karşı olan özgürlükçü bir bilinç ve eylem tarzı geliştirmelidir.

Toplumla ekolojinin ilişkilerini iyi okumak ve bu ilişkinin seyrine doğru, anlamlı yönlendirmelerde bulunmak gerekir. Modern toplum, kendine has kültürel birikimi sayesinde, insanın doğayla kavgasını endüstri öncesi toplumlardan kızıştırmaya yatkındır. İnsanlık, ekolojiye müdahale etmekten hiçbir zaman geri durmamıştır ancak endüstri devrimi sonrasındaki zamanlarda çevrenin üzerindeki baskı, doğal görünmeye ve dolayısıyla rahatsızlık vermemeye başlamıştır. Teknik, doğru yer ve zamanda yerince ve yeterince kullanılmalıdır. “teknoloji insanlığın bir uzantısı olmaktan çıkar; insanlık teknolojinin uzantısı halinde gelir” (sh.46)

Elbette çevreye karşı bu acımasız yaklaşımın kaynağı ihtiyaç ambalajına saklanıyordur. Buna karşı biz, yeni bir ihtiyaç anlayışı geliştirmeliyiz. Bu, medyanın dikte ettiği “ihtiyaçlar”a değil, sağlıklı bir yaşamı destekleyen ve bireysel isteklerimizin ifadesi olan ihtiyaçlara dair bir anlayış olmalıdır. (sh.47)

Ekolojik hareketin hedefleri bellidir; hareket bugün bazı bakımlardan gemi azıya almış çevre tahribatına karşı geciktirme eylemi yürütmektedir. Diğer taraftan ekolojinin aslında hayatın neresinde olduğunu diğer insanlara da anlatan, çevreci bilim ve teknolojiyi savunarak insanın doğayla ilişkilerini devrimci bir yaklaşımla yeniden yaratıcı bir hareketin içindedir.

Doğal dünyanın, zenginliğini ve potansiyellerini ortaya serip gerçekleştirebilmesi için, belli bir oranda kendiliğinden bir gelişmenin dümen suyuna girmesine izin verilmelidir; elbette, doğanın öz bilinçli ve öz etkin kıldığı insan bilincinin ve yönetiminin bilgisi ışığında.

Toplum ile doğa ilişkisini değerlendirirken dikkat edilmesi gereken şey, doğaya hükmetmenin insanın insan üzerindeki tahakkümünden kaynaklandığını, doğal dünya ile ahenkli bir ilişki kurma yolunun toplumsal dünyanın ahenkli kılınmasından geçtiğini görmemiz gerek.

Ekoloji, yalnız boş kırları, ormanları değil daha çok ve daha yoğun şehirleri ilgilendirir. Ve şehrin doğa içindeki yerinin bilinmesi, aslında çevre bilincinin yaygınlaşması açısından olağanüstü önem taşır. İdealle gerçek arasında sıkışan kent planlaması, bir mit olarak ortaya çıkmaktadır. Söz konusu mit, bu görünüşteki disiplinin kendine yakıştırdığı soy ağacı ve adlandırma sisteminden, bizzat “kent planlama” teriminden kaynaklanır. Planlama sözcüğü, kaba bir ihlal eylemini anlatır yalnızca. Modern zihniyet için “planlama” düzensizliğe düzen getiren, tesadüf ve olumsallığı insanca anlamlı tasarım içinde örgütleyen rasyonalite ve kavramsal amaçlılık demektir. Bu durumda doğallığı istenen ve ekolojinin önemli faktörü olan kent nerede kaldı?

Ekoloji konusunda Marksizm de kapitalizmden aşağı kalır bir tahribata sebep olmamıştır. Marksizm sınıflar, ekonomi ve iktidar eksenine hapsolarak bir kapitalizm (devlet kapitalizmi) haline gelmiştir. Bir bütün olan hiyerarşi ve tahakküme imkân veren temellere inmesi ve bunların ortadan kaldırılması gerekir.

Bunun için de doğrudan eyleme, özyönetime ve eko-cemaatlere ihtiyaç vardır. Doğrudan eylem, özgür yurttaşlardan oluşan cemaatler yoluyla kamusal alanı doğrudan yönlendirebilen aktif öncelik amaçlar; aynı zamanda kendisi de böyle bir sürecin sonucudur. Tahakküm ve hiyerarşi ilişkilerinin yerini özyönetimin alması yeni bir tür yurttaş öznenin, yani özgür ve kendi kaderini belirleyen yurttaşın sahneye çıkması, devlete karşı yurttaş örgütlerinin ve halk meclislerinin oluşturulması anlamına gelir.

İkinci dünya savaşı ve sonrası kuşağı biyosfere kendinden önceki tğm kuşakların verdiği toplam zarardan daha fazlasını vermiştir. Radyoaktif/kimyasal atıklar, zehirli katkı maddeleri, tıkanan yollar, yaşanmaz hale gelen kentler… Her alanda ekolojik bir tahribat almış başını gidiyor ve artık toplumun ve doğanın seslerine kulak vermek zorundayız. Çünkü bu çark, devrilirken herkesi içinde götürüp öğütecektir. Zaman dolmadan ve her şey yitip gitmeden, nesilleri eğitmeyi ve uyanık kalmayı da ihmal etmeden gerçek ve köklü ekolojik hareketin sesini yükseltmesi, halk ve burjuvanın yeterli ve dengeli düzeyde bu konuda bizzat bulunması gereklidir.

Yazar: Murray Bookchin / Çeviren: Abdullah Yılmaz / Ayrıntı Yayınları–1996

http://yasinramazan.wordpress.com/2008/07/09/ekolojik-bir-topluma-dogru/

Doğayla uyum içinde yaşamak… Günseli TAMKOÇ

İnsanın hayal gücünü aşan biçimde gelişen çevre ve doğa tahribatını durdurmak için bilimciler, eğitimciler, politikacılar ve tüketiciler kollarını sıvadılar diye duyuyoruz ve buna inanmak istiyoruz. Fizikçi Fritjof Capra, “1990′lar çevre çağını açıyor, çünkü artık sorun tek bir sorun değil, yaşamımızın, iş dünyamızın politikalarımızın oturduğu genel içeriktir” diyor.

Çevre sorunlarını çözümlemek bugün artık ön planda olmak gereken gişimlerdir ve hemen hemen tüm dünyada bunun böyle olması da kaçınılmazdır. Gezegenimizin kaynaklarını düşüncesizce ve savrukça harcamaya başlayışımız endüstri çağının başlangıcına dayanır. Endüstriyalizmde ne kadar başarılı olduysak, doğadaki dengeyi bozmakta da o kadar başarılı olduğumuz kuşkusuz. Yaşam koşullarımızı neredeyse yok etmeyi bilinçli olarak yapmadık ama, yalnızca kısa vadeli çıkarlarımızın verdiği başarı sarhoşluğuna kendimizi ne denli kaptırdık ki bugün nefes aldığımız havanın, içtiğimiz suyun niteliğini bozmuş, topraklarımızı tüketmiş durumdayız.

Çevremizi korumanın ötesinde, onu kurtarmak, hatta kendimizi kurtarmak gibi çok yaşamsal girişimlere şiddetle gereksinimiz olduğu yadsınamaz. Bilimsel çevre korumayı “ekoloji” olarak anmaya yönelmemiz oldukça yeni sayılır. Her yaşayan varlığın ötekilerle bağımlı olduğu gerçeğine, ekolojiye Batı’da son on, onbeş yıldır daha da yeni ve önemli bir bakış açısı eklenmiştir. Bu bakış açısı sorunların derin boyutlarının gözönüne alınmasını yeğlemektedir. “Derin ekoloji” diye adlandırılmış olan bu tutum veya bakış açısına göre sorun gezegenimizin tüketmekte olduğumuz doğal kaynaklarını korumak veya kurtarmaktan çok daha ötede bir görüştür. Derin ekoloji yanlılarına göre, tüm ekosistemlerin ve canlıların insan girişiminden arınmış bir özgürlüğe hakları vardır ve bu hak onların varoluşlarında saklıdır. Doğal kaynakların korunması,, çevremizin havası, suların ve topraklarının temizlenmesi her ne kadar önemliyse de; derin ekoloji yanlılarına göre bu tip girişimler genellikle yüzeysel kalmaya yönelik girişimlerdir. Halbuki sorunlarımız özüne, derinlemesine inen sorunlarla karşı karşıya olduğumuza göre daha köklü, çözüm yolları aramak zorundayız. Yalnızca insanlar faydalandıkları için değerli görülen bir dağın veya bir nehirin bu fayda durumuna bağlı görülen yaşamları aslında her zaman tehdit altında demektir.

Dünyamıza, İngiliz bilimcisi James Lovelock’un ileri sürdüğü Gaia varsayımı açısından bakan derin ekoloji yanlılarına göre dünyamız üstünde yaşayan tüm canlı türleri ile yaşayan muazzam bir organizmadır. Bazı düşünürlere göre müthiş bir dengeli yaşam örneği olan dünyamızı kurtaracak ögeler ona karşı duyacağımız saygı ve sevgidir. Hatta bazılarına göre çok eski çağlarda yaşamış olan atalarımızın sezgileriyle elde ettikleri bilgelik sonucu gezegende var olan herşeyi kutsal bilmelerini bugün yeniden elde etmeye çaba göstermeliyiz. Ancak bunu başarabilirsek geleceğimizi garanti altına alabiliriz. Kısacası kendimizi arzın merkezi gibi görmekten vazgeçersek yepyeni bir voroluş olgusunu yakalayarak yaşamımızı sonsuza kadar sürdürülebiliriz. Öyle anlaşılıyor ki dünyamızın güneş sisteminin merkezi olmadığını kabul ettiğimiz gibi biz insanların da arzdaki yaşamın merkezi olmadığımızı benimsememiz gerekmektedir. Derin ekoloji yanlıları böyle bir durumu insan merkezli (Anthropecentric) değil, yaşam merkezli (bio-centric) olmak diye ifade etmekteler. Özellikle Batı uygarlığı insanları kendini çok uzun süreden beri yaratılmışların egemeni ve yaşam piramidinin en üst noktasındaki bir tür olarak görmeyi benimsemiştir. Böyle bir görüş de insanların doğayı rahatlıkla sömürmesine yol açmıştır. Herşeyin her yaratığın kendi emrinde ve kendi çıkarları için varolduğu kanısı ile haraket eden insanlarda yüzseksen derece bir dönüşle yaşam- merkezli (bio-centric) bir değişmeyi beklemek bugün için belki gerçekçi bir bekleyiş olamaz. Fakat derin ekoloji yanlıları bunun öyle pek de güç olmayacağı kanısındadırlar. Çünkü uzun süredir egemen olan insan-merkezli (anthropo-centric) inanış bugün artık bu inançta olmayan insanların da yaşamını tehdit etmektedir. Gereken değişme “kendini beğenmişlikten” cayıp gezegeni hatta evreni begenip sevmek, onunla özdeşleşmek gibi bir değişme gerektirmektedir. Bütün sorun kendimizi doğanın dışında, ondan ayrı görmeyip onun içinde ve bir parçası olarak görebilmekte yatıyor olmalı.. Ancak böyle bir bakış açısı bizim kendimizin ve gezegenimizin bir bütün oluşturduğumuz gerçeğine bizi kavuşturduğu zaman yine tümü ilgilendiren korkunç bir sonuçtan kurtulabileceğimizi düşünebiliriz.

Görüldüğü gibi derin ekoloji kavramı aslında öyle pek kolayca kabul edilebilecek bir kavram, bir tutum gibi görünmüyorsa da Doğu dinlerinin tümünde, sufizm ve şamanizmde egemen olduğu bir gerçektir. Eko-sistemdeki tüm yaşayanlarda özdeşleşmenin sonucu gezegenimizi ve kendimizi kurtarabileceğimizi söyleyen ve adı derin ekoloji yanlılarının başında anılan Profesör Arne Naess’e göre, böyle bir özdeşleşme doğal olarak politik değişmeler getirecektir. Sekiz maddelik derin ekoloji platformunun birinci maddesi kanımca en önemlisidir. Zira öncelikle ortaya “yarar” görüşü ile taban tabana zıt bir “değer” sorunu atılmaktadır. Gezegendeki tüm insan ve insan dışı canlıların sağlığı ve gelişmesinin başlı başına bir değeri olması ve bu değerin insan amaçlarına yararlığı ile bağlı olmadığı ifadesi vardır. Bir başka deyişle, öteki canlıların yaşamının bir değer ifade etmesi için insana yararlı olması gerekmemektedir. Çoktan yerleşmiş olan ancak bize yararlı olanların korunmasının önemli görülmesi kanısını kökünden sarsan bu tutumun kolay kolay destek bulamayacağı kuşkusuz çok açıktır. Bilindiği gibi hem bilim hem de geçerli dini inançlara göre tutumlarımızda bütünsellik değil ikilik egemendir. Madde ve ruh ikilemi, biz ve Tanrı ikilemi, biz insanlar ve doğa ikilemi gibi. Arne Naess derin ekoloji platformunun bu radikal görüşünün çok önemli olduğunda iddialı görünüyor. Çünkü Naess’e göre ancak bu görüşü benimseyebilirsek, bize yararlılığını bilemediğimiz yaratıklarla hatta cansız varlıklarla özdeşleşmemiz olanağı ortaya çıkabilir. Ancak böyle bir özdeşleşmeye dayanan girişimlerle bütünü kurtaracak ekonomik ve politik değişmeleri gerçekleştirebiliriz. Böyle bir yaşam hakkı ve her türlü var oluşa yaşam hakkı tanımak aslında biz insanlara mı düşüyor sorusunu sorduğumuz zaman bu “değer” görüşünü daha da karmaşık yapıyoruz kanımca. Ama varoluşun nedenlerine inmeden, madem var o halde değeri kendinde veya içindedir diyebilmenin de o kadar güç olmadığını görüyorum.

Buraya çağımızın ileri gelen düşünür ve psikiatristlerinden olan R. D. Laing’in şu sözlerini eklemek gereksinimini duydum:
“Kopernik’in getirdiği devrimci düşünce ile gezegenimiz, Ptolem dünya görüşünü geride bırakarak öteki gezegenlerin arasında ki yerini bulmuştur. İnsan da evrenin merkezi olmadığını anlayarak kendi gözündeki o üstün yerini yitirmiş bunun sonucu olarak da bir olgunluğa erişmiştir, Aynı biçimde bizim de şimdi artık doğadaki hak ettiğimiz yeri bilmemiz gerekir. Bu yer hovarda bir ‘patron’un, sömüren ve ganimet paylaştıran bir kralın oturduğu yer değildir. Bu yer, dünyadaki türlerin birbiri ile ahenk içinde yaşadığı bir yerdir.”

Derin ekolojinin ikinci önemli ögesi çeşitli yaşam biçimlerinin bu değerlerin gerçekleşmesine katkıda bulunması ile ilgilidir. İnsanların bu tür ve cins zenginliğini tüketip yok etmeye hakları olmamakla beraber hepsi de yaşam gereksinimlerini karşılamak üzere birbirinden yararlanmak zorundadırlar. Önemli olan, insanların insan dışı yaratıkların dünyasından aşırı biçimde yararlanarak türlerin tükenmesine yol açmamasıdır.

Derin ekolojiye göre insan yaşamının ve kültürlerinin devamı bakımından nüfus kısıtlaması da bir ön koşuldur. İnsan dışı yaşamın da devamı yine nüfus artışının durdurulmasına bağlı görülmektedir. Bütün bu olumsuzlukların çözümü için politikalarda köklü değişikler gerekmektedir ve ancak bu yapılırsa eldeki sonuçlar şimdiki tehlikeli durumu önleyebilecektir.

Derin ekoloji ögelerinden bir başkası da ideolojik değişmelerin başında gelmesi gereken bir husus; gittikçe yükselen bir yaşam düzeyi yerine biz insanların yaşamımızın niteliğine önem vermemizdir. Sade ve nitelikli yaşam koşullarına razı olursak yaşamımızı; herşeyin artması, büyümesi ile değil nitelikli bir yaşam düzeyi sağlamasıya değerlendirebiliriz. Arne Naess’e göre derin ekoloji yanlıları ileri sürülen bu görüşleri koşulsuz üstlenirlerse gereken değişmelerin gerçekleşmesi için çaba göstereceklerdir. Kanımca derin ekolojinin bu önerilerini benimseyebilmek için önce insan cinsinden olmanın kibir ve azametinden hiç olmazsa, bir parça ödün vermemiz gerekir. İnsan olarak geliştirdiğimiz benlik bilincimizi aslında sorgulamak bile bir “bio-spiritual” biyolojik tinsellik yolculuğuna çıkmamızı gerektirecektir. Böyle bir yolculuk sonunda elde edeceğimiz genişlemiş bir benlik, dağları, ormanları, denizleriyle tüm Gaia’yı hatta evreni bile kapsamı içine alacaktır.

Tinsel bir içsezi ile birlikte duygularımızında bir hayli gelişip gürleştiği bir dünyada karşılıklı bağımlılık kavramı yalnızca bilimsel bir veri olmakla kalmayıp yüreklerimizde de yerleşmiş olursa “bio-centric”, bio-merkezci bir eşitliğe kavuşmak gerçek dışı sayılmayacaktır. Derin ekoloji yanlıları biz insanlarda böyle bir yeteneğin potansiyeline dayanarak kişiliğin ötesinde (transpersonal) bir varoluşun bizi tüm yaşam ile birleştirebileceğini vurgulamakta ve bunu önümüzdeki üçüncü binyılda olanaklı görmektedirler. Bu dar kişilik, kendisi dışında var olan yaşamı yadsımakta ve kendisini hem çok farklı hem üstün gördüğü için öteki yaşayanları rahatlıkla sömürmeyi ve onları esiri saymayı kendisi için bir hak bilmektedir. Joanna Macy’e göre Batı insanı şimdilerde artık kendi farklılığını yeni bir biçimde algılayarak bu dar kimlikten geniş benliğe yönelmekte ve “yeşermektedir”. Bunu yaparken de, Avustralya, Güney ve Kuzey Amerika kıtalarında yaşayan yerli halkların geleneksel yaşam felsefelerinden esinlendiklerini ifade etmekten kaçınmamaktadırlar. Bu kültürlerin insanlarının yaşam biçimlerini çoğumuz “ilkel” buluyor olabiliriz. Buna rağmen inançlarının ve bu inançlar ışığında gelişmiş olan yaşam biçimlerinin dünyamızı yok etmediğini ve edemeyeceğini gözönünde tutmalıyız. “Yeşil” olmanın böyle bir tinselliği kapsaması bazılarınca us dışı bulunabilir. Ayrıca, Arne Naess’in önerdiği politik ve ekonomik atılımlar ve girişimler böyle tinsel bir yolculuğu benimseyen kişiler tarafından mı gerçekleştirilecek diye sorulabilir. Naess’e göre tüm biyosfer’le özdeşleşebilirsek kendimizi savunmamız doğa ve doğal yaşam için de savunmamız olacaktır. Böyle bir ekolojik benliğe kavuştuğumuz zaman kendimizi koruyup sevmekle, doğayı korumak ve sevmek arasında hiçbir ayrıcalık olmayacaktır. Bu görüşü Avustralyalı derin ekoloji yanlısı John Seed şöyle anlatıyor: “Geliştireceğimiz stratejiler dar benliğimizin çerçevesi içinde değil, çok geniş ve görkemli bir çerçeveye yer küreye dayanarak, onun ilhamı ile biçimlenmişse, ki bu dört milyon yıllık bir evrimi kapsar, o zaman sonuçları çok daha kuvvetli, çok daha cesur ve çok daha inatçı ve kuşkusuz çıkar gözetmeyen bir atılımla elde etmiş olacağız. Çoğumuzu felce uğratan bir vurdumduymazlık genellikle kavrulmuş, küçülmüş bir benlikle yetinmemizin sonucudur.”

http://www.hayvanozgurlugu.com/news.php?item.8.2

Çocuk Eğitiminde Hayvan Özgürlüğü

“Bir insanın bakış açısını değiştirmek,
o insana yeni bir dünya armağan etmektir…”

Eğitimin tanımında ısrarla vurgulanan bir nokta, davranışlarımızın “kalıcı izli” olması gerektiğidir. Yani bir çocuğun aldığı eğitim, onun yetişkinlik yaşantısında sergileyeceği davranışların temel belirleyicisi olacaktır. O nedenle bugün “hayvan hakları” söz konusu olduğunda neredeyse herkesin ortak bir tavır (kayıtsızlık) sergilemesi şaşırtıcı olmamaktadır. Çünkü Rönesans’la birlikte ortaya çıkan hümanist görüşler, ne yazık ki günümüzde de hala daha geçerliliğini korumaktadır. Hümanist bir bakış açısıyla eğitim alan insanların da, bugün doğa ve hayvan hakları konusunda sergiledikleri vurdumduymaz davranışlarının sanırız eğitimin kalıcı izli davranış değişikliği olduğu yönündeki tanımının somut ifadesidir.

Bugün insan-merkezli yaşam tarzının bizi getirdiği son nokta tüm dünyayı ve içindeki canlıları tehdit eden küresel ısınma felaketidir. Bu acı sonuç insan-merkezli eğitimin sonucudur. Ulus devletlerin iki temel üzerinde (ideal vatandaş ve vasıflı/ara işgücü) insanı eğitmesi sonucunda birey, evrensel bir insan olmaktan ziyade bir vatandaş ya da işgücü olmaktan öteye gidememiştir. Bireyin evrensel bir insan olabilmesi için, insan-merkezli eğitimden bir an önce vazgeçilip, biyo-merkezci bir eğitim hedeflenmelidir. Yani insan, artık dünyanın sahibi olduğu (dünyanın, onun için yaratıldığı) yanılgısından uyanıp, bu dünyanın diğer canlılarla birlikte bir paylaşımcısı olduğunu anlamalıdır. Aksi halde yakın bir gelecekte (İngiliz bilim adamları küresel ısınma bu hızla devam ederse 50 yıl sonra su savaşlarının başlayacağını öngörüyorlar) değil hükmedecek, paylaşacak bir dünya kalmayacak…

Şimdi dilerseniz çocuk eğitiminde – farkında olarak ya da olmayarak – gerçekleştirilen bazı hatalı çalışmalardan bahsedelim. Bu hataların kaynağında yine ne yazık ki, hümanist bir bakış açısı yatmaktadır. Birçok anaokulunun, okul öncesi ya da çocuk gelişimi öğretmeni yetiştiren bölümlerin ve birçok anne-babanın çocuklarına hayvan sevgisi kazandırmak isterken düştükleri bazı hatalar:

HAYVANAT BAHÇELERİ (HAYVAN HAPİSHANELERİ)

Bugün birçok anaokulu, öğrencilerini toplu halde hayvanat bahçesine ziyarete götürmekte, pek çok ebeveyn bir hafta sonu çocuklarını alıp bu yerleri birlikte ziyaret etmektedirler. Aslında bu faaliyet ilk etapta hayvan sevgisini çocuklara aşılamaya çalışan yetişkinlerin iyi niyetli bir faaliyeti olarak görülebilir. İyi niyetle yapılan bir faaliyet olduğundan kuşkumuz yok; ama iyi niyet her zaman yeterli olmuyor.

Hayvanat Bahçeleri olarak bilinen bu yerlere gözümüzün önündeki perdeyi kaldırarak baktığımızda, sevimli bir bahçeden ziyade hayvanların tutsak edildikleri birer hapishane olduklarını görürüz. Birçok hayvan doğal yaşam alanlarından koparılarak kendileri için uygun görülen kafeslere kapatılmaktadır. Bu yerlerin en önemli özelliği, o coğrafyada bulunmayan hayvanların görülebilmesidir.

Örneğin, bir filin coğrafi olarak yaşam alanı ve yaşam şartları bellidir. Bu şartlar gereği bu hayvanın bizim coğrafyamızda yaşaması söz konusu değildir. Ama bu gibi yerler sözüm ona gerekli şartları hazırlayarak buna benzer pek çok hayvanı kendi yaşam alanlarının çok uzağında yaşamaya zorlamaktadırlar.

İnsan türü de dahil olmak üzere pek çok hayvan sosyal canlıdır. Yani tek başına değil, bir topluluk halinde yaşamaya ihtiyaç duyarlar. Yine fillerden örnek verecek olursak; filler de sosyal bir türdür. Ama gelin görün ki, pek çok hayvan hapishanesinde bir ya da en iyi ihtimalle iki fil vardır. Bu örnek diğer sosyal hayvan türleri için de geçerlidir.

Tutsak edildikleri kafeslerin şartları ise içler acısıdır. Afrika’nın en hızlı hayvanını on metrekarelik bir kafesin içinde görebilirsiniz. Pek çok kafes, temizliğinin kolay olması amacıyla beton zeminle kaplıdır. Yani kocaman bir fili beton bir zemin üzerinde ve minik bir alanda tek başına öne arkaya dönüp dururken görebilirsiniz. Her gün belli bir kilometre koşması gereken bir hayvanı bu kafesler içinde dört dönerken izleyebilirsiniz.

Gerek bakıcıların, gerek hapishane yöneticilerinin, gerekse bu yerlerin ziyaretçilerinin kafeslerin içindeki CANLILARI bir meta olarak görmesi hüzün vericidir. Şayet bu hayvanlar bir meta değil de bir canlı olarak görülüyor olsalardı, hiçbir insanın, hayvanların bu haline razı olmaması gerekirdi.

Şimdi bu konuda sorulması muhtemel soruları cevaplamaya çalışalım.

Hayvanlar tutsak edildiklerini hissedebiliyor mu?

Hayvanların Sessiz Dünyası’nın (TÜBİTAK Yay. – 1999) yazarı Marian S. Dawkins, “öteki türler, bizim kendi yaşantılarımızda “haz”, “neşe”, “tatmin” olarak sınıflandırabileceğimiz mutlu duygusal durumları da bilmektedirler” (Sy. 252) diyor. Dolayısıyla, bunun karşıtı olan durumları da, hayvanlar da bizim gibi hissetmektedirler. Yine aynı kitapta hayvanların akıl yetileri ile ilgili çok çarpıcı araştırmalardan bahsedilmektedir. Kısacası hayvanların bir kısmında gelişmiş bir akıl yetisi bulunmakta, hayvan türlerinin geneli ise hissedebilmektedir.

Peki, hayvan sevgisini çocuklarımıza nasıl kazandırabiliriz?

Öncelikle hayvanseverlik konusunda bir açıklama yapmak gerekiyor. Hayvanseverlik, insan-merkezli bir bakış açısının ortaya çıkardığı bir kavramdır. Kimse hayvan sevmek zorunda değildir. Burada önemli olan nokta dünyadaki tüm canlıların yaşam hakkının savunulmasıdır. Örneğin, bir kişi yılanlardan nefret edebilir. Ama bu yılanların yaşam hakkını savunmasına engel değildir. Bir canlı, diğer bir canlı kendi yaşam alanına (beslenme, barınma veya çiftleşme bölgesine) müdahale ettiği anda saldırganlaşmaktadır. Oysa insan türü, durup dururken diğer canlıların yaşamlarına müdahale etme hakkını kendinde görmektedir. Hatta bu müdahaleyi “hayvan sevgisi” adına yapabilmektedir.

O nedenle bizlerin çocuklarımıza kazandırmamız gereken bakış açısı, sevsek de sevmesek de bu dünyayı diğer canlılarla paylaşmak zorunda olduğumuzdur. Kendi yaşamımızı tehdit etmediği sürece de, diğer canlıların özgürce yaşamalarını, bu yaşam hakkına saygı duymamız gerektiğini öğretebilmeliyiz. Tabii böyle bir bakış açısını da tutsak ettiğimiz hayvanları ziyaret ederek gösteremeyiz. Hayvan hapishaneleri, çocuklara ancak kötü birer örnek olarak, olmaması gereken bir şey olarak gösterilebilir. Sağlıklı bir insan aklı bunu gerektirir.

Peki, hayvanat bahçeleri olmazsa, çocuğuma zürafayı nerede gösterebilirim?

Çocuğunuzun zürafayı görme ihtiyacı zorunlu bir ihtiyaç mıdır? Yani çocuklarımız bir fili, aslanı ya da zürafayı hayatları boyunca görmeseler ne kayıpları olur? Ya da şöyle soralım, çocuklarımız fili, aslanı veya zürafayı gördükleri zaman hayatlarında ne gibi değişiklikler yaşanır? Sakın onların bu deneyimden sonra hayvan sevgisi kazanacaklarını söylemeyin. Çünkü böylesi bir sevgi olmasın daha iyi… Bu sevgi, iyi niyetli kötücül bir sevgidir.

Kaldı ki, sevgiyi neden kıtalar ötesinde aramamız gerekiyor? İnsanlar yaşadıkları coğrafyayla uyum içinde olmayı, yaşadıkları coğrafyayı sevmeyi öğrenmeleri gerekir. Çocuklarımız gündelik yaşamlarında ne bir fille ne de bir zürafayla karşılaşamayacaklardır. Ama her gün okula giderken, bahçede oynarken, seyahat ederken pek çok farklı canlı türüyle karşılaşmaktadırlar. Çocuklarımızın uyum sağlaması ve birebir tanıması gereken canlı türleri aynı coğrafyayı paylaştıkları canlı türleridir. Diğer canlı türlerini kitap, CD gibi materyallerden tanıyabilir, zoolojiye merak salanlar da gidip o türleri doğal yaşam alanlarında inceleyebilirler.

Hayvanat bahçeleri nasıl kapatılır?

Hayvanat bahçesi adı verilen hapishaneler, ziyaretçileri olduğu sürece açık kalacaklardır. Açık kaldıkları sürece yeni hayvanlar doğal yaşam alanlarından koparılıp, kafeslere tıkılacak ve ömürlerini hiçbir suçları olmamasına rağmen tutsak halde geçireceklerdir. Yine bu hapishaneler açık kaldıkları sürece, hayvanların orada üremeleri sonucunda doğacak yavruları da tutsak olarak yaşayacaklardır. Bunun için öncelikle artık ziyaretçilerin bu yerleri ziyaret etmemesi, çocuklarının sağlıklı gelişimi için bu gibi yerlerden çocuklarını uzak tutması gerekir. Ziyaretçisi olmayan hayvanat bahçesi en kısa zamanda kapanacaktır.

SİRKLER

Yine pek çok anaokulunda, okul öncesi ve çocuk gelişimi öğretmenliği programında veya ebeveynlerin bakış açısıyla “sirkler” eğlenceli yerlerdir. Gerek ebeveynler tarafından gerekse çocuk eğitimcileri tarafından sirkler olumlanan yerlerdir. Anaokulları öğrencilerini, ebeveynlerse çocuklarını sirklere götürerek yine “iyi niyetli” faaliyetler gerçekleştirirler. Amaç çocuğun hem eğlenmesi hem de hayvanların ilginç gösterilerini izleyerek hayvan sevgisini kazanmasıdır.

Oysa hayvanların o ilginç gösterileri gerçekleştirebilmesi, işkence dolu bir sürecin getirisidir. Bizlere sanki “şeker karşılığı” yapılıyormuş gibi gösterilen hareketlerin altında çok çeşitli işkence yöntemleri ve bu yöntemlerin hayvanları korkuyla yönlendirmesi yatmaktadır. Kullanılan bazı işkence aletleri ve yöntemleri şunlardır;

Zincirler:

Filler eğitim zamanları, nakiller sırasında ve sık sık şov aralarında ön ve arka ayaklarından zincirlenirler. Bu durum sık sık, bacaklarda çeşitli yaralanmalara (ayak çürümesi, çatlak tırnaklar, epiderm) sebep olur.

İp:

Yavrulama bölümünde doğmuş bebek filler eğitim için annelerinden zamanından önce uzaklaştırılıyorlar. Ayırma işlemi sırasında, yavrular izole tutulur, ön ve arka ayaklarından iple bağlanır. Baskıya karşı direndikleri için ip yanıkları oluşur.

Fil Kancaları:

Fil kancaları uzun bir tutaç ve keskin metalden kancaya sahiptir. Filleri disipline etmek için kullanılır. Fillerin derileri kalın olduğu için, bir böcek ısırığını hissedebilecek kadar duyarlıdır. Eğitmenler kancayı kulakların arkasındaki yumuşak doku içerisine, ayakların etrafındaki veya çenenin altındaki yumuşak bölgelere ya da ağız içerisine yerleştirirler.

Kamçılar:

Kamçı sızıları şiddetli ve kalıcı acıya ve ağrıya sebep olur.

Elektrik Şoku:

Kamçı gibi, elektrik şoku da dayanılmaz şekilde acı vericidir. Gösteri öncesinde veya gösteri sırasında, çeşitli boylardaki elektrik verici alteler kullanılarak hayvanlar “eğitilir” veya şov yapmaları sağlanır.

Sopalar:

Sopalar, balta sapları, beysbol sopaları, metal borular gibi aletler yoluyla hayvanlar üzerinde otorite kurulur. İstenmeyen hareketleri yapan hayvanlar bu sopalarla dövülür.

Ateşli Silahlar:

Sirklerde bulunan vahşi hayvanlar, kimi zaman insanın verdiği acı ve ıstıraba karşı gelir ve bunun hesabını canıyla öder. Bu tip durumlarda ateşli silahlar kullanılarak hayvan öldürülür.

Ağız Bağları:

Ayı gibi hayvanlar, kendilerini tehdit altında hissettiklerinde hayvanların kendilerini koruma cesaretlerini kırmak için ve hayvanları bastırılmış olarak tutabilmek için ağız bağları giymeye zorlanırlar. Bağlar, görme, solunum, yeme ve içmeyi engeller.

Bu konuda daha detaylı bilgiye ulaşmak ve gizli çekilmiş işkence (eğitim)görüntülerini izlemek istiyorsanız www.petatv.com adlı siteyi ziyaret edebilirsiniz.

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, hayvanların eğlence amaçlı kullanımını yasaklamıştır. Ama gelin görün ki, yasanın hiçbir yaptırım gücü yoktur. Çünkü bu yasaya karşı işlenen suçlara sadece 250 YTL para cezası konmuştur. Burada çözüm yine çocuk eğitiminde yatmaktadır. Çocuklarımıza hayvanların bir eğlence nesnesi olmadığını öğretebilmemiz gerekiyor. Bunun için de sirkler, ancak kötü örnek olarak, yapılmaması gereken şeyler olarak çocuklarımıza sunulabilir.

HAYVAN TİCARETİ (PET SHOP)

Birçok eğitim kurumunun, ebeveynin ve hatta hayvanseverin içine düştüğü bir hata da evcil hayvan konusudur. Evinde hayvan besleyen insanların hayvan sevgisiyle, bizim bahsetmiş olduğumuz her canlının yaşam hakkının savunulması çok farklı konulardır. Evcil hayvan kavramı yine insan-merkezli bir bakış açısının sonucudur. Bu bakış açısıyla hayvan yine bir meta olarak görülmektedir. Evimizde beslediğimiz, çocuğumuza arkadaş olan, gelişmiş bir oyuncak gibidir.

Evcil hayvan kavramının ortaya çıkmasıyla hayvan ticareti büyük boyutlara ulaşmış ve bunun sonucunda yine olan hayvanlara olmuştur. Doğada bir karşılığı bulunmayan ara (melez) türler üretilmiştir. Bu ara türlerin üretiminde en çok köpek türü kullanılmıştır.

Yine bu ticaret sayesinde pek çok hayvan bir ülkeden başka bir ülkeye transfer edilmiş bu transferler sırasında yarıya yakını yolda ölmüştür. Hayvan ticaretinin yapıldığı pet shop adı verilen dükkanlarda onlarca hayvan zar zor dönebildikleri kafeslerde tutsak edilmektedir. Bir hevesle bu pet shoplardan alınan hayvanlar, çocuğun hevesi geçince ya da bakımında zorlanınca sokağa terk edilmektedir. Bu durumda terk edilen hayvanların hissettikleri duygusal çöküntüyü de bir kenara bıraktık, bu hayvanların belediyeler tarafından zehirlenerek öldürülmesiyle bu evcil hayvan serüveni son bulmaktadır. 5199 Sayılı yasa belediyelerin hayvanları zehirlemesini yasaklayıp, belediyelerin barınak kurmasını zorunlu kılsa da, bahsi geçen yasanın yaptırımı yok denecek kadar azdır.

Burada önemli olan, barınak kurarak havuzun dibindeki deliği kapatmaya çalışmak yerine, havuzu dolduran çeşmeyi kapatmaktır. Bu çeşme, hayvan ticaretidir. Hayvan ticaretine sebep olansa “evcil hayvan” beslenmesidir.

Evcil hayvan beslemek, beslediğimiz canlı üzerinde hakimiyet kurmak ve kendi bencil duygularımızı tatmin etmektir. Bu bencil tatmin, beslediğimiz hayvanın bize bağımlı yaşar hale gelmesine ve duygusal açıdan bize bağlanmasına sebep olmaktadır. Bir kedinin ömrü ortalama on üç yıldır. Bir çocuğun heves etmesiyle alınan bir kedi, on üç yıl sürecek sorumluluk demektir. Barınaklar, alındıktan iki üç yıl sonra çeşitli sebeplerle sokağa atılan kedi ve köpeklerle dolu… Evcil hayvan seven herkes bir kez bile olsa bir pet shop’a gitmiştir. Ama pek az kişi şehirlerinde bulunan bir hayvan barınağını ziyaret etmiştir. Hatta şehrinde bir barınak olup olmadığını bile bilmemektedir. Çünkü ne yazık ki, kapitalist kültür, tüketiciliği had safhaya ulaştırmış ve pet shopların ışıklı dükkanları bize cazip gelirken, barınakların (parasızlıktan) pis ve kokulu durumları bize çekici gelmemektedir.

Şayet çocuklarımıza hayvanları sevdirmek istiyorsak, bu işe sokağımızda bulunan hayvanlardan başlayalım. Çocuklarımıza, mülkiyetçi bir zihniyetle hayvanları bir eşya gibi sahiplenmek yerine, hayvanları yaşadıkları sokakta besleyerek, başlarını okşayarak ve ihtiyaçları olduğu zaman veterinere götürerek sevgimizi ve yaşamı paylaşmayı öğretelim. Çocuklarımızı pet shopa götürmek yerine, şehrimizde bulunan hayvan barınağını ziyaret edelim ve ordaki hayvanlara karşılıksız yardım ederek sevgiyi paylaşmayı, önceki neslimizin açtığı yarayı sarmayı öğretelim.

Sevgili anaokulu/sınıf öncesi eğitimcisi, bu broşür senin için özel olarak tasarlandı. Bugüne kadar yaptığın şeyler için seni suçlamıyorum. İyi niyetine ve samimiyetine inanıyorum! Ama bugünden sonra yapacaklarından sorumlusun. Hiç kimse doğarken bilgilerle kuşanarak doğmaz. Yaşadıkça öğreniriz. Yaşadıkça gözlerimizin önündeki perdeler birer birer kalkar. Perdeler kalktıkça kendimizle baş başa kalırız. Nitelikli bir eğitimcinin en büyük amacı da işte bu körleştirici perdeleri bireylerin gözünün önünden kaldırabilmesine yardımcı olmaktır. Bugünden sonra o minik bıcırıklarla baş başa kaldığında şunu unutma; onlar için sen ne dersen o’dur. Bugüne kadar sirkler, hayvanat bahçeleri, pet shoplar çoğumuza “normal” gelmiştir. Çünkü bize normal olduğu söylendi. Bugünden sonra bu normları değiştirebilecek güce ve konuma sahip olduğunu unutma!..

Yazan: Sinan İzmir

Bu yazının broşür formatına ulaşmak isterseniz, sinanizmir@gmail.com adresinden isteyiniz.

http://www.hayvanozgurlugu.com/news.php?item.3.2

KAPİTALİZM İLE EKOLOJİK KRİZ ARASINDAKİ İLİŞKİ NEDİR?

Çevresel tahribat alarm verici boyutlara ulaşmıştır. Küresel ısınma, ozon tabakasının delinmesi, üst toprağın kaybı, yağmur ormanlarının temizlenmesiyle oksijenin tükenmesi, asit yağmurları, zehirli atıklar, besinlerdeki ve sudaki böcek zehiri kalıntıları, doğal türlerin hızlanan tükenme oranı, vb. vb. şeylerin büyüklüğü hakkında neredeyse günlük olarak yukarıya doğru revize edilmiş tahminler yapılıyor. Bazı bilim adamları, hayati ekosistemlerin tamir edilemez bir biçimde tahrip olması ve kitlesel insan ölümlerinin başlamasından önce harekete geçmek için 35 yıl gibi kısa bir zamanın olabileceğine inanıyor (Donella M. Meadows, Dennis L. Meadows, ve Jorgen Randers, Beyond the Limits: Confronting Global Collapse, Envisioning a Sustainable Future, Chelsea Green Publishing Company, 1992). Veya, Kirkpatrick Sale’in ifade ettiği üzere, “gezegen küresel bir ekolojik tahribat [ecocide, ekolojik intihar] yolunda ilerliyor, belki de bunun tam eşiğinde.” (“Bioregionalism –A Sense of Place,” The Nation, 12: 336-339).

Çoğu anarşist, ekolojik krizin köklerinin, Geç Cilalı Taş Devri sırasında ataerkilliğin, köleliğin ve ilk ilkel devletlerin ortaya çıkmasıyla beliren tahakküm psikolojisinde yattığını düşünür. Eko-anarşizmin öncülerinden birisi olan Murray Bookchin (bakınız Kısım E) şunu belirtiyor, “toplumsal tahakkümle birlikte ortaya çıkan hiyerarşiler, sınıflar, mülk sahibi biçimleri, ve devletçi kurumlar, kavramsal olarak insanlığın doğayla ilişkisine aktarıldı. Doğa da giderek latifundium [Eski Roma'daki büyük araziler] köleleri gibi acımasızca sömürülecek basit bir kaynak, bir nesne, bir hammadde olarak görüldü.” (Toward and Ecological Society, s. 41). Ona göre, tahakküm psikolojisini söküp atmaksızın ekolojik felaketin gerçekleşmesini önlemeye yönelik tüm girişimler büyük olasılıkla sadece palyatif [kısmen rahatlatıcı] olacak ve bu nedenle de başarızlığa mahkum olacaktır.

Bookchin şöyle devam ediyor, “insanlık ile doğa arasındaki çatışma insan ile insan arasındaki çatışmanın bir uzantısıdır. Ekoloji hareketi, tüm yönleriyle tahakküm sorununu kucaklayamadığı müddetçe, zamanımızın ekolojik krizinin kökenindeki sebeplerin ortadan kaldırılmasına yönelik hiçbir katkıda bulunmayacaktır. Eğer ekoloji hareketi, genişletilmiş bir devrim kavramının gerekliliği ile radikal bir şekilde uğraşmaksızın, sadece kirlilik ve [vahşi hayatı] koruma kontrollerindeki reformizme –sadece ‘çevrecilik’e– bağlı kalırsa, mevcut doğal ve beşeri sömürü sisteminin güvenlik supabı olarak hizmet edecektir.” (a.y., s. 43)

Kapitalizm, tahakküm psikolojisinin ekolojik olarak en tahripkar çıkış yerini bulduğu araç olduğu için, çoğu eko-anarşist kapitalizmin yıkılmasına en birincil önceliği verirler. “Sistem, hiç abartısız doğayı bitip tükenmez bir şekilde hırsla yutmasıyla, bütün biyosferi çöl ve arktik canlı topluluklarının kırılgan basitliğine indirgeyecektir. Bitki örtüsü ile hayvan topluluklarını giderek karmaşık biçimlerde ve ilişkilerde farklılaştırmış olan organik evrim sürecini tersine çevirecek, böylece de daha basit ve daha az istikrarlı bir yaşam dünyası yaratmış olacağız. Bu korkunç gerilemenin sonuçları uzun vadede yeterince tahmin edilebilir bir şeydir –biyosfer, en sonunda insan yaşamının gereklilikleri noktasında çökecek ve insan yaşamı için gerekli olan organik önkoşulları ortadan kaldıracak şekilde fazlasıyla kırılgan bir hale gelecektir. Her ne kadar ne zaman gerçekleşeceğini tahmin etmek imkansız olsa da, yalnızca üretim amacıyla üretim yapmaya dayanan bir toplumdan bunun ortaya çıkması … sadece bir zaman meselesidir.” (a.y., s. 68)

Kapitalizmin ortadan kaldırılması gerektiğinin, çünkü “yeşil” kapitalistlerinin iddialarının aksine “çevre dostu” haline gelecek şekilde kendisini reforme edemeyeceğinin vurgulanması önemlidir. Bunun sebebi, “kapitalizm yalnızca pre-kapitalist doğaya tahakküm kavramlarını geçerli kılmakla kalmaz, doğanın talanını toplumun yaşam kanunu haline getirir. Bu tür bir sistemle onun değerleri hakkında tartışma yapmak, büyümenin sonuçları hakkındaki öngörülerle onu korkutmaya çalışmak, bizzat onun metabolizması ile tartışmaktır. Yeşil bir bitkiyi fotosentez yapmaktan vazgeçmeye ikna etmek, burjuva ekonomisini sermaye birikiminden vazgeçirmekten daha kolaydır.” (a.y., s. 66)

Bu nedenle, kapitalizm, tahakküm (insanın insan üzerinde ve böylece de insanın doğa üzerinde) ve sürekli, sonsuz bir büyümeye (büyüme olmaksızın kapitalizm öleceği için) dayandığı için ekolojik tahribata yol açar.

KAPİTALİST FİRMALAR NEDEN “YA ÖLMELİ YA DA BÜYÜMELİ”DİR?

Endüstriyel üretim 1950′den bu yana elli kat artmıştır. Sınırlı [sonu olan] bir çevre içerisinde böylesi bir genişlemenin, felaketvari sonuçlar olmaksızın sonsuza kadar süremeyeceği açıktır. Ancak, yukarıdaki alıntının akla getirdiği üzere, kapitalizmin büyüme bağımlılığından kurtulması ilkesel olarak imkansızdır.

Kapitalizm kar için üretime dayanır. Bir firma karlı kalabilmek için, aynı endüstrideki diğer firmalarla rekabet edebilmek amacıyla mal ve hizmetleri yeterince ucuz üretmek zorundadır. Eğer bir firma üretkenliğini arttırırsa (tüm firmalar aynısını yapmak zorunda oldukları için), daha ucuza üretebilecek, böylece fiyat kırarak rekabeti zayıflatacak ve piyasadan daha fazla pay kapacaktır –en sonunda daha az karlı firmaları iflas etmeye zorlayana kadar. Üstelik, daha yüksek üretkenliğe/karlılığa sahip olan firmalar büyüdükçe, genellikle ölçek ekonomilerine ulaşırlar (yani daha büyük hammadde miktarlarını toptan fiyatlardan [bulk rates] almak), böylece de daha az üretken/karlı olan işletmeler karşısında daha da fazla rekabetçi avantaj elde ederler. Yani, sürekli olarak artan üretkenlik ayakta kalmak için hayatidir.

Üretkenliği arttırmanın iki yolu vardır; işçilerin sömürülmesini arttırmak (örn. daha uzun [çalışma] saatleri ve/veya aynı ücret karşılığında daha yoğun çalışma) veyahut aynı ürün veya hizmeti üretmek için gerekli emek miktarını azaltacak yeni teknolojilerin uygulamaya geçirilmesi. İşçilerin sömürü düzeyindeki artışları engellemeye yönelik mücadeleleri nedeniyle, kapitalizmde üretkenliği arttırmanın ana yolu yeni teknolojilerdir (her ne kadar kapitalistler verili teknolojiyle işçiler üzerindeki sömürüyü diğer araçlarla daima arttırmanın yollarını arasalar da).

Ancak yeni teknolojiler pahalıdır; yani, sürekli geliştirmelerin maliyetini karşılamak için firma ürettiğinin daha fazlasını satmalı, böylece de sermayesini (makinalar, işletme sahası [floor space], işçiler, vb.) sürekli büyütmelidir. Aslında, kapitalizmde olduğu yerde durmak krize davetiye çıkarmaktır –bu nedenle firma sürekli olarak daha fazla kar için uğraşmalı ve dolayısıyla daima genişlemeli ve yatırım yapmalıdır. Diğer bir deyişle, firma yaşamak için, sermayesini büyütmeye ve geliştirmeye devam etmesine yetecek kadar satabilmek için, sürekli olarak sermayesini ve üretim seviyesini büyütmeli ve geliştirmelidir –yani, “büyü ya da öl”, veya “üretim için üretim”.

Bu nedenle kapitalizm açısından ekolojik krizi çözmek ilke olarak imkansızdır, çünkü “büyü ya da öl” onun doğasına içkindir:

“Kapitalistik piyasa ekonomisinde ‘büyümenin sınırları’ndan bahsetmek, savaşçı bir toplumda savaşın sınırlarından bahsetmek kadar anlamsızdır. Birçok iyi niyetli çevreci tarafından seslendirilen ahlaki dindarlıklar, çokulusluların ahlaki dindarlıklarının manipülatif olması kadar naiftir. Kapitalizmin büyümeyi sınırlamaya ‘ikna edilmesi’, bir insanoğlunun nefes almayı bırakmaya ‘ikna edilmesi’ne benzer. Kapitalizmi ‘yeşilleştirme’, onu ‘ekokojik’ kılma girşimleri, sonsuz bir büyüme sistemi olan sistemin doğası nedeniyle başarısızlığa mahkumdur.” (Murray Bookchin, Remaking Society, s. 93-94)

Kapitalizm varolduğu müddetçe, “insan yaşamının organik önkoşulları”nı ortadan kaldırıncaya kadar, kaçınılmaz olarak “sonsuz bir şekilde doğayı hırsla yutmaya” devam edecektir. Bu sebeple, kapitalizmle hiçbir şekilde uzlaşılamaz: bizi yok etmeden önce onu yok etmeliyiz. Ve zaman giderek tükeniyor.

Kapitalistler, doğaldır ki bu sonucu kabul etmezler. Çoğu kanıtları göz ardı eder veya durumu pembe renkli gözlüklerle görür; ekolojik sorunların göründükleri kadar ciddi olmadıklarını veya çok geç olmadan önce bilimin bunu halletmenin bir yolunu bulacağını savunur. Sağ liberterler bu yaklaşıma sahip olma eğilimindedirler, ancak onlar aynı zamanda gerçek bir serbest piyasa kapitalizminin ekolojik krize karşı çözümler sağlayacağını da söylerler. Kısım E’de, bu argümanların neden çürük olduğunu ve liberter sosyalizmin neden ekolojik felaketi önlemede en iyi umudumuz olduğunu göstereceğiz.

Çeviri: Anarşist Bakış

http://www.hayvanozgurlugu.com/news.php?item.34.7

UCU KIR-A DAYALI ŞEHİR ÖRGÜTLENMESİ

Yaşamlarımıza KIR-da devam etmeyi, yaşamsal ihtiyaçlarımızı kendi emeğimizle üretmeyi kurtuluş olarak görmekle beraber; mücadelemiz sadece kurtuluş değil özgürlük mücadelesidir. Çünkü dünyada savaşlar, adaletsizlikler sürerken kapitalizm veya başka bir iktidar varken özgür olamayacağımızın bilincindeyiz. Birimiz bile özgür değilse hepimiz tutsağız sözünü tümüyle yüreğimizde hissediyoruz. Bizlerce mücadele; şehirde isyanı örgütlemek ve şehrin KIR-ılması için yıkıcı faaliyetler yürütmek, devlet denen yapının gaddarlığını, anlamsızlığını ve gereksizliğini gözler önüne sermekle beraber yaşamları KIR-a komüne evriltmek olmalıdır. Bu mücadele şekilleri birbiriyle eşgüdümlü olarak sürmeli ‘Şehir yıkarak yaratmalı, Komün yaratarak yıkmalıdır’.

‘Kapitalizme karşı mücadele’ bu topraklar için çok da yeni bir söylem olmasa gerek; şuan ki iktidara karşıt pek çok görüş söz konusu olsa da bu iktidarın yıkılıp yerine, içeriği her ne olursa olsun iktidarı araç olarak kullanmakta dâhil, yaşadığımız ve düşlediğimiz hayatta yeri olmayan otoritenin mülkiyetin KIR-ılması noktasında olumlu sonuçlar alınamamıştır. Komün yaşamının ulaşılması imkânsız bir ütopya olmadığını yaşamımızla örneklemek, anti-otoriter bir yaşama evrilmek bizlerce hiyerarşik olmayan ilişki biçimlerinin bugünden hayata geçirilmesi ile mümkün olacaktır.

Kapitalizme yani tüketim kültürüne karşı verilecek mücadele içinde KIR-a dönüp bugünkü kapitalist hayatı komün hayatıyla yer değiştirip satmadan ve satın almadan mülkiyetsiz bir yaşamı mümkün kılacak pratiğe erişmeye çalışmak gerektiği inancındayız. Kapitalizme düşünsel olarak karşı olsak dahi üretime geçmediğimiz, takas ekonomisini hayata geçirmediğimiz, satarak ve satın alarak yaşadığımız sürece aslında kapitalist ekonomiden sıyrılmak mümkün değildir.

Yaşadığımız hayatta memnun olmadığımız sorunların temelinde mülkiyet otorite cinsiyetçilik ve şehir hayatı yatmaktadır kıranarşi inisiyatifi olarak mevcut sistemden rahatsız herkesi isyana değişime sosyal dönüşüme davet ediyoruz ve bu isyanı hemen şimdi istiyoruz. Hayat sen yarınlar için plan yaparken başından geçenlerden ibarettir şimdi ayağa kalkmaya ve yaşantına müdahale eden tüm kurumları tüm yapıları KIR-mak için isyan etmeye sahip olman gereken tek şeye hayatına sahip çıkmaya çağırıyoruz. Hayat şimdi yaşanandır…

KırAnarşi kiranarsi@hotmail.com

http://www.hayvanozgurlugu.com/news.php?extend.62

Kentin özgür ekolojik geleceği – Emet Degirmenci

Endüstriyalist kapitalizm gelişirken kentle kır arasındaki uçurumu gittikçe arttırdı. İnsanlar iş ve aş bulmak için kentlere göç etmek zorunda kaldı. Aynı zamanda kentin kozmopolitan yapısı insanları özgürleştirir diye umuluyordu. Oysa kırdaki dayanışma ruhunun kentte yok olduğunu görmek uzun sürmedi. Bu bağlamda 19. yüzyıl başlarında örneğin, Charles Dickens’in romanlarında konu ettiği Londra’ya kırsaldan gelenlerin kültürel çatışmaları ve artık yalnızlaşmakta olan birey vardı.

Krismas Karol’un kasabaya ya da kente birkaç günlük de olsa cömertlik ve dayanışma ruhu getirmesi umut edilirdi. Türkiye’de ise özellikle 1990’lardan sonra politik, sosyal ve ekonomik nedenlerle Doğu ve Güneydoğu’dan ve hatta Anadolu’nun iç kesimlerinden İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük kentlere olan göçleri göz önüne getirebiliriz. Oralardan gelenlerin kentin var olan elit dokusunu ‘çarpıklaştırdıkları’ konu edilir oldu.

İnsanlar nasıl düşünüyorlarsa çevreleri de öyle şekillendirirler. Burada insanın insan üzerindeki egemenliğinin kentleri de hasta ve atıl yapılar haline dönüştürdüğünü saptamalıyız. Buna örnek olarak Moskova’da gerek kapitalizmle yarış nedeniyle, gerekse devlet otoritesini yansıtan Stalin döneminde inşa edilmiş olan devasa betonarme yapılar gösterilebilir. Yanısıra Hitler’in totaliterliğini ve faşist ruhunu yansıtan bir dizi örnekler de sıralanabilir. Toplumsal ekolojist olarak kentin özgür ekolojik dönüşümünü sağlama konusunda son yıllardaki uzmanlık alanım olan bireysel ve toplumsal düzeydesürdürülebilirlik olarak tanımlayabileceğimiz ‘kalıcı kültür’ (perma culture) den yararlanacağım.

Bu konu özellikle yaşamaya henüz başladığımız küresel iklim krizi sorunuyla çok yakından ilişkili. Bunun yanında ekolojik sorunları toplumsal sorunlardan ayrı tutamayacağımız apaçık anlaşılmış durumda. Son yıllarda insanlar soruna çözüm olarak tersine göç, bır baska deyişle kentin sorunlarından kurtulmak için köye göçmeye başladılar. Oysa kararların ‘güçlü’ tarafından diğer insanları tahakküm altında tutmak için verildiği ortamda yaşadığımız yerin küçük ya da büyük olması neyi farkettirir? O halde ekolojik olarak karbon ayak izi üretmeyen, politik olarak da demokratik bir kentin nasıl olabileceği önemlidir. Endüstriyalist kapitalist toplumun eseri olan küresel iklim değişimi bir yandan insanları (gezegenin diğer canlılarıyla birlikte) susuzluk ve kuraklığa sürüklerken, aynı zamnda sel baskınları ve ekilebilir toprakların kaybına yol açarak kentin hastalıklı ve atıl yapısını arttırmaktadır. Nerede olursak olalım dünyamız iklim değişiminin getirdiği felaketlerle bizi geceğimizi kestiremez hale getiriyor. Elbette fakir ülkelerin insanlarının seçimi ise çok daha sınırlı durumdadır. İklim uzmanlarına göre sadece kuraklıktan dolayı 2020’ye kadar en az 200 milyon insan bulunduğu yeri terk etmek zorunda kalacaktır. Yine sırf kuraklık nedeniyle 2007’de Tahran yakınlarında 88 köy yerini terk etmek zorunda kaldığı belirtiliyor. Oysa hani bir zamanlar kırsalın ekolojik olarak kendine yeter yapısı vardı. Kentler ise kapitalist üretim ve tüketim ilişkilerinin en keskin döndüğü yerler olup ekolojik krize en fazla katkıda bulunan yerler ola gelmiştir.

Kentin ekolojik ve toplumsal dönüşümünü sağlamak için kendimiz ve toplumumuz için verilecek kararlarda aktif rol oynayan bireyler olmamız gerekiyor. Çünkü ancak aktif yurttaşlar hayal ettikleri özgür ekolojik kentleri yaratabilir. Toplumsal ekolojinin kurucusu Murray Bookchin ‘Kentsiz Kentleşme’ (Urbanization Without Cities) kitabında antik Yunan da Atinayı o dönemin olumlu örneği olarak ele alırken, kadınların ve kölelerin özgürlük eksiliğini dile getirir. Dolayısıyla özgür kentin

ancak özgür yurttaşlarıyla birlikte şekillenebileceğini göz önünde bulundurmamız gerekiyor. Kısacası nüfusun bir kesiminin aktif olmadığı bir kentin özgür olaması beklenemez.

Geleceğin özgür kentlerinde kentin var olan merkezi yapısının mahalleler düzeyinde doğrudan demokrasi vasıtasıyla yönetilebilir hale dönüştürülmesi gerekir. Özgür yurttaşlardan oluşan (ve yeri geldiğinde geri çağrılabilecek) mahalle meclisleri insanlara kendi yaşadıkları yer hakkında kendilerinin karar vermesini sağlaymalıdır. Bu meclislerden oluşan ağ doğrudan demokrasinin can damarlarını oluşturacaktır. Meclisler ise kentin diğer meclisleriyle organik bağını sürdürecektir.

Böylelikle hatta kendi bölgesindeki meclislerle Bookchin’in deyimiyle “komünlerin komününü” oluşturacaktır. Kent hakkında

yapılacak herşey insani ölçekte olacağı için atıl yapılardan kaçılacak, kent devingen ve sinerjik bir yapıya dönüşecektir.

Böylelikle kent artık halkın dört yılda bir istemeyerek sandığa gittiği yerler değil, aktif yurttaşların şenlikli katılımıyla kendi yarını şekillendireceği, içinde yaşamaktan hoşnut olacağı organik bir organizmaya dönüşecektir.

Yaşam için yiyeceğin temel olduğu dikkate alınırsa, özgür kentin yiyecek üretiminin en azından yarıdan çoğu kentin kendi alanı ve çevresinden sağlanabilir. Gereksinimin geri kalan kısmı ise kültürel etkileşimi de içeren ve komünal olarak düzenlenen şenlikli takas pazarlarında tamamlanabilir. İnsan etkinliklerinin her birinin karbon ayak izi üretip iklim değişimine katkıda bulunduğuna göre günümüzde geliştirilmekte olan kent bahçelerinden, tohum değişim gruplarına, değiş-tokuş pazarlarına kadar bir dizi projenin bugünden toplum ve ekolojiye önemli katkılar sağladığını şimdiden görebiliriz. Küba’da Sovyetlerin petrol ambargosundan sonra olduğu gibi kullanılmayan yeşil alanların halkın organik yiyecek üretim bahçelerine dönüştürülmeli hatta kamu malı olup özelleştirilen yerleri geri istemeliyiz. Bu yolla toprağa atılan petro kimya menseli gübrelerin üretimi ve tüketimi de günden güne azalacağı için halk sağlığında büyük gelişmeler olacaktır. Çünkü kimyasalların üretilirken ve tüketilirken yalnızca direkt canlı vücuduna değil, suya, havaya ve toprağa kalıcı etkiler yaptığını anımsayalım. Böylesi bir yapıda sosyal problemler de günden güne azalacaktır. Direk demokrasinin islerdiği sokakları gece gündüz her ırk, cins ve sınıf için güvenli ve şenlikli hale gelmiş olacaktır. Benzeri modeller Arjantin’ in özellikle Patagonya bölgesinde ve Brezilya’nın bazı yerlerinde bugünden örnekleri yaratılmaya başlandı. Bugün Türkiye’de oluşturulmaya başlanan organik halk pazarları, takas şenlikleri ve kent bahçesi girişimleri bu hayalin tohumlarını oluşturabilir.

Yukarıda bahsettiğimiz şekilde gereksiz üretim ve tüketim gittikçe azaltılacağına göre devasa tüketim saraylarını (alışverişmerkezleri) da ne yapacağımızı göz önünde bulundurmalıyız. Bu noktada alışveriş ederken bir çift laf edip, halhatır sorabildiğimiz köşe bakkalına ya da hakim kültür altında etnik ya da azınlık olanların kendi renklerini ve tatlarını yansıttıkları küçük alanlara yeniden kavuşabileceğimizi hayal ediyorum. Çünkü ekolojik çeşitliğin toplumsal çeşitlilik olmadan yaşayamayacağı görüşündeyim. Aynı zamanda halk kendi işleteceği kooperatifler vasıtasıyla kendi radyo,televizyon ve diğer basın yayın organlarını işletebilme kapasitesi eceğini de düşünebiliriz. Kentin gereksinimi için ulus ötesi almak zorunda olduğumuz maddi manevi ürünler için hakkaniyetli alışveriş (fair trade) ağları bugünden oluşmaya başladı. Böylece üretenle tüketen artan düzeyde iletişim olanaklarına sahip olabileceği gibi, etik olarak üretenin emeği direkt desteklenmiş olacaktır. Elbette taşımacılığın da toplu taşımacılığa dayanan bir modelle ve her kentin konumuna göre enerjinin de yenilenebilir kaynaklardan üretilebileceği ve mümkün olduğunca atık üretmeyen bir kent yaratmayı da eklemek gerekir.

Sonuç olarak; ulusal ve ulus ötesi tekellerin kontrolünde tüketime dayalı kent yaşamını özgür ekolojik kente dönüştürmek için her düzeyde hiyerarşiden uzak katılımcı bir kültür yaratmamız gerekiyor. Bookchin’in geliştirdiği özgür yerel yönetimcilik anlayışını temel alarak, bu modeli kendi kentimizin somut gerçeğine göre şekillendirebiliriz. İşe önce insanın insan üzerindeki ve insanın doğa üzerindeki egemenliğine son verecek kültürü yaratmakla başlayabiliriz. Böylece birey ve toplum kendini doğanın bir parçası olarak görecek ve aktif olarak özgür kentin yapılanmasına coşkuyla katkıda bulunacaktır.

Bu özgür yerel yönetimler aynı zamanda yerel düzeyde konfederasyonlar oluşturacaklardır. Sözü özgür yerel yönetim fikrini ortaya atıp, aynı zamanda yaşadığı yerlerde (ABD’nin New York ve Vermont eyaletlerinde) ilgili deneyimleri başlatmış olan Bookchin’in kendi sözleriyle noktalarsak: “… konfederalizm vasıtasıyla toplumlar arasında karşılıklı bağlar sürekli korunur. Konfederasyonda toplumlar kendi kişiliklerini korur… Bu da kendi içinde çeşitliliği taşıyan ekolojik özgür bir toplum demektir.”
—
* Toplumsal proje geliştiricisi, araştırmacı ve aktivist

http://www.kuyerel.com/modules/AMS/article.php?storyid=3944

Reklamlar neyi satıyor ?

Liderlik ruhu, bir arabada artık.

Özgürlük, bir adet mobil telefon kartında saklı.

Aşk ve sevgi, bir adama ya da kadına değil; dondurulmuş yiyeceklere duyulan güçlü bir duygu.

Huzur ve güven, sigorta şirketlerinin hazırladığı poliçelerde gizli.

Hayatın tadı, kahverengi ve kolalı bir iksirin(?) şişesinde. Aynı şişe bize özlemini duyduğumuz mutlu ve neşeli aile sofralarını da vaat ediyor.

Kariyerle birlikte çocuk da yapmak isteyenler bir hijyenik ped yardımıyla ikisinin de altından kalkabilir.

Pek çok anne, yeni doğan bebeğinin günlük besin ihtiyacını anne sütüyle değil, mama firmalarının
tozlarıyla karşılaması gerektiğinin doğruluğuna inanmak üzere.

Her yaştan insanın başını döndürmek ve etki altına almak için doğru araba modeline sahip olmak yeterli.

Kesinlikle paylaşmamamız tavsiye edilen, isminden bile bencillik akan gofretler var.

Unutulmayan tadlar, anneannemizin yaptığı mis kokulu çöreklerde değil; o pamuk elli anneannelerin bile torunlarıyla paylaşmak istemedikleri ve bizim dondurma zannıyla aldığımız, plastik ambalajlı ‘’yenilebilir buzlu gıda’’ larda.

Güzellik, sadece genç olmakla mümkün ve yılların yüzümüzdeki hafızası olan çizgilerden kurtulmamız şart. Kozmetik kremler bize nerdeyse sonsuz gençliği vaat ediyor.

‘’Çünkü siz buna değersiniz’’ diyor bir saç boyası firması, utanmadan. Yani, ürün bizden daha kıymetli aslında. Ama bakalım biz ona layık mıyız?!

Seçkinliğimizi ve ayrıcalığımızı, isminin içinde hill, city, village, valley,country uzantılarından biri olan, sonradan oluşturulmuş ruhsuz semtlerdeki sitelerin birinden seçeceğimiz ev belirliyor.

Buket Gencer

Nükleer Enerjiye Karşı Çıkmanın İlk 35 Nedeni – Ümit Şahin

a- Politik gerekçeler:

1. Nükleer santrallar, endüstriyalizmin ve yüksek teknolojiye tapınmanın en uç noktalarından birini temsil eder.
2. Aşırı enerji tüketimine ve masif (büyük miktarlarda) enerji akışına olan bağımlılığı arttırır, enerji yoğunluğunun düşürülmesi girişimlerini baltalar.
3. Tüketim toplumunu, enerji israfını ve kullan at mantığını seçeneksiz hale getirir.
4. Nükleer silahlanmayla ve savaşlarla bire bir ilişkisi vardır, askeri ya da sivil reaktörlerin bazı tipleri nükleer silah hammaddesi üretir.
5. Uluslararası güç dengelerinde barışçıl olmayan stratejik bir silah olarak kullanılır.
6. Merkezi denetimi zorunlu kıldığı için enerji üretiminde ve dağıtımında merkezileşmeye neden olur.
7. Yapımına antidemokratik süreçlerle, merkezi olarak ve kamuoyunda özgürce tartışılmasına izin verilmeden karar verilir; aynı şekilde yapılır ve işletilir.
8. Toplumu ikna etmek için beyin yıkama/rıza yaratma kampanyalarını kullanır.
9. Şeffaf değildir, yatırım kararından silah yapımına, kazalardan atıklara kadar her aşamada gizlilik esastır.
10. Teknolojiyi elinde tutan, denetleyen ve dağıtan hegemonik devletlerin gücünü ve bu ülkelere olan bağımlılığı arttırır.
11. Teknokrasinin ve uzmanların egemenliğindeki toplumsal ve ekonomik düzeni pekiştirir.
12. Sabotajlara karşı korunma adına asker ve polis denetimini meşrulaştırır.
13. Özellikle yatırım aşamasında büyük rüşvetler döner.
14. Enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji ekonomisine geçişin önünde engel oluşturur.
15. İklim değişikliğinin çözümü için asıl yapılması gerekenlere karşı kalkan olarak kullanılır.
16. Toplumda “herşeye kadir canavar ‘nükleer teknoloji’ karşısında kalıcı ruhsal hasar” oluşturur (F. Hundertwasser, 1979).
17. Enerjiyle ilgili araştırma bütçelerinin büyük bölümü yenilenebilir kaynaklar yerine nükleer enerjiye harcanır.
18. Toplumda nükleer teknolojiye karşı olağanüstü bir güvensizlik mevcuttur.

b- Nükleer enerji üretimindeki sakıncalar:

19. Teknolojisi, yapım, inşaat ve güvenlik maliyetleri çok yüksektir.
20. Riski çok büyük olduğu için sigortalanamaz ve finansal riski kamuya yüklenir.
21. Yapım süresi çok uzundur, büyük gecikmeler yaşanır ve zamanında bitmez. Geri ödeme süresi çok uzundur.
22. Uranyum madenciliği ve yakıt üretimi/zenginleştirme aşamalarında sürdürülebilir olmayan kaynak bağımlılığı yaratır.
23. İşletim ömrü 40 yıl kadardır ve bu aşamadan sonra devreye giren söküm maliyetleri çok yüksektir.
24. Yüksek düzeyde uzman iş gücü kullanır, yerel ve ulusal düzeyde anlamlı istihdam yaratmaz (kaza sonrası temizlik işleri hariç).
25. Enerji üretimi verimsizdir (soğutma sırasında büyük miktarda enerji kaybı olduğu için üretilen net enerji miktarı düşüktür).
26. Arızalarda üretim çok uzun süre durur, santral atıl hale gelir.

c- Nükleer enerji üretiminin riskleri ve tehlikeleri:

27. Kazalardan kaçınılamaz, tasarım kusurları, yıpranma, mekanik ve insani hatalar nedeniyle kaza olasılığı yapısaldır. “Yeni” diye pazarlanmaya çalışılan modeller için başka bir deneme olanağı olmadığı için toplum “kobay” olarak kullanılacaktır. Kaza ve sızıntılar, yüksek toplumsal maliyete yol açar ve sınır tanımaz.
28. Normal işleyişi sırasında farkedilmeyen sızıntılar nedeniyle çevresinde radyoaktif kirlilik yaratır.
29. Yüzbinlerce yıl radyoaktif kalan atıkların zararsız hale getirilmesi mümkün değildir.
30. Çeşitli şekillerde yarattığı radyoaktif kirlilik hastalıklara, hayvan ve bitkilerde mutasyonlara yol açar.
31. Sabotajlara açıktır.
32. Deprem sırasında kaza riski ortaya çıkar. Fay hatları yakınına reaktör kurulması ekstra risk yaratır.
33. Sel ve tayfun gibi meteorolojik afetlerde kaza riski ortaya çıkar.
34. Soğutma suyunun geri verilmesi sırasında nehirlerin, göllerin ve denizin ısıl kirlenmesine neden olur ve sudaki canlı yaşama zarar verir. Küresel ısınmaya bağlı olarak suların aşırı ısındığı dönemlerde soğutma işlemi tehlikeye girer.
35. Kapanan santrallar uzun süren söküm aşamasında nükleer atık haline gelir.

DAHA AZ TÜKETEREK DAHA İYİ YAŞAMAK

İnsanlar neden tüketmeye devam ediyor? Neden daha az kazanıp, daha az harcayıp, ailelerimiz ve arkadaşlarımızla daha çok vakit geçirmiyoruz? İnsanlar bu şekilde hem daha iyi (ve daha adil) yaşayıp hem de çevre üzerindeki etkilerini azaltamaz mı? Bu fikirler, daha sade yaşamaya yönelik sayısız girişimin çıkış noktası oldu. “Gönüllü sadelik” bir anlamda bir yaşam felsefesi. Büyük ölçüde, insanları “başkalarının da yaşayabilmesi için sade yaşamaya” davet eden Mahatma Gandhi’nin öğretilerinden yola çıkıyor 1936’da Gandhi’nin öğrencilerinden birisi, gönüllü sadeliği “dışarıdaki kargaşadan kaçınmak” ve “yaşamın belirli bir hedefe göre bilinçli olarak düzenlenmesi” şeklinde tanımladı. Stanford’ın eski bilim adamlarından Duane Elgin, “dışarıdan bakınca sade ama kendi içinde zengin” olan bu yaşam biçimini, insan gelişimini yeniden düzenleme çalışmalarının temeli olarak aldı. Yakın geçmişte psikolog Mihaly Csıkszentmihalyi, insanların hem bir amaca sahip hem de maddi açıdan hafif olan faaliyetlerle uğraştıklarında hayatlarından daha memnun olabilecekleri hipotezi için bilimsel bir temel önerdi. Sosyolog Amitai Etzioni, sadelik arayışında olan üç insan tipi tanımlıyor:“Vites küçültenler”, yani belirli bir servete ulaştıktan sonra gelirlerini bilinçli olarak düşürünler; bu insanlar aileleriyle daha fazla zaman geçirmek ya da toplumsal veya kişisel ilgi alanalarına yönelmek için yaşam biçimlerini sadeleştiriyorlar. “Kararlı sadelikçiler”, yüksek maaşlı ve statülü işlerini tamamen bırakıp çok daha sade hayat biçimlerini benimsiyorlar. En radikal olanlar ise, radikal değişimler yaratıp, zaman ruhsal ya da dinsel ideallerin de etkisiyle, tüm hayatlarını ahlaki bir sadelik ilkesi çerçevesinde yeniden kuran “azimli, bütüncül sadelikçiler.” Bu gibi girişimlerden bazıları (örneğin kuzey İskoçya’daki Findhorn topluluğu), başlangıçta ruhsal topluluklar olarak ortaya çıkıp, dini kurumların belirlediği ruhani hayat tarzını yeniden yaşayabilecekleri bir alan yaratmaya çalışıyorlar. Findhorn, adalet ve doğaya saygı ilkelerinden yola çıkan “ekolojik köy” özelliğini kısa süre önce kazandı. Diğer bir çağdaş örnek de, sürgüne gönderilen Vietnamlı keşiş Thich Nhat Hahn’ın Fransa’nın Dordogen bölgesinde kurduğu “düşünceli” topluluk Plum Köyü. Köy bugün en az 2000 kişiye inzivaya çekilme imkanı sunuyor. Bu girişimler bir açıdan, Kuzey Amerika’daki Amish tarikatı ya da her genç erkeğin profesyonel yaşama girmeden önce mutlaka biraz zaman geçirmesinin gerektiği Tayland Budist manastırları gibi daha geleneksel dini toplulukların modern kardeşleri. Fakat bütün topluluklarda bu kadar net ruhsal özellikler bulunmuyor. Mesela, 2001’de KuzeyAmerika ‘da kurulan Sadelik Forumu (Simplicity Forum),”sade, adil ve sürdürülebilir hayat tarzları kurmak ve sürdürmek” isteyen “sadelik liderleri”nin oluşturduğu serbest ve laik bir ağ. Daha da yeni bir girişim olan Vites Küçülten Dowunder (Avustralya, Yeni Zelanda ve çevre bölgeleri) ise, 2005’te Sydney’de düzenlenen, vites küçültme konulu uluslararası bir konferansın ardından ortaya çıktı; topluluk, “Avustralya’da, sürdürülebilirlik ve toplumsal sermayeyi önemli ölçüde etkileyecek bir vites küçültme hareketini başlatmayı ve koordine etmeyi” hedefliyor. Vites küçültme hareketi bugün pek çok sanayileşmiş ekonomiden şaşırtıcı destek görüyor. Avustralya’da kısa süre önce yapılan bir araştırmaya göre, katılımcıların yüzde 23’ü önceki 5 yıl içinde bir vites küçültme hareketine katılmış. Yüzde 83 gibi yüksek bir oranda katılımcı, Avustralyalıların çok maddiyatçı olduğunu düşünüyor. Daha önce ABD’de yapılmış bir araştırma da, katılımcıların yüzde 28’inin sadeleşmeye yönelik bazı adımlar attığını, yüzde 62’sinin de bunu yapmak istediğini gösteriyor. Avrupa’da da çok benzer sonuçlar ortaya çıkıyor. Bu girişimlerin başarısına ilişkin araştırmaların sayısı çok sınırlı ama mevcut çalışmalar, sadeleşme yanlılarının gerçekten de maddiyata daha az değer verdiğini, çevreye ve diğer insanlara daha fazla saygı duyduğunu gösteriyor. Daha da önemlisi, sadelik yanlılarının öznel refah duygularında küçük ama önemli bir artış görülüyor. Demek ki, geleneksel modelin aksine, gönüllü olarak daha az tüketmek refahı arttırabiliyor. Tüketiciliğe karşı verilen tepki, tüketim toplumunun sınırlarını görüp bunun ötesine arayışlar içine giren farklı bir kültürün doğmakta olduğunu kanıtlıyor. Her yıl Kasım ayında kutlanan ve insanları tüketiciliğe direnmeye çağıran “Alışveriş Yapmama” günü, artık uluslararası bir fenomen haline gledi. 2006’da yaklaşık 30 ülkede ve ilk kez Mumbai sokakları da dahil olmak üzere, pek çok kentin sokaklarında gösteriler yapıldı. Aynı derecede çarpıcı olan bir başka kavram da, Geçiş Kentleri’nin, yani petrol fayatlarının yükselmesi ve iklim değişikiliği tehditleri karşısında tek taraflı eyleme geçtiklerini açıklayan kent ve kasabaların sayısındaki artış. Eylül 2006’da İngiltere’nin güneybatısındaki küçük Totnes kasabasında başlatılan bu girişim sadece bir yıl içinde İngeltere’deki 20 kent ve kasabaya yayıldı. ABD’de 400 kent, federal hükümetin Kyoto Protokolü’nü onaylamayı reddetmesine karşın, protokolde belirtilen karbondioksit emisyonu hedeflerine ulaşmayı kabul eden ABD Belediyeleri İklim Koruma Anlaşması’nı imzaladı. Yine de bu katılara bakıp çok heveslenmemek gerekiyor. Sade yaşayan topluluklar hala marjinal bir konumda. Savundukları dinsel değerler herkese hitap etmeyebiliyor ve laik versiyonları da tüketiciliğin saldırılarına karşı daha dirençsiz gibi görünüyor. Sözgelimi, Vites Küçülten Downunder hareketi Avustralya’da yaklaşık altı ay boyunca etkin oldu ama iki yıl geçtikten sonra işlerliğini neredeyse tümüyle kaybetti. Bu girişimlerden bazıları büyük ölçüde, daha sade hayat biçimlerini benimsemek için gerekli olan ekonomik güvenceye sahip bireylere bağımlı durumda. Son olarak, zoraki ya da gönülsüz sadelik de işin ayrı bir yönü. Öznel refah, 1990’lı yıllarda “geçiş ekonomileri”nde (eski Sovyet devletleri) geriledi. Küresel tüketicilikle ilgili kanıtların açıkça ortaya koyduğu gibi, yaygın tüketici değerleri, maddi ve çevresel hovardalığın hızını yavaşlatacak gibi görünmüyor. Daha az tüketerek daha iyi yaşama çabaları en iyi ihtimalle marjinal olarak tanımlanabiliyor. Dolayısıyla hala bir soru var: İnsanlar, toplumsal ve çevresel sonuçları bile bile, artık daha fazla tatmin olmadıkları halde neden tüketmeye devam ediyorlar? http://www.ekokent.com/index.php?option=com_content&view=article&id=169:findhorn1&catid=46:utopyalar&Itemid=65

YEŞİL YERLEŞİM PLANLAMASI

Prof. Dr. Semih ERYILDIZ e-mail:  eryildiz@metu.edu.tr

Prof. Dr. Demet IRKLI ERYILDIZ e-mail: idemet@metu.edu.tr  

YAKLAŞIM ÇERÇEVESİ 

Çağrısında “Türkiye nasıl yeşillenir” sorusunu soran “Yeşil Ekonomi Konferansı”nda “yeşil çözüm önerileri” için tartışılması istenen başlıklar “yeşil ekonomi, çözüm önerileri, “yeni –yeşil- düzen”, cinsiyet, yoksulluk -için-yeşil perspektifler, permakültür, ve eğitim” olarak sıralanabilir. 

Çağrı metninde çalışmaya başlamak için “Finansal ve Ekolojik Krizlerin Boyutları”na işaret edilmektedir. Yaşadığımız “krizlerin” büyüklüğü, hele çevreyle ilgili krizin öldürücülüğü değerlendirmesinde oydaşlık sağlanabilir. Finans sistemi var olan düzeni yansıttığı gibi, değiştirme ihtimalini içinde barındırır. 

Bu kabulün doğal sonucu olarak“eko krizin,  toplum ve finansla ilgili kurulu düzeninin sonucu olduğu” dur. “Neden-sonuç arasındaki karşılıklı ilişki çözümlemesi”nden de var olan finansal krizin temelinde ekolojik kriz olduğu çıkarılabilir. Bu durumda toplumsal ve finansal krizin aşılması ile ilgili anahtarın çevre ile ilgili planlama ve tasarımda olduğu sonucuna varılabilir.

Sorunun nasıl çözüleceği nedenlerinin analizi ile ortaya cıkabilir. Önyargılarımız, alışkanlıklarımız, sorunları kolaycı ve ucuz yollarla aşma ile sınırlanmıştır. Üretim süreçleri, yapı ve yerleşimler ekolojik krizin temelini oluşturmakta ve ekonomik krizlerin tekrarlanmasına neden olmaktadır. 

“Yeşil Ekonomi Konferansı”na, planlama ve eko-tasarım alanında çalışan bilim insanlarının, akademik birikimleri ile katılma nedeni ise ekonomi ile ekolojik planlamanın örtüşmesidir. 

İnsan Yerleşimleri kaçak ve çarpık yapılaşma, bina kaliteleri ve planlama sorunlarından dolayı karışık ve büyük boyutlarda sorunla karşı karşıya bulunmaktadır.  Bu çok boyutlu, karmaşık ve acil sorunlar karşısında doğaya eskisinden daha az zarar veren, enerji, su, besin ihtiyacını kendi içinde ve çevresinde karşılayan daha sağlıklı tasarlanmış ve malzemeleri seçilmiş yapılaşma, kendi kendilerine yeterlikleri ile afetlerde çevrelerini ve toplumu sürdürebilir. Ekolojik anlayışla tasarlanan yerleşimler daha konforlu ve sağlıklı yaşam kadar, afet güvenliği de sağladığı için daha verimli, üreten, güvenilir olması nedeniyle de daha çok arzu ve talep edilen çevrelerdir.   

Son krizin “mortagace bunalımı” ile tetiklenmesi rastlantı olarak görülemez. Krizi aşmayı ve yeni yeşil düzeni yaygın ve genel uygulama haline ancak ekonomi düzeni getirebilir.

ÖNERİLER 

EKOPLANLAMA ve TASARIM 

Eko yerleşimlerde enerji ve su depolama, koruma, yeniden kullanma ile hane halkları için yakın çevrede besin üretimi sistemleri planlamanın içselleşmiş ve ayrılmaz bir parçasıdır.  Ekoloji ilkeleriyle tasarlanmış yapılar güvenli, yeniden kullanılabilir ve sağlıklı malzemelerle inşa edilmektedir.   

Planlama ve tasarım çalışmalarımıza edilgen ve etken güneşten yararlanma yöntemlerini ekleyerek enerji gereksinimlerini karşılayabiliriz. Bu alandaki en önemli katkı planlama ve tasarımda eko becerilerin zorunlu uygulamalar haline getirilmesi ile başlayacaktır. Güneş toplayıcılarıyla yapılarda su, ısıtma yanında binanın ısıtılması ve soğutulması ve ısının mekanik enerjiye dönüştürülmesi yoluyla diğer gereksinimlerini karşılayabiliriz. Yapılar elektrik enerjisi gereksinimini kabuğuna, çatısına, duvar, balkon veya yakınlarına yerleştirilecek güneş pilleri ile karşılayabilir, bunlara uygun ortam bulunduğunda güneş, rüzgâr ve jeotermal enerjiden yararlanabilirler. 

MEKAN PALANLAMASINDA YENİ DÜZEN 

Çalışma ve dinlence için üretilen fabrika, atölye, büro, sahil, dağ, kır gibi ikinci, üçüncü konut gibi mekanların üretimi, altyapısı, bakımı, aydınlatılması ve ısıtılması için gerekli maliyet ve çabanın da en aza inmesine katkı sağlamış olmaktadır. Bütün bu yukarıda sayılanlar bir afet halinde kentlinin öz yeterliğini uzun süre sağlamanın en önemli güvencesidir.

İnsanın oturduğu yerde çalışması, çevresinin yeşil ve maviyle donanması dinlence için ayrı mekân gereksinimini de sadece değişiklik gereği ile sınırlamaktadır. Böylece insan üç ayrı alanda bir şeytan üçgeni içinde gidip gelmekle geçen ve hiçbirini kendisi ile özdeş saymamaya başladığı için hepsinden yabancılaştığı mekânlar arasında gidip gelmekten kurtulabilir. Bunun mekânsal ve çevreyle ilgili değerlerinin yanı sıra ekonomik değeri de tartışılmazdır. 

SU TOPLA YERLEŞİM İÇİN 

Yapılarımızın içindeki ve çevresindeki su düzeni ve sıhhi tesisat donanımının çalışma ilkeleri değiştirilerek yapılarımız ve çevresinde yaşayan insanların su gereksinimi karşılanabilir. Yanlış uygulamalar ve önyargılar nedeniyle yoğun kirletici gibi kabul edilmiş bulunan atıklardan ayrılan suları binalarımızda basit fiziksel bir arıtma tertibatından geçirdikten sonra tekrar kullanmak olasıdır.  Öncelikle katı atık ve üremizi ve aşırı deterjanlanmış suları su şebekemizden ayırabiliriz.

Ayrıca ve kompostlayıcı tuvaletler aracılığıyla ayırıp stokladığımız katı atıklarımız öğütücülerin öğüttüğü mutfak organik atıklarıyla birleştirilerek gübre olarak kent çiftliğinin girdisi olmaya gönderilmektedir.

Su kaynakları, göl ve toplama havzalarını böylece korunmaktadır.        

Suları çatı, sarnıç, dere, kuyu ve şehir sularına ekleyerek seyreltebilir, vasfını yükseltebiliriz. Doğadan su harmanlanması denen bu tekniklerin tümünü bir arada kullanarak tasarruf edilmiş su tüketicisi olmaya yönelebiliriz.

Su fazlamızı kent çiftliği için sulamada kullanabilir veya şehir şebekesine satabiliriz.

Yapılarımızın bahçe, çatı, balkon, bodrum, eve bitişik sera ve diğer iç mekânlarımızın bir bölümünde ve parklarımızda, bazı yol kenarlarında topladığımızı suyu, kompostladığımız atıklarımızı ve ailemizin emek ve bilgi gücünü kullanarak besin vb. ihtiyaçlarımızın bir bölümünü karşılayabiliriz.

Kent çiftliği dediğimiz ve dünyada olağanüstü hızla yeniden yaygınlaşan bu tür uygulamalar ülkemiz geçmişine, geleneklerine ve kent dokularına son derece uygundur.

PERMAKÜLTÜR VE EKOPEYZAJ

Günümüzdeki uygulamalar nedeniyle yeşillenmekte zorlanan kentlerimiz yenilenebilir peyzaj diye de adlandırılan bu tür uygulamalarla bağ, bahçe, bostan dokularına kavuşabilir ve hatta bostan dokularına yeniden kavuşarak eski yeşil dokularına kavuşabilir. İşsiz, yaşlı ve çocuklar üretici olur.

Kas gücü ataletlerinin yarattığı psikolojik sorunlar, gevşeme, sağlıksız şişmanlama sorunları azalır. Çocuklar doğayı unutmaz. 

Taze ürün tüketmek olanağı doğar. İnsanların tekdüzeleştirilmiş tarım alanlarına, fabrikalara ve ulaşıma bağımlılığı azaltır. 

Kentliler kendi sebzesini, meyvesini, konservesini, tavuğunu, balığını, mantarını kent içinde etini, sütünü, peynirini ise kent eteklerinde üretebilir. Binlerce yıllık bu alışkanlıkların yeniden keşfi hem insanların atıklarını doğaya dönüştürmekte hem de kentli insanların ihtiyaçlarını en katıksız, bekletilmemiş, taşırken örselenmemiş, bayatlamamış, kimyasallarla kirlenmemiş biçimde dalından koparmasını sağlamaktadır. 

Atıklarımız kaynağa dönüşür. Yapılar ve yapılardan oluşan kentler yeşille ve doğayla barışır. İnsanoğlu şimdiki yağmacı ve tüketici durumu yerine doğada birkaç ağaç gibi yararlı hale dönüşür. 

Günümüzde yapı, çevresi ve kentlerde yeterli besin üretimi hem günümüz koşullarının geri dönülmez bir dayatması olarak gündemdedir hem de otuzlu yılların çözülemeyen kent içi tarım sağlık sorunları artık hiçbir biçimde bahane teşkil etmeyecek bir biçimde çözülmüştür. 

Kentte tarım üretimi artık gerçekleşmesine hiçbir olanak bulunmayan bir düşe dönüşen ‘refah devleti söyleminin tam istihdamına’ bir alternatif olarak gelişmektedir. 

SONUÇ  

Yukarıda sıralanan uygulamaların kent yönetimine yararları ise sadece insanın besin ve diğer tüketim araçlarının taşımasından doğan kaynak tüketimi ve kirlenmenin sınırlandırılmasıyla kalmamaktadır.  

• Akademik- teknik ve araştırma çalışmaları,
• Örneklerin ortaya çıkarılması ve tanıtımı,
• Eko eğitim ile toplum ve birey dimağında yaygınlaşma,

Elbette eko krizin aşılması yolunda bizim yaşamımızı vakfettiğimiz ve çok önemli alanlardır 

Ancak ekolojinin kent planlaması ve tasarımda uygulanmasının temel ilkeleri tam ve mutlak olarak bu ve benzeri ekonomi konferansları çerçevesinde önerilebilir ve uygulanabilir. 

Üretim süreçlerini ve toplumsal yaşamı yönlendiren ekonomik süreçler olduğuna göre eko üretim ve planlama süreçlerine dönüşüm için ekonomik çerçevede devrimci bir değişim zorunludur.

http://www.yesilekonomi.org/images/stories/docs/halilsemiheryildiz.doc

YAŞAMINI ELE GEÇİR!

Ey Tüketici! Bugün seni sabahtan akşama eşek gibi çalışmak zorunda bırakan şey ne biliyor musun?
Yaşam şartları mı? Hayır, değil…
5 yılda bir sözde “özgür iradenle” seçtiğini zannettiğin iktidarlar ve koruyuculuğunu yaptığı küresel patronlar düzeni.

Ey Yurttaş! Seni AB, ABD ve Bağımsız T.C. şeytan üçgenine hapseden şey ne biliyor musun?
Bugüne kadar yaşamlarımızı ve hayallerimizi otoritelerin ve iktidarların ellerine teslim etmen ve onların karşısında el pençe divan durmandır.

Ey devletine sadık kalmaya ant içmiş olan vatandaş! Senin devletine borçlu hissetmen nedendir? Hepimiz bu dünyaya anadan doğma gelmedik mi?
Kula kulluk etmek nedendir? Dünyayı kasıp kavuran krizler, savaşlar ve çevresel yıkımlar o borçlu hissettiğin zorbaların elleriyle yapılmıyor mu?

Efendilerin gibi yaşamak için çırpınırken bu sistemin, sen onlar gibi yaşamaya başladığın anda başkalarını sefalet ve esaret çukuruna batıracağını nasıl görmezsin? Yıllardır her seçtiğin vekil seni sırtından vurmadı mı?

Ey Seçmen! Her 5 yılda bir seçtiklerinden rahatsız olduğunu söylüyor, şikayet edip duruyor ve onların vaatlerini yerine getirmediklerinden dolayı nefret ediyorsun…Fakat seni de o koltuğa oturtsalar aynısını yapmayacak mısın?

Vekil olarak atadıklarının eninde sonunda zorbalar olacağını nasıl görmezsin? Hangi hükümet, hangi iktidar halkla iç içe geçmiştir ki? Hangi iktidar savaşmamış, hangi iktidar sömürmemiş ve hangi iktidar senin arzularını ve hayallerini bastırmamış ki?

Ey İnsan! Irak’ta, Filistin’de, Çeçenistan’da, Afrika’da, Nepal’de, Endonezya’da, Kürdistan’da akan kan senin kanın değil mi? Peki bu kan neden akıyor, farkında mısın? Tüm bu kötülüklerin kaynağı her geçen gün dünya üzerinde virüs gibi yayılan küresel sömürücü-yok edici ölüm makinesi değil mi?

Sen TV’lerde, şehrin caddelerindeki vitrinlerde sunulan renkli ve şaşalı yaşamların nelere mal olduğunun farkında mısın? Çin’de, Malezya’da, burada ve tüm dünyada insanlığın bu ölümcül makinenin paslanmaz birer dişliye dönüştürüldüğünü göremiyor musun?

Hayatın boyunca uğruna emek ve zamanını harcadığın, alın teri döktüğün yaşam standartları acaba senin gerçekten insani olarak ihtiyaç duyduğun şeyler mi, yoksa kapitalist patronların daha fazla kar etmek için senin beynine kazıdıkları sahte gereksinimler mi? Bunu bir düşün!

Madem bu yaşam biçiminden memnunsun o zaman sistemin kesintiye uğrayacağını veya kendi kendini eninde sonunda imha etmek zorunda kalacağı kıyamete hazır mısın? Hayır! Hazır değilsin. Neden mi? Çünkü zorbalık sistemi gözünü boyamış senin? Patronlar, zenginler veya dünyayı yönetenler kendilerini kurtarırken o zaman milyarlarca insanı da kurtaracaklarına inanabiliyor musun? O zaman ne yapacaksın?!

Renkli yaşamları yaşama ümidin senin gözünü kör etmiş. Ama kaçınız Koç’lar veya Sabancılar gibi yaşayabilirsiniz ki? Ancak bir kaçınız…Ya diğerleri? Ya bu zirveye çıkma çabanda yok edilen insanlık değerleri?
Güven, Paylaşım, Yardımlaşma, Dayanışma, Kendi hayatını belirleme…

Ne kadar eskimiş ve soyut kavramlar değil mi? Hem de bu devirde…JBu devirde güvenme ve paylaşmak ha!! Kıs kıs güldüğünüzü görebiliyorum…Bugün komşumuzu bile tanımadığımız bir çağdayız ve bu her geçen gün
paranayok bir toplumun salgın hastalık gibi yayılmasını beraberinde getiriyor. Kimse kimseye güvenmiyor…Neden mi?

Çok açık değil mi? Dünyayı parsel parsel parçalamış bir insanlık nasıl olur da paylaşımdan ve kardeşlikten bahsedebilir. Dünya üzerindeki herkesi her şeyi sömürülecek bir mala-paraya indirgemiş bu yaşam biçiminden daha ne beklenebilir ki? İnsanlığı TV’lerdeki şov programlarında arayacağına neden sen bir adım atmıyorsun bunun için…?Sence bu düzen insani değerler üzerinde mi inşa edilmiş? Bunun böyle olmadığını hepimiz biliyoruz…Çok iyi biliyorsun ama bunun yaşamın bir yasası olduğuna inandırılmışsın.

Seni eşek gibi çalışmak zorunda bırakan bu düzen acaba senin buna gerçekten ihtiyacın olduğu için mi işler? Peki öyleyse dünya üzerinde milyonlarca insan açken bu insanların kat kat doyabilecekleri yiyecek sence çöplere veya denizlere neden atılıyor? Bunu hiç düşündün mü? Dünya üzerindeki üretim tüm insanlığın ihtiyacının çok çok fazlasını ürettiği halde neden hala milyonlar aç? Bunu sordun mu hiç kendine? En lüks mekanlarda, tüketilen yemeklerin dışında artık olarak atılan yemekler kaç insanı doyurabilirdi tahmin edebilir misin?

Ya savaşlar? Savaşlar ne için yapılır bilir misin? Dur söyleme, vatanın müdafaası için değil mi? Peki karşıdaki halklar da aynı mantıkla giriyorlarsa bu savaşa, hangimiz haklıyız? Elbette ki, hiçbirimiz haklı değiliz, hiçbirimiz haksız da değiliz? O zaman kim suçlu? Elbette ki seni ve düşman olduğun halkları vatanın müdafaasına çağıran ve gözünü diğer halkların ve senin emeğine göz dikmiş olan devletlerin ve iktidarların ta kendisidir. Sen kendi halinde ve insani değerlerle işleyen ve başka toplumların topraklarına göz dikmeyen bir toplum içinde yaşasaydın savaşa ihtiyaç duyar mıydın hiç? Elbette ki duymazdın…

Aslında sen neyin doğru olup olmadığını ve ne yapılması gerektiğini çok iyi biliyorsun…Bunu bizler dillendirmesek de biliyorsun…İktidarlarda, otoritelerden ve efendilerinden nefret ediyorsun…Ama bu zincirleri kıramayacağını düşünüyorsun. İktidar karşısında o kadar acizleştirilmiş ve yalnızlaştırılmışız ki. Nereye sarılsak bir iktidar aracına dönüşüyor. Bir zamanlar ezilenlerin kurutuluşu için emekçinin iktidarı söylemiyle ortaya çıktı kimileri…Ama sonuç ne oldu, yine ezilenlerin bürokratlar, otoriteler tarafından zorbaca ele geçirilmesi ve acizleştirilmesi oldu…

Hayır! Artık buna senin olmasa da bizim tahammülümüz kalmadı…YETER ARTIK! Efendilerden ve senin bu ölüm sessizliğinden nefret ediyoruz…Daha ne bekliyorsun? Kalk Artık ayağa ve yaşamın boyunca yapacağın en onurlu “işi” yap…AYAKLAN! Bu dünyaya geliş amacının “eşek gibi çalışmak ve boyun eğmek” olduğunu düşünen ve sana düşündürten asalaklara karşı AYAKLAN! Birilerinin iktidarlarını beslemek için değil, aksine kendi yaşamını yeniden eline geçirmek için AYAKLAN! Otoriteyle tüm bağlarını kopar ki, özgürlüğün sorumluluğunu almayı öğren! Özgürlük bir sorumsuzluk, “bana necilik” arzusu değildir…Aksine topluluk içerisinde kendi kendine karar almanın, ve sorumluluk almanın, öz-disiplinin ta kendisidir. Doğada küçücük bir hayvan bile kendi yaşamını otoritelere emanet etmeyecek kadar güçlü ve özgür…

Ya sen! dur da bir bak kendine! Otoritesiz-efendisiz-uzmansız ve “bir bilensiz-yol gösterensiz” nasıl hayatta kalmayı düşünüyorsun…Düşünemiyorsun..Ama biz sana düşündürtmek için buradayız! Evren içerisindeki her varlıkta olduğu gibi Efendilerinin de kıyameti gelecek…Ve sen bu kıyamete hazır olmayı bırak, farkında bile değilsin!

Bu kıyamet senin kurtuluşun için senin elinden olmalı. Önce kendin için ve sonra dünyadaki tüm kardeşlerin için , hatta dünyanın kendisi için bu kıyameti senin getirmen gerekir. Çünkü bu kıyamet, bin yıllardır sana yapışmış olan bir ur gibi büyüyen bu hastalığı söküp atman için tek yoldur.

Bizler bu kıyamete hazırlanıyoruz, yaşamlarımızın ve özgürlüğümüzün sorumluluğunu alıp başka bir yaşamın tohumlarını şimdiden atmaya yelteniyoruz…Bunun için bir araya geliyoruz…Hiçbir politika ve ideoloji etrafında buluşmuyor aksine, yaşamsal ve insani bir birlikteliği ön görüyoruz…Bu nedenle yeni kavramlarla ortaya çıkıp kafaları bulandırmak istemiyoruz…

Bizler anarşistleriz, anti-otoriterleriz! Adlarımız hayallerimizi ve tüm insanlığın ve gezegenin kurtuluş arzusundan başka bir şeyi ifade ediyor. Ne iktidara talibiz, ne de sizden oy istiyoruz! Sizi kışkırtıyor, direniyor, sözümüzü ve eylemimizi yaymaya çalışıyoruz…İstediğimiz tek şey yaşadıklarının ve huzursuzluklarının temelini bulmana yardımcı olmak ve o temeli birlikte ortadan kaldırmaktır…İşte sorunların üstesinden gelebilmenin en temel yolu da bu…!

Önce birlikte dayanışma ve paylaşım içinde yaşamayı öğrenmek ve daha sonra bu ilişkileri yaymak gerek. Biz bu özgürleşme nehrine kendimizi salıveriyoruz…Özgür ve başka ilişkiler ve yaşamlar kurmanın yollarını birlikte arıyoruz…Her eylemimiz özgürleşme yolunda bir deneyimdir, bir öğrenme ve öğretme sürecidir…

Ey insan! Senden tek şey istiyoruz. Yapman gerekeni yapmanı istiyoruz…Yoksa her zaman olduğu gibi başkaları seni senin adına kurtaracak ve her defasında daha da saplanacaksın acizlik ve kölelik batağına!!

Not: Anarşist Dayanışma Ağı tarafından dağıtılan bir bildiri…

UK Vahşinin Günlüğü 52. sayıdan…

http://hasat.org/forum/Yasamini_Ele_Gecir_-k5555.html

Allianoi, Yortanlı Barajı’na Kurban Edilemez (Alime MİTAP)

http://www.allianoi.org/

Allianoi, bir insanlık mirasıdır. Bugüne değin açmış olduğumuz 12 ayrı dava sürmektedir. Hukuksal süreç devam ederken bir oldubittiyle Allianoi’nin sular altında bırakılması, yetkililer için büyük bir sorumluluk doğuracaktır. Bu yanlışa düşmeyeceklerini umut etmek istiyoruz.

Geçen günlerde basında yer alan bir habere göre Çevre ve Orman Bakanı Veysel Eroğlu, bir konuşması sırasında şöyle demiş: “Diğer hususlara gelince efendim: Yortanlı için… Biliyorsunuz, Yortanlı’da tarihî bir Paşa Ilıcası kaplıcası var ama burada iki tane tarihî unsur vardı: Bir mozaikler, bir de ‘Peri Kızı’ adıyla bir heykel çıktı, bir de sütunlar var. Geri kalanın tarihî bir şeyi yok. Bunları biz aldık, tamamen Peri Kızı’nı Bergama Müzesi’ne teslim ettik. Sütunlar zaten yerinde kalıyor. Koruma Kurulu özellikle bu alanın tekrar kille kaplanması şeklinde bir karar verdi. Ona göre projeler yapılıyor. İnşallah bu onaylandıktan sonra biz hemen kille kaplayacağız ve neticede burada su tutacağız…”

Kabul etmek mümkün değil

Sayın Bakan’ın, mozaikler ve (Peri Kızı dediği) Nymphe dışındaki buluntular için, “Geri kalanın tarihî bir şeyi yok…” demesini hiçbir şekilde kabul etmek mümkün değil. Öncelikle Sayın Eroğlu, kendisini arkeologların, uzman kişilerin yerine koymuş oluyor. Ayrıca, Allianoi antik kentinin sadece yüzde 20’sinin gün yüzüne çıkarılabilmiş olduğu gerçeğini bilmezlikten geliyor.

Sayın Bakan, henüz kazılmamış olan yüzde 80’lik bölümde ne kadar çok ve önemli tarihi eserin bulunabileceğ ini; başka hiçbir yerde rastlanmamış tıp aletlerinin çıkarılabileceğini nasıl görmezlikten gelebiliyor! .. Bu çok güçlü olasılıkları nasıl da yok sayabiliyor? !

Bu saptamayı yaptıktan sonra, konuya bir de farklı bir açıdan yaklaşalım. Kendisine, “Sayın Bakan! Yortanlı Barajı’nın su tutması için bu aceleniz nedendir?” diye sorsak; büyük bir olasılıkla, “Tarım alanlarının sulanması için istiyoruz barajı” der. Ve ardından, Yortanlı Barajı’nın yapımının gecikmesinden dolayı, (tarım alanları sulanamadığı için) yıllar içinde ne kadar çok zarar edildiğinin sayımını, dökümünü yapmaya başlar; ortaya büyük rakamlar koyar. Bu “zarar”ın sorumlusu olarak Allianoi savunucularını gösterir.

Oysa aslında durum çok farklı. Uzun yıllar DSİ Genel Müdürlüğü görevini yürütmüş olan Sayın Eroğlu’na bu görevi sırasındaki süreçle ilgili bazı anımsatmalarda bulunmak isteriz: Allianoi Girişim Grubu’nca 2005’te açılan ve “Tarihi Dava” olarak anılan ilk davanın konusu, “Allianoi’nin Yortanlı Barajı suları altında kalmasının önlenmesi için projede değişiklik yapılması ya da aks yerinin değiştirilmesi konusundaki (Girişim Grubu’nca yapılan) başvuruyu reddeden DSİ Genel Müdürlüğü ilgili Daire Başkanlığı’nın 12 Mayıs 2005 tarihli Kararı’nın iptali”ydi. İzmir 2. İdare Mahkemesi, tüm çabamıza karşın davamızın reddine karar vermişti. Temyize götürdüğümüz bu mahkeme kararı hakkında Danıştay 6. Daire, 22.05.2009’da Bozma Kararı verdi. Danıştay 6. Daire’nin, bu tarihi Bozma Kararı, Yortanlı Barajı’nın gövdesinin, aks yerinin yeniden tartışılmasının önünü açmıştır. Eğer DSİ bizimle inatlaşma içine girmemiş, başvuru dilekçelerimizi dikkate alarak Yortanlı Barajı’nın aks yerini o yıllarda (2005) tekrar gözden geçirmiş ve baraj aks yerini değiştirmiş olsaydı, Allianoi kurtarılmış olacaktı.

Baraj da çoktan su tutmuş ve bölgenin sulama gereksinimi için kullanılıyor olacaktı.

Bu nedenle, Bergama köylüsüyle, Allianoi antik kentini kurtarmak isteyen çevreleri karşı karşıya getirmeye çalışan yetkilileri kınıyor ve şunu söylemek istiyoruz: Esas olarak kendileri (DSİ), 2005’te yaptığımız başvurularımızı dikkate alıp, “Baraj aksı’yla ilgili yeni işlem tesis etmedikleri için”, vebal altındadırlar. “Daha büyük hacimli bir baraj” istemekten vazgeçselerdi, ihtiyacı karşılayacak boyutta bir baraj çoktan hizmet veriyor ve üstelik Allianoi antik kenti de kurtarılmış olacaktı.

Kamuoyu yanıltılıyor

Yetkililer, yöre halkını, köylüleri ve kamuoyunu yanıltmaktan vazgeçmelidir: Tarım alanlarının sulanamamasından doğan zararın esas sorumlusu DSİ’dir.

Kaldı ki, DSİ’nin ve ne yazık ki Kültür Bakanlığı’nın da, Yortanlı Barajı’nın bir an önce su tutması yolundaki çabaları, gerçekçi değildir. Çünkü baraj gövdesi tamamlanmış olsa da sulama kanaletleri henüz ortada yok. İhale bile edilmedi.

Uzmanlara göre kanaletlerin yapımı yıllarca sürecek. Bu nedenle, Yortanlı Barajı’nın su tutması konusunda son günlerde gerek Çevre ve Orman Bakanı’nın gerekse (ne yazık ki) Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın da aceleci bir tutum içine girmiş olmalarının altında yatan nedir, merak ediyoruz.

Danıştay’ın son kararı

Kültür ve Turizm Bakanlığı’na, barajlardan değil tarihi ve kültürel eserlerden sorumlu Bakanlık olduğunu anımsatmak isteriz.

2001’de 1. Derece Arkeolojik Sit olarak tescil edilmiş olan; dünyanın en eski ve en iyi korunmuş hidroterapi (suyla tedavi) merkezlerinden biri olan ve çeşitli uygarlıklarca korunarak bugünlere gelen 1800 yıllık Roma çağı ılıcasını, 50 yıllık ömrü olan bir baraja feda etmek, kabul edilebilecek bir şey değildir. Kaldı ki, Danıştay 6. Daire’nin son Bozma Kararı’yla, baraj gövdesinin yeri yeniden tartışmaya açılmıştır. Bu karar, Allianoi’nin baraj suları altında bırakılmaması gerektiğine işaret etmektedir.

Durum böyleyken, Sayın Bakan Eroğlu’nun, bu önemli hukuksal gelişmeyi görmezlikten gelip; kendisini kültürden sorumlu bakan yerine koymasını, “İnşallah bu (yapılan) projeler onaylandıktan sonra biz hemen kille kaplayacağız ve neticede burada su tutacağız” şeklinde bir açıklama yapmasını hayret ve üzüntüyle karşıladık.

İnsanlık mirası

Allianoi, bir insanlık mirasıdır. Bugüne değin açmış olduğumuz 12 ayrı dava sürmektedir. Hukuksal süreç devam ederken bir oldubittiyle Allianoi’nin sular altında bırakılması, yetkililer için büyük bir sorumluluk doğuracaktır. Bu yanlışa düşmeyeceklerini umut etmek istiyoruz.

Allianoi’nin yok edilmesi, bu çağda, bu coğrafyada yaşayan bizler için büyük bir utanç olacaktır. Böylesi bir tarih ve doğa cinayetine izin vermeyeceğiz. Gelecek kuşaklara, çocuklarımıza bunu hiçbir şekilde anlatamayız.

Kızılderililerin, “Biz bu dünyayı çocuklarımızdan ödünç aldık!” sözünü unutmamalıyız. Bir gün dünyanın herhangi bir yerinde, bir yabancının, “Siz, Allianoi’nin çamurlara gömülerek yok edildiği ülkedensiniz, değil mi!” şeklindeki ağır ve haklı suçlamasıyla karşılaşmak istemiyoruz.

Bu utancın ne bize ne de çocuklarımıza yaşatılmasına izin vermeyeceğiz.

Alime MİTAP Allianoi Girişim Grubu Dönem Sözcüsü
Cumhuriyet 14.11.2009
http://www.ekolojistler.org/allianoi-yortanli-barajina-kurban-edilemez-alime-mitap.html

PERMAKÜLTÜR – “Doğaya karşı değil, doğa ile birlikte”

Tarlalarda gezerken dikkatle bakın. Böcekler ve güveler telâş içinde uçuşurlar. Balarıları çiçekten çiçeğe konarlar. Yaprakları aralarsanız gölgenin serinliğinde oynaşan böcekler, örümcekler, kurbağalar, kertenkeleler ve diğer küçük hayvanlar görürsünüz. Köstebekler ve yer solucanları toprağı kazarlar.

Bu dengeli bir tarla ekosistemidir. Böcek ve bitki toplulukları burada düzenli bir ilişki sürdürüyorlar. Bir bitki hastalığının bütün tarlayı kaplamasına karşın mahsulün hiç etkilenmediğini görmek alışılmadık bir şey değil.

Ve şimdi, bir an için komşunun tarlasına bakın. Yabani otlar, ilaç kullanılarak ve toprağın sürülmesi yoluyla tamamen temizlenmiş. Toprakta yaşayan hayvanlar ve böcekler ilaçlar sayesinde yok edilmiş. Kimyasal gübre kullanılarak toprağın organik maddeleri ve mikroorganizmaları tümüyle yakılmış. Yazın tarlalarda çalışan çiftçilerin gaz maskeleri ve lastik eldivenler giydiklerini görebilirsiniz. 1500 yıldır sürekli olarak tarım yapılan bu pirinç tarlaları, tek bir kuşağın sömürücü tarım uygulamaları nedeniyle heba olmuştur.

Gelişimi ve Prensipleri

Permakültür, 1970’li yıllarda, iki Avustralyalı’nın yaşam felsefesini de kapsayan bir tarım anlayışı olarak gelişti. Bill Mollison ve David Holmgren permakültür üzerine yazdıkları ilk kitap yayınlandığında, okurlardan gelen olumlu tepkilere ve genel ilgiye çok şaşırmışlardı. Permakültür tanımları aslında Fukuoka’nın The One Straw Revolution adlı eseri üzerine kuruluydu: Doğaya karşı değil, doğayla çalışan bir tarım kültrünün benimsenmesi.

Aslında permakültür yeni bir fikir değil. Dünyanın bir çok yarindeki halk grupları örneğin güney Hindistanın Kerala bölgesinde yaşayanlar ve Tazmanyanın Chagga halkının bahçeleri ormanı andırır. Ağaçlar, sarmaşıklar, çalılar, otlar ve sebzeler ormanda olduğu gibi bir aradadır. Bu tarım şekliyle elde edilen ürün, meyve ve sebze bahçesinin ayrı olduğu tarımdan elde edilen üründen daha fazladır. Bahçeler küçük olmalarına ragmen insanların yiyeceklerini ve bir çok ilaçlarını sağlar, hemde bir kısmını satabilirler. Yüzyıllardır süregelen geleneksel sistemden permakültür çok şey öğrenmiştir ve ayrıca daha sonra geliştirilen metodlarıda almıştır.

Permakültür tasarımının temel amacı; bitki, hayvan ve insanları üretim amaçlı bir araya getirerek, bakımı kolay, istikrarlı, kendi kendine yeten bir düzeni “mümkün olan en küçük alanda” oluşturmaktır. Kaynak kullanımına bağlı olarak çevremiz ile ilgili daha kapsamlı düşünmeyi ve buna yönelik uygulamaları içerir. Bunları yaparken de doğadaki örneklerden ilham alır. Permakültürün ana teması ürün yetiştiren ekolojik alanlar tasarlamaktır.
Permakültür Tasarımının Genel Prensipleri:

1- Gözlemle ve etkileşim kur.
2- Enerjiyi yakala ve depola.
3- Ürün al.
4- Kendin kurallarını uygula, geri beslemeleri dikkate al.
5- Yenilenebilir kaynak ve hizmetlere değer ver, kullan.
6- Atık üretme.
7- Örüntülerden detaya doğru tasarla.
8- Ayrıştırma bütünleştir.
9- Küçük ve yavaş çözümler üret.
10- Çeşitliliğe değer ver ve kullan.
11- Uçları kullan ve marjinal olana değer ver.
12- Değişime tepki ver ve yaratıcı bir şekilde kullan.

Permakültür’ün toprak kullanımı ve tarım üretimiyle ilgili prensipleri:

• Toprağın sürülmemesi: Toprağı sürmek, burada yaşayan canlılara zarar veren en önemli sebeplerden biridir.
• Kimyevi gübrelerin kullanılmaması: Bunun yerine, toprağı oluşturan bitki ve hayvanların toprağı üretmelerini sağlamak.
• Yararsız otların sürülerek veya kimyevî ilaçlarla ayıklanmaması: Yararsız otların kullanılması; doğal yollarla kontrol altına alınması veya ara sıra kesilmesi.
• Herhangi bir kimyevî maddeye bağımlı olmamak: Özellikle böcekler, hastalıklar ve yararsız otların kendi kontrol mekanizmaları vardır. Bu mekanizmaların çalışması desteklenmelidir.

Bu prensipler az enerji gerektiren, hatta gerekli enerjiyi kendi kendine üreten bir sistem sağlıyor. Permakültür bütün canlı varlıklar için sürdürülebilir olan; bütünleyici ancak, sürekli değişen sistemini ayakta tutmayı amaçlıyor.

Doğal Çiftçilik ve Permakültür

Masanobu Fukuoka, güney Japonya’da Shikoku adasında yaşayan bir çiftçi/filozoftur. 55 dönümlük çiftlikte 1950′den beri toprak sürülmüyor, tarım makineleri, tarım ilaçları ve sûni gübre kullanılmıyor, budama yapılmıyor, yabani otlarla mücadele edilmiyor ve yine de meyve bahçesindeki ve tarlalarındaki toprağın durumu her yıl daha da iyiye gider. Fukuoka’nın yöntemi kirlilik yaratmaz ve fosil yakıtlara gerek duymaz. Diğer yöntemlerden çok daha az emek gerektirir, yine de meyve bahçeleri ve tarlalarındaki ürün verimliliği modern bilimin tüm teknik bilgisini kullanan Japonya’nın en verimli çiftliklerine benzemektedir. Dahası, hiçbir kirlenme yaratmayan bu yöntem sayesinde toprak günden güne canlanıp zenginleşirken diğer geleneksel ya da modern tarım yöntemlerinden daha az emek istiyor. Kısacası modern tarımın yok edici etkilerini tersine çeviren bu doğal tarım projesi, kendi yarattığı sorunlara çözüm üretmekle avunan insanın nafile çabasını çarpıcı biçimde gözler önüne seriyor.

Mollison ve Fukuoka aslında aynı yere ulaşmak için tümüyle farklı rotaları kullandılar. Permakültür, ögelerinin işlevsel bağlarını maksimize etmeyi hedef alan bir tasarım sistemidir. Ürün ve hayvan yetiştirmeyi dikkatli bir su yönetimiyle bütünleştirir. Evler ve diğer yapılar maksimum enerji verimliliğiyle tasarlanırlar. Herşey birlikte çalışmaları ve zamanla eksiksiz ve sürdürülebilir bir tarım sistemine evrilmeleri için yapılır.

Buradaki anahtar kelime tasarımdır. Permakültür bilinçli bir şekilde tasarlanmış bir sistemdir. Tasarımcı, bilgisini, yeteneğini ve duyarlılığını bir plan yapmak, daha sonra planını uygulamak için dikkatli bir şekilde kullanır. Fukuoka tamamen farklı bir perspektiften doğal çiftçiliği yarattı.

Fukuoka’nın çiftliğinin iyi bir permakültür tasarım modelidir. Köydeki evine en yakın bölgede, Zon 1′de, Fukuoka ve ailesi geleneksel Japon tarzında bir sebze bahçesine sahipler. Mutfak artıkları toprağa katılıyor, sırayla farklı ekinler yetiştiriliyor, ve tavuklar serbestçe dolanıyor. Bu bahçe gerçekten de ev yaşamı alanının bir uzantısıdır.

Zon 2, Fukuoka’nın tahıl tarlalarıdır. Her yıl pirinç ve arpa yetiştirir. Çünkü samanı tarlalara iade eder. Böcekler ve toprağın sağlıklı doğal dengesi böcek ve hastalık istilalarını minimumda tutar. Bill Mollison Ekin Sapı Devrimi’ni okuyana kadar, kendi permakültür tasarımlarında hububat yetiştirmeyi nasıl dahil edeceği konusunda bir fikre sahip olmadığını söyledi. Tüm tarım modelleri toprağı sürmeyi içerir – Mollison’un katılmadığı bir pratik. Şimdi ise Fukuoka’nın ziraat içermeyen tekniğini kendi ilkesine dahil ediyor.

Zon 3, meyve bahçesidir. Ana ağaç, mandalinadır, fakat ayrıca pek çok meyve ağacı ve yerli çalılar yetiştirmektedir. Üst kat, pek çoğu nitrojeni sabitliyen ve böylece toprağı derinlemesine kuvvetlendiren uzun ağaçlar. Orta kat, turunçgiller ve diğer meyve ağaçlarıdır. Zemin, yabani otlar, sebzeler, otlar ve beyaz yonca ile kaplıdır. Tavuklar serbestçe dolanır. Bu çok-katmanlı meyve bahçesi alanı bilinçli bir tasarımdan ziyade doğal bir evrimle oluşmuştur. Yine de temel permakültür tasarım özelliklerininin pek çoğunu içerir. Pek çok farklı bitki türlerine sahiptir, yüzey alanını maksimize eder, güneş ışığı kapanları içerir ve böcek populasyonlarının doğal dengesini korur.

Fukuoka, Zon 4′ten ziyaretçileri her zaman davet eder. Yabani hayvanlar ve kuşlar serbestçe gelir ve giderler. Çevredeki orman mantar, yabani ot ve sebze kaynağıdır. Ayrıca bir ilham kaynağıdır. Fukuoka şöyle der; “Doğanın mükemmellik ve bolluk fikrini elde etmek için, ormanın içerisine doğru bir yürüyüş yapın. Orada, hayvanlar, uzun ağaçlar ve çalılar hep birlikte uyum içerisinde yaşarlar. Tüm bunlar insanın hüneri ve karışması olmadan olur.”

Fukuoka’nın doğal çiftçiliği ve permakültür neredeyse zıt yaklaşımlarına rağmen birbirlerine oldukça yakından benzemeleri dikkate değerdir. Permakültür, doğa içerisinde bolluk ve sürdürülebilirlikle yaşamanın stratejisini planlamak için insan aklına dayanır. Fukuoka, insan zekasını insanı yalnızca doğadan ayırmaya hizmet eden bir suçlu olarak görür. Tek bir zirve, pek çok patika.

Doğal çiftçilik ve permakültür birbirleriyle büyük bir borcu paylaşırlar. Permakültürün dünyanın dört bir tarafındaki pek çok örneği, doğal çiftlik sisteminin gerçekten evrensel olduğunu göstermektedir. Nemli, ılıman Japonya kadar kuru iklimlere de uygulanabilir. Ayrıca, dünyadaki permakültür hareketi Fukuoka için bir ilhamdır. Pek çok yıl neredeyse yalnız çalıştı. Hayatının çoğunda Japonya onun mesajına açık değildi. Kitaplarını kendi yayınlamak zorunda kaldı çünkü hiçbir yayıncı ana görüşten oldukça uzak olan birini ciddiye almıyordu. Deneyleri başarısızlıkla sonuçlandığında, diğer köylüler onunla alay ettiler. 1980′lerin ortalarında Olympia, Vaşington’daki Permakültür Konferansına geldi ve Bill Mollison ile buluştu. Konferansta neredeyse bin kişi vardı. Buluştuğu benzer düşünceli insanların sayısı ve içtenliğiyle etkilendi ve cesaretlendi. Gezegeni kurtarmaya yardım etmek için çalışan, parlak, enerjik insanlar ağını yarattığı için Bill Mollison’a teşekkür etti. “Şu anda,” dedi, “hayatımda ilk defa gelecek için umutluyum.”

Permakültür Fukuoka’dan pek çok şey edindi. Yabani bitkiler gibi sebzeler yetiştirme, ziraat içermeyen aralıksız tahıl yetiştirme gibi tarımsal tekniklerin yanında, pratik stratejiler planlamak için ayrıca önemli bir yeni yaklaşım öğrendi. En önemlisi, doğal çiftçilik felsefesi permakültüre daha önceki ilkelerde eksik olan gerçekten ruhsal bir temel verdi.

Fukuoka doğal çiftçiliğin kişinin ruhsal sağlığından kaynaklığına inanır. Toprağın iyileşmesini ve insan ruhunun arınmasını tek bir süreç sayar, ve bu sürecin yer alabileceği bir yaşam tarzı ve çiftçilik tarzı önerir. “Doğal çiftçilik yalnızca ürün yetiştirmek değildir. İnsanın işlenmesi ve mükemmelleşmesi içindir.”

Kaynaklar

http://www.yabanil.net/

http://www.imeceevi.org/

ŞEHİRDE EKOLOJİK YAŞAM MÜMKÜN – İmeceevi

EKOLOJİK YAŞAM ADINA

1- Çöplerimizi ayırıyoruz.
2-Geri dönüşüm uyguluyoruz.
3-Plastik maddelerden uzak duruyoruz.
4-Organik besleniyoruz.
5-Yiyeceklerimizin mayalarını kendimiz evde üretiyoruz.
6-Poşet yerine file, bez torba,sepet kullanıyoruz.
7-Deterjan kullanmıyoruz. Kendimizin ürettiği kül suyu ile tüm temizliğimizi yapıyoruz.
8-Kişisel temizliğimiz için yerel üretildiğine güvendiğimiz zeytinyağlı sabun kullanıyoruz.
9-Markete gitmiyoruz. Ambalajlı ürünlerden kaçınıyoruz.
10-Sade yaşıyoruz. Fazla olanı tüketim adına satın almıyor, yaşamımıza sokmuyoruz. Takası destekliyoruz.

YAŞAMIMIZDAN ÖRNEKLER

Organik çöplerimizden balkonumuzda kompost yapıyoruz.
Kağıt çöplerin boyasız düz kartonlarını sobada yakmak üzere ayırıyor, diğerlerini sokaktaki çöpün yanına kağıt toplayıcılarının ulaşabileceği şekilde koyuyoruz.
Ambalajlı ürünleri tercih etmememize rağmen, o kadar yaygın ki kurtulmak nerdeyse imkansız olduğundan, bunları da geri dönüşüme çevirdiklerimiz hariç, ambalaj toplayıcılarının ulaşabileceği şekilde çöpün yanına koyuyoruz.
Her hafta Cumartesi günleri kurulan Organik Pazara uğrayıp, her türlü sebze, meyve, bakliyat, çay, yoğurt, süt, yumurta, ekmek, un v.b ihtiyaçlarımızı temin edip, bir hafta boyunca içeriğini bilmediğimiz ürünlere yaklaşmamaya çalışıyoruz.
Evimize aldığımız organik gıdalardan mümkün olduğunca yemek yapıp, iş yerinde dahi dışarıdan yiyecek tüketmemeye çalışıyoruz. Her zaman tercihimizi kendi ürettiğimizden yana kullanıyoruz.
Bir takım maya yapma yöntemlerimiz mevcut. Bunları uygulayarak kendi ekmeğimizi üretiyoruz. Organik taze süt bulabilsek yoğurdumuzu hatta peynirimizi de kendimiz üretme yetisine sahibiz.
Poşeti reddediyoruz.Ama bunu yapabilmek ve poşete hayır diyebilmek için, yanımızda çantamızın içinde file ve bez torba,arabamızın bagajında sepet taşıyoruz.Çok etkileyici sonuç verdiğini söyleyebilirim.
Temizlik için kendi ürettiğimiz kül suyunu kullanıyoruz. Çamaşır makinesinin deterjan gözüne ve bulaşık makinesinin deterjan gözüne sıvı deterjan olarak kül suyunu koyduğumuzda, bulaşık makinesi parlatıcısı da sirke oluverdiğinde deterjandan çok daha iyi sonuç alabiliyoruz. Çünkü çamaşırlar temizliğin yanında yumuşacık çıkıyor. Bulaşıklar da yeterince temiz.
El ve banyo temizliğinde şampuan olarak zeytin yağlı sabun kullanıyoruz.
Markete gitmiyoruz. Çünkü markette satılan hemen her üründe katkı maddesi mevcut. Ayrıca ambalajsız ürün neredeyse yok.
Evimizde kağıt peçete kullanmıyoruz. Onun yerine leke tutmayan bez peçeteler çok daha kullanışlı.
Tuvalet kağıdı gibi zorunlu ihtiyaçlarımız için ise mahalle bakkalı yeterli oluyor.
Gezinti alanı olarak Alışveriş merkezlerini tercih etmiyoruz.Doğa bizim öncelikli tercihimiz.Böylelikle tüketimi azaltıyoruz.Sade yaşam ,mutlu yaşam.
İhtiyaç fazlası metaryellerimizi takas etmeyi tercih ediyoruz.
Mutfağımızın balkonunda küçük çaplı ekim-dikim işleri yapıyoruz.Yeşil soğanımız,maydanozumuz,adaçayı ve reyhanımız oradan sağlanıyor.

KÜL SUYU YAPIMI

1*** Şehirde yaşayanlar; en yakın odun ateşinde ekmek yapan, fırına gidip yarım kovadan az fazla kül alın. Bu kül merak etmeyin ya meşedir,ya zeytin yada benzer bir ağaçtandır.Yani potasyumu fazladır.Doğada yaşayanlarda kendi külü yetmediğinde en yakındaki fırından alabilir. Çünkü bu küller siz almayınca şehir çöplüğüne gidiyor.
2*** Külün üstüne su ilave edin ve karıştırın. Bu su yağmur suyu olursa daha etkili sonuç alırsınız.
3*** Külün içindeki hafif malzemeler kömür dahil su üstüne çıkar. Bunları tel süzgecinizle alıp en yakındaki toprağa bırakın. Çoksa seyrelterek dağıtın. Eğer kömür sobanız varsa ya da mangalda bu kömürleri yakabilirsiniz. Enerjiyi çöpe atmayın.
4*** Akşam karıştırılan karışım sabaha kadar durulur. Kül aşağıya çöker, su ise artık potasyum hidroksitli bir şekilde üstte kalır. İşte buna doğal kostik; Kül suyu diyoruz. Çok açık renkli bir çaya benzer. Ihlamur çayı renginde diyebiliriz. Parmağınızı sokup test ederseniz kaygan olduğunu fark edersiniz.
5*** O günkü ihtiyacınız kadar suyu bir şişeye aktarın. Geri kalan karışımı karıştırın. Çünkü her karıştırmada külün içindeki potasyum suya karışıp deterjanınızın daha güçlü olmasını sağlayacak.
6*** Haftada bir fırına uğrayıp kül alıp karışımınıza eklemeniz yeterli olur.
7*** Kovanın altında kalan eski külleri ise başka bir kaba aktarıp krom, çelik, seramik, lavabo,mermer,taş yüzeylerde tel yerine yada biriken yağ katmanlarını ovalayarak temizleyebilirsiniz. Ancak arası açık renk “derz” olan fayanslı yerlerde grilik olacağını unutmayın.
8*** Artan külü bahçenizde seyrelterek gübre katkısı, tarım ilacı yada tavuklarınız varsa eşelenerek parazitten arınma kumu olarak kullanabilirsiniz.
9*** Sil baştan…. yeni karışım… yeniden kül alıp hazırlamayı unutmayın. Bizimle beraber şehirlerde deneyen dostların ifadelerine göre balkon bu iş için çok uygun bir alan! Kap olarak her tür olabileceği gibi Toprak küpler ideal. Nefes alıp terlediği ve suyu azalttığı için…

Kül suyu hazırlığı ayda bir yeterli olur ama kül suyunu; çamaşır, bulaşık, genel temizlik ve kişisel temizlikte kullanıyorsanız ve kalabalık bir aile iseniz haftada bir yapmayı planlamanız daha gerçekçi olur. Kül suyunun temizleyici özelliğinin artması için, kül ve su karışımını daha uzun süre bekletebilirsiniz veya elde ettiğiniz kül suyunu kaynatarak suyun uçmasını sağlayabilirsiniz. Kaynatmak için kalorifer üstü veya soba üstü yeterlidir. Yukarıdaki soğuk tarifteki kül suyunun yoğunluğu normal şartlardaki ev temizliği için yeterlidir ama temizlenecek malzemenin kirlilik derecesi fazlaysa ısıtılarak yoğunlaştırılmış kül suyu daha etkin olacaktır.

BULAŞIK MAKİNESİ

Bulaşıklarınızı makineye koymadan önce iyice sıyırmalısınız. Bunun için çok su harcamadan organik çöpleri başka bir kaba artık ekmekle sıyırırsanız kompost yapamıyorsanız ya da bizim gibi keçi ve tavuklarınız olmasa da sokakta bu yemeğe muhtaç pek çok hayvan yaşıyor; kedi, köpek, kuş, vs… -Bulaşık makinesi tamamen dolmuşsa deterjan gözüne kül suyu ayrıca parlatıcı gözüne sirke koyun. Sirke yapımı oldukça basit ve kül suyu gibi bedavadır. Ancak ilk denemeler için satılan en ucuz sirke işinizi görecektir.

ELDE BULAŞIK YIKAMA

Elde bulaşık yıkamanız gerekirse sabun artıkları ile kül suyunu birleştirerek daha önceden hazırladığınız karışım (Arap sabunu) ve sıcak su yeterli olacaktır.Ağır lekeler ,dibi tutmuş tencereler ve kocaman kazanlar için en pratik çözüm kül suyundan artan külün bizzat kendisidir.

ÇAMAŞIR MAKİNESİ

Sahip olduğunuz otomatik çamaşır makinesinin kısa veya uzun program gözüne sadece kül suyu koymanız yeterli. Ne oranda olması gerektiğini ise kullandıkça siz belirleyeceksiniz. Kül suyu kullandığınız sürece yumuşatıcıya da ihtiyaç duymazsınız. Çamaşırlarınızı güneşe asarsanız güneşinde son kalan bir leke varsa onu sihirli bir şekilde çıkardığını şaşkınlıkla izleyebilirsiniz. Yıkanan çamaşırlarda koku olmaz. Kötü ya da iyi. Ancak siz mutlaka bir koku istiyorsanız denemeler yapabilirsiniz. Arzu ettiğiniz kokunun bitkisinin çayını demleyip yumuşatıcı gözüne atabilirsiniz.

www.imeceevi.org

Longo Mai’nin Yirmi Yılı (Çev.: Ekoloji Kolektifi)

Her şeyden önce, 1968 olaylarını izleyen dört yıllık derin düşünme [süreci] sonrasında sahip olduğumuz, belirsiz bir fikirden fazlası değildi. Bütünüyle çıkmaz görünen geleceğe en ufak bir güven duymuyorduk; ancak iki şey açıktı: Avrupa’ya dağılmış bulunan sabırsız solcular gibi “şiddet” eylemlerine sapmamaya kararlıydık ve ’68 hareketince dile getirilen temel taleplerden – ifade özgürlüğü ve alternatif yaşam yolları arama hakkı- vazgeçmek niyetimiz de yoktu.Belki aşırı tutkuluyduk; ama bu, iyi bir düşünceydi. Bu yüzden bunu pratiğe dökebileceğimiz bir yer aradık. Olasılıkla büyük bir ayaklanma için duyduğumuz belirsiz arzularımızı gösterdiğimizde, burunlarımızı gıcıklayan gözyaşı gazları yüzünden büyük şehirlere karşı oldukça alerjiktik. Kurum(establishment) kendi aklından korkmuştu  ve iki ya da üç gencin bir araya gelmesinden fazla ayakta duramadı – bu, kamu güvenliğine karşı bir komplonun çekirdeği olabilirdi ya da hatta terörizmin. Kafası karışmış gençler arasında uyuşturucuların ilk kez büyük oranda ortaya çıktığı zamandı. Diğer yandan bu, oldukça farklı bir şey denemeye inanmamıza da yardım etti.Henüz Long Maï olarak adlandırılmamıştı bunun adı. Sanayi şehirlerinden çok uzakta, bir çeşit “Avrupa öncü çiftlikleri” yaratmak istedik ve diğer eski protestocuların pek çoğunun gelip bize katılacaklarına inandık. Aslında, onların bireycilik ve rekabete dayanan bir toplumdan kaçma kararlılıklarını fazla abartmıştık. Genç insanlar geldiler; ama beklediğimiz kadar büyük sayılarda değil.      Bizim için işsiz bir mezun (graduate) ya da, bugün olağan[değişmez] kabul edilen, bir süre sonra “rasyonelleştirilecek” bir meslekteki işçiler olmaktan sakınmak önemliydi. Mesleki eğitim şimdiden çok fazla uzmanlaşmıştı ve genç insanları sürekli teknolojik yenilik ve otomasyonun neden olduğu yeniden yapılanma için hazırlayamıyordu. Dahası endüstri, zengin Kuzey’in dışında başka yerlerde ucuz emek aramaya başlamıştı.      Düşüncelerden  biraz daha fazlası ve  geçmiş bir çağın devrimci folklorundan birkaç cümleyle donanmış olarak, en azından bir süre, bir parça daha fazla mütevazı olmaya ve işe koyulmaya karar verdik. Pek çok farklı beceride –tarım, hayvancılık, ormancılık vb. – geniş bir eğitim almanın en kolay olduğu yerde başladık. Bu sizi, ne olursa olsun, her zaman bir yerlerde yararlı kılar. Ayrıca bu aktiviteler, cazibeye cazibe katan kırsal bölgelerde gerçekleştirilir. Nüfusun ciddi olarak azaldığını fark ettiğimiz dağ bölgelerini seçtik. Oralarda yaşayabileceğimiz yerler vardı bizim için ve hiç kimsenin bize sorun çıkarmaya çalışmayacağını düşündük. Elbette yanılmıştık – aşırı bir iyimserlikten suçluyduk olayların açıkça gösterdiği gibi: aylar içinde Longo Maï’nin kurucularından sekizi, bizi kamu düzeni için tehlikeli gören Fansız İçişleri Bakanı tarafından sınır dışı edildi.      Böylece, çiftçi bir arkadaşın, Pierre Pellegrin’in çiftçi ve çobanlar olarak kararsız ilk adımlarımızda bize rehberlik ettiği Upper Provence’de [Güneydoğu Fransa’da Akdeniz kıyısında bir bölge] Limans’a yerleştik. Provans lehçesinde “uzun zaman sürsün” anlamındaki kutlama ifadesi olan Longo Maï ismini öneren de oydu. Oldukça kısa zaman içinde pek çok şey öğrendik. Her şeyden önce, büyük sosyal ve politik teoriler yapıp, kafeterya ve barlarda  zaman harcamaktan sonra, başının üstüne bir çatı inşa etmek, makul bir biçimde beslenebilmek ve en temel ihtiyaçlarını karşılamayı bildiğini göstermek daha dürüsttü. Favori sloganımız şuydu: “bir inç pratik, on mil teoriye değerdir”.      Ve o zamandan beri düşüncemizi değiştirmedik. Geçen yirmi yılda üstlendiğimiz her şey – Provence’dan Transcarpathia’ya, İsviçre ve Avusturya’dan Kosta Rika’ya- yalnızca çiftlikler ve köylerdeki günlük çalışmalarımızın mantıksal uzantıları oldu. Çabucak Avrupa ve başka yerlerde, kırsal bölgelerde yaşayan insanların aynı aktiviteleri gerçekleştirdiklerini ve aynı ihtiyaçlara, aynı kaygılara ve hatta neredeyse aynı kültüre sahip olduklarını gördük.      Limans’daki bahçıvanlarımız, Alp dağları yayının diğer ucunda yer alan Ukrayna’daki bir çiftliğin, Nijne Selitche’nin koşullarına kolayca adapte oldular. Ormancılarımız ve çobanlarımız da artık hangi ağaç ya da hayvan cinsinin şu ya da bu çevre türüne en iyi adapte olacağına karar verecek yetenektedirler.      Kısaca, vadi ve yamaçlarda yaşayan farklı insanlar arasında ciddi benzerlikler olduğunu gördük. Bu, dayanışma ve işbirliği için sağlam bir zemin sağlamaktadır. Mütevazı araçlarımızın izin verdiği ölçüde bu yönde çalışıyoruz. Üzücü bir biçimde, modern toplumlarımızın “büyük karar-vericileri” kırsal gelişimi ilerletecek ve dağ bölgelerine yeniden nüfus kazandıracak bir hareketi desteklemek için daha iyisini yapabileceklerini -buna duyulan güvensizliğin dışında- anlamıyorlar.      Bugün Fransa, İsviçre ve Avusturya’nın şehirlerinde yaşayan pek çok insana birkaç kalite ürün satıyoruz. Bir süre sonra [s.6] yalnızca isimsiz müşteriler olmayı çıkıp arkadaşlarımız oluyorlar. Pek çoğu Longo Maï’yi ziyaret eder: bazen yalnızca “görmek” için, ama gitgide birkaç günlük tatil, hatta çalışma ve, en geniş anlamda, temiz bir hava almak için.      1990’dan beri “Avrupa Sosyal Forumu (European Civic Forum)”nun yıllık kongresi, Provence’da, bizim kooperatifimizin üzerindeki Zinzine Tepesi’nde gerçekleşmektedir. Doğu ve Batı Avrupa’nın her köşesinden kongreye gelen yüzlerce katılımcı, onlarla hazırladığımız pek çok projenin pratik deneyim temeline dayandığını kendileri görebilirler. [Böylece] düşünceler varlık kazanır ve yalnızca ince havadan meydana gelmezler.      Son birkaç yıldır “Avrupa” hakkında çok konuşuldu. Pek çok insan için bu, günlük yaşamlarıyla çok az bağlantılı, belirsiz ve neredeyse mitsel bir kavramdır. Biz, kendi payımıza milliyet, dil ve coğrafya  sınırlarını reddeden toplumlar temelinde bir Avrupa kurmaya çalışıyoruz.                                          Rêmi Longo Maï’nin ortak kurucularından olan ve Rêmi olarak adlandırdığımız Roland Perrot, 1 Temmuz 1993’te, arkadaşlarıyla dolu olan Grange-Neuve çiftliğinde kanserden öldü. 62 yaşındaydı.      Pek çok arkadaşının katıldığı 4 Temmuz pazar günü gerçekleştirilen tören boyunca külleri, Longo Maï’de yaşadığı yirmi yıldan fazla sürede en çok sevdiği yerlere dağıtıldı. Ayrıca üç ağaç dikildi ve müzisyenlerimiz onun favori şarkılarını ve çingene melodilerini çaldılar.      Son isteği Longo Maï’ydi: devam etmeli ve çok uzun zaman sürmeli. Bu sonbahar onun pek çok arkadaşı gelecek ve Provence’daki kooperatifimize 6000’den fazla ağaç dikmemize yardım edecekler.          “Ölümün geldiği insanlar için -İyi bir şey yapmak isterseniz- İnsanlar Ölüyü huzur içinde bırakın- Ve umutlarını gerçekleştirin” (Alman anti-faşist şair Erich Mühsam’ın “Honour to the Dead” şiirinin son dizesi)          Mikro-Ekonomi Kooperatifimizi, aklı başında hiç kimsenin “maksimum verimlilik”in  yerel bir gelişimin temellerini şekillendireceğini dile getirmeyi düşünemeyeceği, dağlık bölgelerde kurduk. Bununla birlikte bu bölgelerin cesur dağ insanlarınca yüzyıllar boyunca işlenip şekillendirildiğini ve bu nedenle pek çok insan için geçim yolu sağlayabileceğini biliyorduk. Yerel ortamla uyumlu, iyi dengelenmiş bir ekonomi geliştirilmeliydi. Bugünün modern teknikleri ve iletişim araçları sayesinde, bu tür bölgelerde dünyanın geri kalanından soyutlanmadan yaşamak olanaklıdır.      Ham materyalden tamamlanmış ürüne, üretim zinciri üzerindeki bütün kontrolü garanti altına almak için, ürünlerimizi yerinde işlemek bizim için önemli bir önceliktir. Sonuç olarak tarım, sebze bahçeciliği, ormancılık; çiftlik hayvancılığı; el sanatları, işleme ve servislerden oluşan “üç ayaklı bir ekonomi”ye sahibiz.      Farklı kooperatiflerdeki farklı üretim koşulları avantajına sahibiz ve ürünleri değiş tokuş ediyoruz.      Kişisel ihtiyaçlarımız için ortak bir kasa  var. Bu kasa, kişisel ve kolektif ihtiyaçların uzlaştırılması görevine- ki asla kıskanılacak derecede cazip değildir- sahip olan küçük bir kooperatifçiler grubunca yönetilir. Kooperatifte, bölgeden iki duvarcı arkadaş dışında, ücretli işçi yok.      Düşüncemize göre kooperatiflerimizin metotları, ancak bir vadi yada küçük bir bölgenin yerel seviyesinde anlamlıdırlar.      Mikro-ekonomik gelişim alanındaki  önerilerimiz “uzmanlar” ve hükümet çevresinden  artan bir ilgi görmektedir. Bununla birlikte, bu önerileri pratikte uygulama girişimlerinde ciddi problemler doğmaktadır: ilgili otoritelerden pratik ve finansal destek yokluğu, bürokratik rutinler ve her türden engellemeler… İlk Kooperatifimiz Yanlış anlaşılmaları önlemek için, tamamen kendine yeterli bir yaşam sürebilme hayallerimiz olmadığını söylemeliyiz. Gerçekten de bu, hiçbir zaman en önemli amacımız olmadı. Bununla birlikte şimdiye kadar yirmi yıldır, kimsenin işlerimize karışamaması ya da zorbalık yapamaması anlamında, bağımsızlığımızı koruduk. Özgür radyomuz ve yayınlarımız reklam gelirlerine bağımlı değil ve gerçekleri sakınmadan söylemektedir. Bu, Avrupa ve ötesine yayılan geniş arkadaş ağımız sayesinde gerçekleşmektedir. Bu ağa, yalnızca, son zamanlarda eski Yugoslavya’dan mülteciler için başlattığımız dayanışma kampanyası gibi kampanyalar ya da  yeni projelerimizin finansal desteği için değil aynı zamanda bürokratlar ya da resmi memurların müdahalelerinden yorulduğumuzda kendi lehimize araya girmek için de güveniyoruz. Her şeye rağmen, bağımsızlığın yıkıcı ve tehlikeli olduğu düşünülür!      Yeni bir kooperatife genellikle yıkıntılardan başlarız. Provence’da, her yerde bulunabilecek ve iklime en uyumlu olan inşa materyalinden -taşlardan- başladık. Kesme taşlarla inşa, kesinlikle güzel bir sonuç verir; ancak çok zaman gerektirir. Kendi nüfus patlamamızı göz önünde bulundurarak, farklı materyal ve metotlar aradık. Toprak tuğla üretimi için bir pres çok etkili sonuçlar verdi. Diğer yandan, özellikle Limans’daki kooperatifin bir parçasını oluşturan küçük bir köy olan St. Hippolyte’de taşla inşaya devam ettik. Burası, mesleğini “Fransa Turu bir Arkadaşları (Companion of the Tour of France)”ndan biri olarak öğrenen, usta bir inşaatçı olan Fernand bize duvarcılığı öğrettiği yerdir.      Kooperatifler arasında ürün değişimi ya da bu ürünleri bölgede satmak için, kendimizin üretemeyeceği kamyonlara ya da soğuk hava depolu araçlara ihtiyacımız var. Diğer yandan, tamirlerini kendimiz yapıyoruz. Mekanik atölyesi tarım makineleri için de, özellikle ticari tarım (makineleri) tamirhanelerinin sürekli ortadan kaybolmaları nedeniyle,  vazgeçilmez oldu. Bu tamirhaneler gittikçe daha uzaklarda bulunmakta,  çok yüksek ücretler talep etmekte ve ihtiyacınız olduğunda asla ulaşılamamaktadırlar. Bu yalnızca bizim kendi bölgemizin sorunu olmadığı için, Üçüncü Dünya’dan birkaç genç arkadaş da atölyelerimizde eğitim kursları almak için geldiler. Upper Provence’da Terkedilmiş Bir Tepe Limans: Provence’da Bir Köy Yalnızca birkaç Fransız köyü Limans’ın nüfus artışına eşit bir nüfus artışına sahip. Ayrıca seçimle ilgili istatistiklere düzenli olarak karşı gelen ve otoritelerin uyuşukluğunu sürekli sarsan fazla köy yok. 1984’te, artan işsizliğe ve 20 yıldır kapalı olan okulu yeniden açmaya hazır olduğumuzu deklare etmemize rağmen Limans’a bir öğretmen atamayı reddeden bölgenin eğitim otoriteleriyle bir savaşa liderlik yaptık. Okulu bir sene “illegal” olarak kendimiz çalıştırdıktan ve bütün topluluk ve belediye başkanını da  içeren inatçı bir kampanyadan sonra, sonunda bize bir öğretmen gönderdiler. Ancak öğretmen, iş ve artan öğrenci sayısından kısa zamanda boğuldu ve ek bir anaokulu öğretmeni istedi. Öğrenciler aktif olarak onu desteklediler ve başarıya ulaştılar. Böylece 300 sakiniyle Limans köyü artık  iki öğretmeniyle bir okula sahip. Avrupa Turu Arkadaşları (Companion of the Tour of Europe)      Neyse ki, en önemlisi ilk yıllar boyunca, yerel çiftçi arkadaşlarımız öğütleriyle bize yardım ettiler. Ormancılık, dokuma, arıcılık ya da meyve tarımı gibi alanlarda pek çok uzman, genç kooperatifin kuruluşuna hayati katkılarda bulundu. Bugün, her şeyi bilmekten çok uzak olsak da, zengin deneyim ve bilgiler kazandık. Bu, genç çırakları eğitmemizi ve onların yeni projelere başlamalarına yardım etmemizi sağlıyor.  Bu eğitim ağını daha çok geliştirmek için, diğer insanları ve ülkeleri tanırken eğitim ve öğrenim gören ustalık (journeymen) geleneğini canlandırmayı amaçlayan bir kurum olan “Avrupa Turu Arkadaşları (Companions of the Tour of Europe)”nı kurduk. Bu kurum, işsizlik, uyuşturucu ya da yalnızca can sıkıntısına bir alternatif sunmaktadır. Birkaç zanaatçı ve uzman Doğu Avrupa’da genç insanlara yardım etme teklifinde bulundular. Ancak bu, Demir Perde’nin yıkılışı sonrasında batı otoritelerinin seyahat önünde engeller yaratması nedeniyle her zaman kolay değil. Bu nedenle geçen yıl “Avrupa Sosyal Forumu (Eropean Civic Forum)” kongresi süresince bir çalışma grubu, Avrupa Konseyi ve diğer kurumlarla işbirliği içinde amacı seyahat özgürlüğü (free movement) için mücadele etmek olan “Gençliğin Seyahat Özgürlüğü (Youth Mobility)”nü oluşturdu. 1975’de, genç ormancılarca (woodcutter) taşınan ve belediyelerin kendi alanlarında yapılan işleri resmi olarak onaylayabilecekleri “Ormancılar Pasaportu (Forester’s Passport)”nu  yarattık. Önsöz (preface) P.J. Lardinois ve daha sonra ise Brüksel’de bir komisyon üyesi tarafından yazıldı. Turistler: Yalnızca Normal İnsanlar      Pek çok turist, Côte d’Azur’un kalabalık plajlarından kaçmaya ve dağlarda sakin yerler aramaya heveslidir. Bu nedenle, mümkün olan her yerde, konuk evleri kurduk: Chantemele’deki dokuma kooperatifimizde bir stüdyo, Carinthia’da bir konuk evi ve hatta Provence’da bir tatil köyü. Bu ayrıca, bizim projelerimizi destekleyen sayısız arkadaşımızı kabul etmemizi sağlıyor. Ek olarak, Provence-Transcarpathia Arkadaşlık Derneği (Provence-Transcarpathia Friendship Association) tarafından organize edilen değişim çerçevesi içinde onlarca arkadaşımız tatillerini yerel ailelerle geçirmek için Ukrayna’da Transcarpathia’ya gittiler. Germench, Franglais      Longo Maï’deki dil ve kültür karışımını tanımlamak için gerçekten en iyi ifade pota (melting-pot) olacaktır. Avrupa’nın dört bir yanından gelen insanların, görece olarak barış içinde, yirmi yıldır birlikte yaşayıp çalışması olgusu kendi başına şaşırtıcıdır. Buna ara sıra Kürtler, Kanaklar (Kanaks), Madagaskarlılar, Latin-Amerikalılar…ve son üç yıldır Doğu Almanlar, Ruslar, Ukraynalılar, Romanlar… da eklenmelidir. Afrikalılar bize “burada, evde hissettiklerini” söylüyorlar. Bambara [dilini] konuşmasak da bir parça İspanyolca, İngilizce, Almanca, Rusça…ile birlikte Fransızca ve Almancanın garip bir karışımını konuşuyoruz. Longo Maï’nin Koyunları 1973’te yüz dişi merinos koyunundan oluşan ilk sürümüzü satın aldığımızda, koyunların bize kırsal bölgeyi tanıtacağına dair çok az fikrimiz vardı. Koyunlar güçlü ve sürücüldür; fakir, kurak yamaçlarımızda besin bulurlar ve ihtiyaçlarını karşılamak için bizi her zaman daha uzak meralara sürmüşlerdir. Kuzulama periyotları dışında her zaman dışarıdadırlar: Provence’da kışın ve Alp’lerin yükseklerinde yazın, karların erimesinden sonra zengin çimenlerde…Koyunlar ve çobanları, bir meradan diğerine, yamaçlar boyunca uzanan eski, geleneksel “drailles”lerde:- yüzlerce yıllık,  yarı unutulmuş koyun patikalarında yollarını dokur,  yaylacılığa [hayvanları ilkyaz yaylaya çıkarıp sonbaharda yayladan indirme] başlarlar. Bu geziler sayesinde, yönetim ya da hatta bazen ulus sınırlarına rağmen ovalar ve dağlık bölgelerin doğal tamamlayıcılığını öğrendik. Yol özgürlüğü ve ortak meralarla ilgili bu özgürlük taraftarı gelenekler pek çok sağlam arkadaşlık kurmamızı sağladı.      Mütevazı ihtiyaçlarına karşın koyunlar verimli hayvanlardır. Bir sürü her yıl sayısını en az ikiye katlar. Bu yüzden bir süre sonra yün, et ve derilerini nasıl kullanacağımız sorunuyla karşı karşıya kaldık.      Binlerce yıldır koyun yetiştiren nesiller, her bir bölgenin doğal koşullarına uygun türlerin üretilmesi ve yerel topluluğun temel gereksinimlerinin karşılanması için bir seçim süreci içinde çalışmaktadırlar. Maalesef, birkaç on yıldır verimliliğe yönelik tarım,  küçük ölçekli yerel işleme yapılarını –kesim evleri, iplikhaneler ve tabakhaneler-, ki bu yapılar bu tür bölgelerin ürünlerini kendi bölgelerinde kullanmalarını sağlarlar, yok etmeyi başarmıştır. Biz, akıntıya karşı yüzmeye karar verdik ve koyunlardan,  tamamlanmış ürüne bütün üretim zincirinin kontrolünü yeniden kazandık. Yün sektörünü geliştirmek üzerine odaklandık. Longo Maï şimdi Fransa, İsviçre ve Avusturya’da altı kooperatife paylaştırılmış olan 1500  koyuna sahiptir. Eminiz ki daha çok sürü gelip onlara katılacaktır; çünkü Avrupa’da yeniden nüfus kazandırılmayı bekleyen pek çok terkedilmiş ya da yarı terkedilmiş bölgeler bulunmaktadır. İplikhane ve Dokumacılık      Kendi sürülerimizin ve komşu çiftçilerin sürülerinin yünlerini Fransız Alp’lerinde, Briançon yakınlarındaki Chantemerle’nin iplikhanesinde işliyoruz. 1976 yılında, kökleri 17. yüzyıla dayanan bu fabrikayı devraldık. Bu, bir köyde kalan tek üretim birimidir ve yılın birkaç ayında tamamen turizme ayrılır. Zanaatçı ve teknikerlerin yardımıyla yünlerin “koyunların sırtlarında” seçilmesinden, makaslamaya, yıkamaya, taramaya, eğirmeye, dokumaya, örmeye, giysi imaline ve son olarak ürünlerin müşterilere satımına kadar bütün işleme sürecini içeren bilgiyi bir araya toplayabildik. Ürünlerimizi iplikhanede, marketlerde, sergilerde ve yazışmalar yoluyla satıyoruz. Çiftçilerin yün ya da tiftik ve angora liflerini, kendilerinin satabileceği, örülü ürünlere ya da materyallere dönüştürme [hizmeti] sunuyoruz. Ödeme olarak bu ürünlerin belirli bir yüzdesini alıkoyuyoruz. Ayrıca, koyun yetiştiren çiftçiler ve diğer küçük dokuma fabrikalarıyla ATELİER’i (Çalışma, İşbirliği, Yenilik ve Araştırma için Dokuma Derneği –The Textile Association for Study, Liaison, Innovation and Research) kurduk.        Bizim dağlık alanlarımızdaki bir başka temel ekonomik aktivite ormancılıktır. Bu, ağaç dikiminden ormanların bakımı için ağaç kesimine, bıçkı evlerinden mobilya atölyelerinin kurulumuna bütün bir aktivite zincirini içermektedir. 1979 yılında orman yangınları, ormanların ihmal edilmesi ve artan işsizlik problemleri nedeniyle, hükümete sunduğumuz bir “Orman Programı (Forest Programme)” ürettik. Bu program çok ilgi çektiyse de pratiğe dökülmesi için çok az şey yapıldı. “La Cabrery”- Luberon’da Bir Üzüm Bağı Bu kooperatife henüz 1993 baharında başladık. Luberon, Limans ve Crau ortasındaki tepelik alanda yer alıyor. La Cabrery, dokuz hektarı üzüm bağı olan 25 hektara sahip. Her yıl yaklaşık 50.000 litre “Côtes du Luberon” şarabı üretebiliyoruz  -bu, bütün kooperatiflerimizin gereksinimlerini karşıladığı gibi, Avrupa’daki arkadaşlarımıza birkaç şişe satmaya da yeterli. Büyük bir meyve bahçesiyle bir hektar da yenilebilir üzüm dikmeyi planlıyoruz. Toprak zengin ve hasat boyunca bir çukur gölüne yetecek kadar  fazla su var. Crau’daki “Mas de Granies”      Crau ovası, Güney Fransa’da Alpilles ve Camargue arasında bulunuyor. Crau’nun nemli alanı, çapraz sulama kanallarıyla sarılmıştır. Çiftliğimizi, İsviçre’deki bir bağış kampanyası sayesinde dört yıl önce satın aldık. 15 hektar otlak, 4 hektar bostan ve zeytin bahçesinden oluşmaktadır. Ayrıca 250  koyundan oluşan bir sürüye sahibiz.      Temel aktivite, açık alanlarda ya da plastik tünellerde yapılan organik sebze tarımıdır. Bölgenin ekolojik sistemini tehdit eden ve yaygın biçimde kullanılan yüksek kimyasal metotlara alternatifler geliştiren diğer çiftçilerle işbirliği içindeyiz. Ürünün bir kısmı pazarlarda satılmakta ya da düzenli müşterilere haftalık olarak gönderilmektedir. Ayrıca kalabalık kongre ve toplantı zamanlarında kendi ihtiyaçlarımızı gidermektedir. Avrupa Komisyonu (EC) kriterlerine uygun olarak küçük bir konserve yapımı birimi son zamanlarda kurulmuştur.      İyi sulama tesisleri sayesinde yazın kuru otlarımızı üç kez kesebiliyoruz. Sonbahar otlarını ise Alplerden dönüşleri sonrasında [yemeleri için] koyunlara bırakıyoruz.      [Crau’da] Ziyaretçi grupları olduğu kadar çırakları da barındırdığımız büyük ek binalar vardır. Espezonnes ve Treynas      Çiftlikler deniz seviyesinin 1100 metre üzerinde, sert iklimiyle Ardêche’nin yüksek platosunda yer almaktadır. Bugün hemen hemen bütünüyle terkedilmiş olan Masif Central’in yoğun ağaçlarla kaplı yamaçları doğal kaynaklar bakımından zengindir ve binlerce yeni yerleşimciye geçim kaynağı olabilirler. Espezonnes ve Treynas’ın iki çiftliğinde geleneksel, yerel ve dayanıklı türlerden olan –Bizet ve Blanch de Lozêre- 400 koyundan yün ve et üretilmektedir. Ayrıca yaklaşık 20 sığır var. Nemli hava kaz, ördek ve domuzlar için oldukça uygundur. Uzun ve sert kışlar boyunca yünlerin bir kısmından yorgan yapılmaktadır. Comedia Mundi – Bizim “Müzisyenlerimiz (Entertainer)”      Müzik grubumuzun on iki üyesi akla gelebilecek her enstrümanı çalmaktadır ve dünyanın dört bir yanından, popüler ve anti-faşist şarkılar kadar Orta ve Doğu Avrupa’nın çingene müziklerinde de uzmanlaşmışlardır.      Ayrıca birkaç kaset ve CD’de çıkardılar. Her şeyin ötesinde, her seferinde tan vaktine kadar süren festival ve danslarla bizi baştan çıkardıkları için her zaman bir özür aramaktadırlar. Müzik, enternasyonal bir dildir ve dayanıklı arkadaşlık bağlarının güçlendirilmesine çok büyük katkıda bulunabilir.[!] Radyo Zinzine- Radyoda Bir İsyan      Radyo Zinzine, yerel radyoların “özgür” olmayı talep ettikleri bir zamanda doğdu. Mayıs 1981’de Cumhurbaşkanı Mitterrand’ın seçimi popüler anlatımın yeni bir çağını ortaya çıkardı. 3 Haziran’da Radyo Zinzine yayınlarına başlamıştı bile. Radyo Zinzine, ismini Provence’daki kooperatifimizin üstündeki tepenin isminden aldı. Bir yıl sonra günde 24 saat süren yayınlarımıza başladık. Bölgesel, ulusal ve uluslar arası haberler; sıklıkla acımasız ve ironik yorumlarla basın incelemeleri; dünyanın dört bir yanından müzik; edebiyat ve tarih programları; akla gelebilecek her konuda yuvarlak masa tartışmaları; bitmez tartışmalar:- canlı bir radyo için ihtiyaç duyulan her konuda yayınlar. [!]      Bugünün sorunlarına yönelik çözümlerin “yukarıdan” dağıtılamayacağının farkında olan özgür bir radyo, bölgesel  seviyede tartışmalar düzenleyebilir; yerel gerçekler, beceriler ve kaynaklara dayalı somut çözümler geliştirebilir. En popüler programlarımızdan biri kırsal yaşamın bütün yönlerini kapsamaktadır –bu program pek çok kasaba sakini tarafından da izlenilmekte, böylece kasaba ülke arasında bir köprü kurmaya yardım etmektedir.      Yüzlerce dinleyici aktif olarak programlarımıza katılmakta ya da haberler boyunca arayarak yorumlarını iletmektedirler. Dünyaya yayılmış bulunan arkadaşlarımız bize enformasyon göndermekte ve sıklıkla ülkelerindeki olaylarla ilgili olarak bizi bilgilendirmek için  doğrudan telefon etmektedirler.      Ayrıca elli kadar farklı yerel radyoda yayınlanan birkaç sürekli program yapıyoruz: Afrika, Latin Amerika, bilim ve  Avrupa kurumları hakkında; bir edebiyat magazin ve “Le Monde Diplomatique” ile aylık dosyalar. Radyo Zinzine, 1986 yılında, Avrupa Kamu Radyonları Federasyonu’nun (European Federation of Community Radios-FERL) kurucu üyelerinden biri oldu. Federasyon, ülke ve ticari sektör yanında üçüncü bir sektör olarak kamuyu desteklemeyi amaçlamaktadır ve Avrupa kurumları ile, özellikle Avrupa Komisyonu ile yakın işbirliği  geliştirmiştir. FERL, son zamanlarda Afrika ve Doğu Avrupa’da radyolar kurulmasına yardım etmektedir. “Le Montois”: Jura’daki İsviçre Çiftliğimiz 1974’te, Longo Maï’nin yaratılmasından hemen sonra, Fransa İçişleri Bakanı, bir grup “istenmeyen yabancı”yı, kooperatifin sekiz ortak kurucusunu, sınır dışı etmeye karar verdi. Sonuçta, İsviçre’de 1200 metredeki bir platoda yeni bir çiftliğe, “Joli Mas”a, başlamaya karar verdik. Nihayet, 13 yıl sonra, kira sözleşmemizi bitirmeye karar vermiş olan mal sahibine karşı savaşımızı kaybettik. Yıllar boyunca, yalnızca yazlık sığır istasyonu olan bu yeri on yetişkinden oluşan bir grup için  yıl boyunca bir geçim kaynağına (ormancılık, bıçkıevi, sığırlar, koyunlar, el işleri) dönüştürmek için çok fazla zaman, enerji ve para yatırmıştık. Sonuçta, 1987 yılında ayrılmaya zorlandık. Ancak aynı Jura bölgesinde, Delêmont yakınlarında küçük, harap bir çiftlik olan “Le Montois”i bulmayı başardık. Le Montois, 11 hektarlık tepelik bir toprağa sahip. Çok kötü bir durumda olan evi bütünüyle yeniden inşa ettik. Buradaki aktivitelerimiz bir sebze bahçesi, sığırlar, koyunlar, kazlar ve arıları içeriyor. Burası ayrıca İsviçre’de Longo Maï’nin farklı ürünlerini sattığımız merkez haline geldi. Buranın Joli Mas’a göre bir avantajı Basle’ye bir saatlik sürüş mesafesinde olması ve kışın yolun karla kapanmayışıdır. Bu yüzden ofisdeki [Basle’de] işlerimizin pek çoğunu çiftliğe dağıttık. Diğer yandan “Le Montois” kısa sürede pek çok İsviçreli arkadaşımızı kabul ettiğimiz bir yer haline geldi. Ek olarak burası kuzeyden güneye, Provence’a doğru yolculuk yapmak isteyenlere mola yeri olarak  kullanılabiliyor. Dağ zirvesi Joli Mas’ı özlüyorsak da, Le Montois’in ulaşılabilirliği hakkında söylenebilecek daha çok şey var. Balkanlar Geçidindeki Carinthia      Uzun zamandır Eisenkappel’deki kooperatifimiz Doğuya açılan bir kapı olarak düşünülür. Ancak 1989’da Demir Perde’nin yıkılışından sonra her şey değişti ve aktivitelerimiz Transcarpathia ve Doğu Avrupa’daki diğer bölgelere yayıldı. İsviçre’den Avusturya’yı bir koyun sürüsüyle aşarak 15 yıl önce Carinthia’ya ulaştığımızda  Sloven azınlığın, Almanca konuşan çoğunluk tarafından yıllardır ayrımcılığa uğradığı hassas bir bölgeye gelmiş olduğumuzu biliyorduk. Bir süre sonra iki dilli Alman/Sloven okullarını savunma  mücadelesine girmiştik. Kısır ve uzlaşmaz milliyetçilik döngüsünün farklı gelişim modelleriyle değil kültürler arası projeler yoluyla kırılabileceğini öğrenmiştik. Bizim çocuklarımızın gittiği küçük, iki dilli yerel okul bunun mükemmel bir örneğidir. Avrupa Konseyi ve [s.7] Klagenfurt Üniversitesi ile birlikte, gerilimli alanlarda kültürler arası pilot projeler uygulamayı amaçlayan  “güven inşa eden eylemler (confidence-building measures)” programının kuruluşuna katıldık.      Çiftlik, Doğu/Batı rotası üzerindeki genç insanlar ve turistlerden oluşan sayısız gruba olduğu kadar, on kooperatif üyesi ve onların yirmi çocuğuna sebze, et ve mandıra ürünleri sağlıyor. Sürü yaylacılığı her sonbaharda, kendi yaz otlaklarından Viyana yakınlarındaki kış otlaklarına, ürünlerimizi pek çok yerel markette satmamıza olanak veriyor. Bu ayrıca, bizim hakkımızda bilgi almak isteyenler için hareketli bir iletişim noktası sağlıyor. Doğu Avrupa’daki Longo Maï Her şey, 80’lerin başından beri tanıdığımız Paris’teki Sovyet gazeteci arkadaşlar sayesinde başladı. Onlardan biri, Sasha Sabov, ülkelerinin Batı’ya açılmasının avantajını kullanarak bizlerden bir grubu Kasım 1989’da Batı Ukrayna’daki memleketi Trasncarpathia’ya ziyarete götürdü. Sahsa uzun zamandır Longo Maï’nin fikirlerini, merkezi devlet “sosyalizmi” ve serbest piyasa kapitalizmine alternatif olarak Doğu’ya ihraç etmeyi hayal etmişti. Sonuç, bütün bir aktiviteler ve projeler dizisi oldu. 1990’dan beri her yıl Oujgorod(bölgenin başkenti) Üniversitesi’nden 20 kişilik bir öğrenci grubu, Fransızcalarını geliştirmek ve kooperatiflerimiz hakkında bilgi almak için iki aylığına Provence’a gelirler. Onların pek çoğu ülkelerinde birlikte çalışmaya karar verdiler ve “Juventus Europa” derneğini kurdular. Longo Maï’nin inşa takımının yardımıyla, bir kooperatife doğru ilk adımlar olan, Nijne Selitche köyünde bir toplantı ve tarım merkezi olan bir “Ortak Ev (Common House)” kurdular. Grup, Batı’yı ziyaret etmek ve eğitim almak isteyen ve hiçbir yabancı dil bilmeyen pek çok genç Ukrayna’lı için Oujgorod’da küçük bir dil okulu olan “LIK”i  de kurdular.      Transcarpathia Avrupa’nın tam kalbinde yer alır. Dört ülkeyle sınırı vardır ve onlarca etnik ve dilsel topluluğa ev sahipliği yapar.  Aktivitelerimizi ve değişimlerimizi yapılandırmak için [s.7]  pek çok arkadaşımızla birlikte, her iki yönde de sayısız temsilci organize eden Provence-Trascarpathia Arkadaşlık Derneğini (Provence-Trasncarpathia Friendship Association) yarattık. Benzer dernekler İsviçre ve Avusturya arasında da kuruldu. Pek çok aile ve grup, partner bölgelerdeki arkadaşlarının ülkelerinde keşiflerdeki bulunmak için Alp’leri bir yanından öte yanına geçtiler.      Gerçekte potansiyel çok büyük ve bizim olanaklarımızı aşıyor. Örneğin, Rusya ve eski Yugoslavya’nın farklı alanlarında Longo Maï benzeri kooperatifler kurulmasına yardım etmemiz için bize toprak önerildi. Bir gün, zamanı geldiğinde, bu teklifleri değerlendireceğiz ve kırsal kooperatiflerde uluslar arası ve multi-etnik uzlaşım merkezlerinin yaratılmasına katkıda bulunabileceğiz. 1973’den Bugüne Dayanışma Eylemleri      Kırsal kooperatiflerin kurulması, dünya olaylarının gidişatını yakından izlememizi asla engellemedi. Temiz hava, eleştiri yetimizi keskinleştirmiş bile olabilir. Dayanışma eylemleri, Longo Maï’nin ilk yirmi yıllık tarihi boyunca değişmez bir etmen olarak kaldı. “Centrale”- Basle’deki Ofisimiz      Kooperatifçilerden dehşetli bürokratlar rolüne rotasyonun temsilcisi yaklaşık 10 “kurban”, sürekli  büyüyen kağıt dağı içinde, boş yere, yollarını bulmaya çalışıyorlar. Bütün Longo Maï kooperatiflerinin enformasyon, yönetim ve finansal merkezi olduklarını hayal ediyor görünüyorlar.      Gerçekte “Centrale” dış işlerimizi idare eden bir çeşit “elçilik”: çeşitli kampanyalarımızın koordinasyonu, gazetelerimizin yayımlanması, finansal destek talepleri (bazen sonuçları görmek zorunda bile kalıyoruz…[!]) Şili’den Mülteciler      1973’de, Provence’ın kurulmasından yalnızca birkaç ay sonra, Pinochet’nin darbesiyle Allende hükümetini yıktığında, İsviçre’de belediye ve (bir kilise veya papazın sorumlu olduğu)  bölgelerden  beş mültecinin kabul edilmesi, barınak ve iş sağlanmasını talep eden “Özgür Yerler (Free Places)” kampanyasını başlattık. Sığınak verilebilecek  olanların  merkezi hükümet tarafından belirlenmesi gerektiğini kabul etmeye hazır olmayan yerel meclis ve vatandaşlardan büyük çapta yanıt aldık. Bern’in [İsviçre’nin başkenti] isteğine karşın 2000 Pinochet aleyhtarı sonunda İsviçre’ye kabul edildi. Kostarika’da Finca Sonador      Bu kooperatifi 1978 yılında, mültecilerin tarım kooperatiflerinde ihtiyaçlarını karşılamaları ve böylece kamplara düşüp hiçbir şey yapmaksızın dış yardımlara bağımlı kalmalarının önlenmesi için yarattık. Finca’ya gelen ilk mülteciler, Nikaragua’da Somozo diktatörlüğünden kaçanlardı. Temmuz 1979’da Somozo diktatörlüğünün yıkılışının ardından bu mülteciler evlerine geri döndüler. Bugün Finca’da, dörtte üçünü ölüm mangaları ve ordunun zulmü nedeniyle ülkelerinden kaçmak zorunda bırakılan Salvadorluların oluşturduğu 250 kişi yaşamaktadır. Bu mültecilerin büyük çoğunluğu Kostarika’ya 1980 ile 198[? okunmuyor bu rakam] tarihleri arasında geldiler.      Mülteciler kendilerini besleyebilecek, ürünlerinin bir kısmını yerel marketlerde satabilecek ve kahve ithal etmeye yetecek kadar ürün yetiştiriyorlar. Altyapı (elektrik sistemi, yollar vb. bağlar) yıllar içinde gittikçe gelişmektedir. Finca kendi okuluna sahiptir.      Kostarica’da çevresel yıkım felaket boyutlarına ulaşmıştır. Bu, her şeyden önce çok uluslu şirketlerce uygulanan yalnızca ananas tarımı ve dikkate değer seviyede çevresel bozulmaya neden olan yağmur ormanlarının kesimine bağlıdır. Bu durum, korunacak olan yaklaşık dört yüz hektarlık yağmur ormanı alanını ayırmamıza neden oldu. Bu alan, otoriteler ve üniversite çevreleriyle işbirliği içinde, bilimsel araştırmalar için de kullanılacak. Mülteci ve Göçmenlerin  Korunması      Ekim 1982’de Longo Maï’nin inisiyatifiyle yaklaşık 60 küçük grup Basle’de buluşarak CEDRI’yi (Mülteci ve Göçmelerin Korunması için  Avrupa Komitesi -European Comittee for the Defence of Refugees and Immigrant) kurdu. Komitenin amacı, artık yalnızca extremist grupların çalışması olmayıp, aynı zamanda Devlet kurumlarınca da artan bir biçimde teşvik edilen büyüyen yabancı düşmanlığı ve ırkçılık kurbanlarıyla dayanışma kampanyalarını koordine etmektir.      CEDRI, 1980 darbesi sonrasında Türkiye’deki ordu diktatörlüğünden kaçan Türk ve Kürt mültecilerin kötü durumu üzerine odaklandı. CEDRI’nin çalışmaları son zamanlarda neredeyse tamamen Avrupa Sosyal Forumu’na entegre edilmiştir. Avrupa Sosyal Forumu (European Civic Forum)      1989’dan beri, Doğu Avrupa’daki genellikle barışçı olan devrimler dayanışma ağımızı genişletmeye ve koordinasyon metotlarımızı yeniden düşünmeye zorladı bizi. Bugün, bir araya getirilmesi gereken bütün bir Avrupa’dır. Devlet başkanlarına ve hükümetlere güvenmek saflık olacaktır; çünkü bunlar yüzyıllardır bir halkı diğerine düşman eden ulusal egoizmin doğrudan mirasçılarıdır. Soğuk savaş on yılları derin bir güvensizlik duygusu yarattı. Sayısız eski yalanlar Avrupa insanlarını ayrılmaya zorladı ve bugün bile günlük beyin yıkama işlemi Doğu ve Batı arasında kurulacak gerçek bir yakınlaşmanın önlenmesine yardım ediyor.      Avrupa Sivil Forumu (ECF) Aralık 1989’da yaratıldı. Forumun temel amacı, sahte sosyalizm ve gerçek kapitalizmin ikili anlamsızlığına boyun eğmeyi her zaman reddetmiş olan eski politik blokların her bir “yüz karasını” bir araya getirmektir.      Forum, bunun dikkate değer bir ihtiyacı giderdiğinin kanıtı olan binlerce Doğu ve Batı Avrupalı tarafından desteklenmiştir. Biz yerel, bölgesel ve ulusal seviyelerde sağlam ama aynı zamanda esnek yapılar kurmaya çalışıyoruz.      Bugün Almanya, İsviçre, Avusturya, Belçika, Fransa, bütün eski Yugosylavya cumhuriyetleri, Rusya, …. ve Ukrayna’da ECF grupları bulunmaktadır. Avrupa’daki diğer ülkelerde ve “Üçüncü Dünya”da ECF ile sürekli iletişim halinde bulunan kimseler (correspondent) vardır.      Yaratıldığı günde bu yana ECF, Orta ve Doğu Avrupa’da bir dizi somut aktiviteler gerçekleştirmiştir. Bunlar arasında, eski Doğu Almanya(GDR)’daki LPG tarım kooperatifleriyle dayanışma kampanyaları, Berlin’in Humboldt Üniversitesi’nde akademik özgürlük savunması, Yugoslavya’da bağımsız medya ve anti-ulusal hareket savunması yer almaktadır. ECF ayrıca Rusya, Transcarpathia (Ukrayna) ve eski Doğu Almanya’da kırsal gelişim alanında bir dizi projeye katılmıştır. ECF, Ocak 1993’de Seelow’da (Brandenburg, eski Doğu Almanya) “Doğu Avrupa’da toprak ve kırsal gelişimin özelleştirilmesi (Denationalisation of land and rural development in Eastern Europe)” konusunda geniş bir sempozyum organize etmiştir. ECF, Mayıs 1993’te Cenevre’deki  Antenna International’den arkadaşlarımızla birlikte Moskova yakınlarında kırsal gelişim ve uyarlanmış teknolojilerin kullanımı konusunda bir konferans organize etmiştir.      ECF ayrıca, Transcarpathia’daki çiftliklerde dağıtılmak üzere tarım araç-gereçleri, birkaç ton tohum patates (seed potatoes) ve sebze tohumlarından oluşan binlerce aile paketi göndermiştir. ECF- Eski Yugoslavya’daki Aktiviteler Longo Maï, bugünkü kriz ve ülkenin dağılmasından çok önce Yugoslavya’da arkadaşlara sahipti. Mütevazı araçlarımızın izin verdiği oranda bütün cumhuriyetlerde sosyal eylemler, anti-savaş hareketleri ve bağımsız medyayla ilgilenen yurttaşlara destek olmak için her şeyi yapmamız yalnızca normaldi. Birkaç ECF delegesi ağ bağlantılarımızı geliştirmek için bölgedeydi.     Bizim temel katkımız, eski Yugoslavya’daki anti-milliyetçi güçlerin buluşması ve birlikte projeler geliştirmesini olası kılmaktır.   “Ortak Amaçlar” Eski Yugoslavya ile Belediyeler Arası Dayanışma Avrupa Sosyal Forumu’nun İsviçre’deki ilk toplantısı 7 Kasım Kasım 1992’de, belediye başkanı Jacques Stadelmann’ın inisiyatifiyle Delêmont’ta gerçekleşti. Belçikalı “Causes Communes” (?) kampanyası temsilcileri kendi aktivitelerini sundular: bütün eski Yugoslavya cumhuriyetlerindeki mültecilere yardım etmek, Belçika’da mültecilerin kabul edilmesi, eski Yugoslavya’daki anti-milliyetçi muhalefetin desteklenmesi. İsviçre belediyelerinin temsilcileri derhal benzer bir kampanya başlatmaya karar verdiler. O günden bu yana 100’ün üzerinde İsviçre kent ve köyü “Causes Communes-Suisse”ye katıldılar ve birkaç temsilcisi ve yardım konvoyları eski Yugoslavya’nın farklı bölgelerine gittiler. Bu yolla, multi-etnik toplulukların sürdürülmesi için çalışan ve savaş bölgelerinden kaçanlara sığınak vermiş olan belediyelerle kalıcı ilişkiler kurulabilir. Ayrıca, bağımsız barış ve medya gruplarına da destek verilebilir. ECF  koordinasyon ve sekreterlik çalışmasına yardım ederek ve sıklıkla temsilcilere eşlik ederek “Causes Communes” ile güçlü bağlarını sürdürecektir. AIM- Milliyetçi Propagandaya Karşı Olmak ECF, eski Yugoslavya’dan bağımsız bir gazeteciler ağının, AIM’in, yaratılmasını destekledi. Bu ağın amacı, cumhuriyetler arasında enformasyon değişimi ve dışarıdaki medyaya objektif haber sağlamaktır. Ayrıca AIM, Serbo-Croat’ta, eski Yugoslav toplulukların ya da çok sayıda mültecinin yaşadığı Avrupa’nın pek çok bölgesinde yerel radyo istasyonlarınca yayımlanan düzenli bir radyo programı olan “Bura”yı üretmektedir. Archipelago İlk olarak ECF, farklı aktiviteleri hakkında bilgi veren düzenli bir bülteni İngilizce, Fransızca ve Almanca olarak yayımladı. Ekim 1993’de, Avrupa boyunca bireyci  piyasa ekonomisi konsumerizmi(consumerism) karşıtı adalar ve pratik alternatifler geliştirmek için çalışanlar arasındaki bağları güçlendirmeyi amaçlayan yeni bir yayın olan “Archipel”in ilk sayısı Ekim 1993’te Fransızca ve Almaca olarak yayımlandı. Olası en kısa zamanda “Archipelago”yu İngilizce olarak da yayınlamak istiyoruz- ancak İngilizce çeviri takımımız çok küçük; bu yüzden yardımlarınız her zaman içtenlikle karşılanacaktır! 2005 Birkan Beggi – Ekoloji Kolektifi   LONGO MAI’DEN HABERLER- B.P.42, 04300 Forcalquier, France- Güz 1993   Ekoloji Kolektifi tarafından yayına hazırlanan KIRDA YOKSULLUK VE DİRENİŞ adlı kitapta yayınlanmıştır.

http://www.ekolojistler.org/longo-mai-den-haberler-cev.-ekoloji-kolektifi.htm

l

Yaşamınız ne kadar yerel ne kadar küresel? Emet Degirmenci

Günümüzün teknolojik ulaşım koşulları dikkate alınırsa hepimizin yaşamı biraz küresel sayılır. Uzaktaki yakınlarımıza telefonla, e-maille ulaşabiliyoruz. Düşünce alışverişi yapabiliyoruz ve etkinliklerimize öteki ülkelerden bile destekçiler bulabiliyoruz. Bu anlamda yaşamımızı teknoloji yoluyla sınır ötesine taşıyabiliyoruz.

“ Küresel Düşün Yerel Hareket Et!\” söylemini duymuşsunuzdur. Belki de bunu; dünyada olup biteni bütünsel kavra, ama yaşadığın yerde olup bitenlerle daha yakından ilgilen demekle açıklamış oluruz.

Günümüzde ulusötesi tekeller piyasaya hakim olurken yerel piyasa koşullarından söz etmek ne kadar geçerli? McDonalds gibi ayaküstü yiyecek firmalarının, yerel tatları duyumsadığımız etnik lokantaları silip süpürmesine sıkça tanık oluyoruz. Tutunmaya çalışan orta ölçekli ticari kurumlar, küreselleşmiş rakiplerine karşı direnemeyip yutulurken onlarla birlikte yerel özellikler de hızla ortadan kaldırılıyor.

Ekonomi dünyası ekolojik kaygıları çoktan ezip geçmis. Küresel uyum paketinin başlıca koşulu tüketmeyi bilmek. Bunu kolayca öğreniyoruz, tükettikçe tatminsizleştiğimizi anlamak ise zor oluyor.

Çünkü hakim kültür bize “tükettikçe zenginleşirsiniz” diyor. Küresel ısınma yüzünden yakın bir gelecekte 11 binden fazla canlı türünün yok olma tehlikesi cildimizdeki kırışıklıklar kadar üzmüyor bizi. Her yıl kirli suların taşıdığı mikrop ve bakteriler yüzünden dünyada 2.2 milyon insanın hayatını kaybetmesi sanki gerçek dışı bir öykü gibi…

Avrupa gibi bilinç düzeyi yükselen ülkelerde sağlıklı gıdalara ilgi artıyor. Malatya\’nın karpitle sarartılmamış kayısısını Avustralya’daki organik yiyecek dükkanlarında bile bulabilmek mümkün. Peki onu üreten çiftçi, çocuklarını neyle besliyor dersiniz?

Örneğin, birkaç yıl önce Türkiye\’ye gittiğimde Datça\’daki eğitimli sayılabilecek bir arkadaşım dahi çocuğunu kapıya gelen köy yoğurdu yerine Nestle markalı yoğurtla beslemeyi tercih ediyordu.

Gerekçesi de, (belki ambalajının çekici olması nedeniyle) “o daha hijyenik…” Oysa Avrupa’da Nestle markalı yiyeceklere karşı kampanyalar onlarca yıl önce başlatıldı. Çünkü özellikle yetişme çağındakiler için zararlı katkı maddeleri barındırdığı vurgulanıyordu.

Hindistan ve Türkiye gibi tarıma dayalı ülkelerde çiftçiler çokuluslu şirketlerin madencilik vb faaliyetleri nedeniyle arazilerini satmak zorunda kalıyorlar.

Köylüler çocuklarını kente okumaya yollayabilsinler, zeytin toplamaktan kurtulup ünlü marka lastik ayakkabılardan satın alabilsinler diye özveride bulunuyorlar.

Köylerini terk etmeyenlere de tüketime yönelik hakim kültür vasıtasıyla hızla kendi yerel özellikleri unutturulmaya çalışılıyor. Bilinçsiz olan köylüler de yerellikten sıyrılıp küreselleşmeye katıldıklarını sanıyorlar…

Zeytinyağı sağlık ve yerellık açısından yükselen bir değer olunca dünyanın en büyük gıda şirketlerinin dikkatini çeker oldu. Yerel marka? olarak satın alınıyor ve içeriği yozlaştırılarak ama ambalajı üzerine büyük pazarlama firmalarının adı yapıştırılarak satılıyor. Örneğin, Türkiye’de Tariş’in çökşünden sonra İtalyan firmalarının Bergama ve Edremit köylülerinin ürettiği zeytinleri bu şekilde pazarladığı söyleniyor.

İş böyle olunca yerel ekonomiye olan katkının da devede kulak misali bile olmadığı tahmin edilebilir.

Yerel halklar bilinçsizce küreselleşmenin nimetlerini ararken küreselleşmenin vahşi koşulları onları bir kez daha kenara itiyor. Daha geniş topluluklara dahil olabilmeleri için yerel özelliklerini törpülemeye ve birbirini anlayabilmenin tek koşulunun birbirine benzemek olduğuna ikna ediliyorlar.

Türkiye’nin dahil olmaya çalıştığı Avrupa Birliği dahi üyelerine tek tip yaşam biçimi ve bir örnek tüketim çilginliği dayatıyor. Örneğin, küreselleşme karşıtı Fransız çiftçi lideri Jose Bové’nin dediklerine kulak verirsek: \”Atlantiğin öte yakasında rokför peyniri gibi iyi kaliteli bir ürün aşırı vergilendirmeye tabi tutuluyor ki; bizler okyanusun bu tarafında hormonlu sığır eti yemek zorunda kalalım” diyor.

Fransız köylüsü bile bu tür tuzaklara düşmenin kaygısını yaşarken Türkiyeli köylünün halini tasavvur etmek zor değil. Kısacası; yerelliğin içeriğinin boşaltılması ve pazarlanması kolayca mümkün.

Bunun önüne geçmenin tek yolu bilinçli ve örgütlü tüketici ve üretici dayanışması sağlamak.

Örneğin, Avustralya da organik üretim yapan çiftçiler bir araya gelip genetikli hasat yapmak isteyen çiftçilere karşı direnmenin yollarını arıyorlar. Organik yiyecek kooperatifleri bir araya gelerek federasyon kurmaya çalışıyorlar.

Türkiyemizde olay çok geriden takip edilse de durum ümitsiz değil.

Marmara’da Ege de vee Akdeniz’de küçük boyutlu da olsa organik tarım konusunda yerel örgütlenmeler doğuyor. Örneğin, bu yaz genetikli yiyeceklere karşı Anadolu’da bilinçlendirme turları yapılacağını duydum ve sevindim.

Sonuç olarak; yaşamımızın kapitalist endüstriyalist çarklar tarafından manipüle edilmesini önlemenin yolu üretici ve tüketicilerin dayanışmasından geçiyor. İçselleştirilmiş anlamda yerelliği korumak dileğiyle…

http://www.kuyerel.com/modules/AMS/article.php?storyid=166

Gizemli Dogu Gerçekçi Batı – Emet Degirmenci

Günümüzün endüstriyel toplumunda insanlar kendilerini dengelemek için çeşitli yollar arıyorlar. Kimileri var olan tüketim toplumu çarklarına kapılıp kendini daha çok tüketmeye verirken kimileri de eski kültürlerin yaşam biçimlerini keşfetmeye çalışıyorlar. Yakınımızda olan Avustralya Aborijinleri ve Yeni Zelanda Maorilerinin kültürlerinde hala güncelliğini koruyan ögeler var ve biz onlardan öğrenmeye devam ediyoruz.

Çoğumuz Avustralya gibi batılı bir toplum içinde yaşarken iki kültürü sürekli kıyaslarız. Her ne kadar kapitalist küreselleşme dünyanın her yerinde kendi değerlerini dayatıyorsa da hala Doğu Batı arasındaki farklılıklar barizdir. İçinden geldiğimiz doğu toplumunun gizemli değerlerinin derinliği vardır. Batı toplumunun değerleri ise var olanı hızlı algılayıp yaşamda hızlı hareket etmeye yöneliktir. Batılılar yaşam yolunda akıl yoluyla ilerleyip yaşamı kolaylaştırmaya çalıştıklarını vurgularlar. Biz ise yaşamda derinlik bulmazsak tatminsizlik duyuyoruz. Kısacası yaşama birbirinden epey farklı pencerelerden bakıp farklı yorumlar getiriyoruz. Örneğin, batılılar insanın evrendeki yeri ve gelecek yaşam üzerine (doğum tarihine ve doğum saati verilerine göre) astrolojik verilere dayanarak yorum getirirler. Eski Çin kültüründe ise insan evrenin bir parçası olarak evrensel bir bütünlük içinde kavranıyor. Çin kozmolojisindeki beş birim (ağac, ateş, toprak, metal ve su) doğa kanunları ve evrensel ilkelere dayanılarak açıklanır.

Bilim insanlarına göre herşeyin ilk oluşumu “Big Bang” denilen büyük patlamayla açıklanır. Darwin’in evrim teorisiyle canlıların vücudundaki yapı taşları DNA lardaki değişim acıklanmaya çalışılır. Çinliler ise evrende herşeyin “ying-yang” kavramıyla açıklarlar. Ying-yang ise bibirini tamamlayan iki zıt kutbun bir araya gelip bütünü oluşturması demektir.

Diyalektik düşüncede konu edilen zıtların birliği yaşamın ta kendisidir. Ying-Yang, yaşamın zaten birbirini tamamlayan siyah ve beyaz renkleridir, kadın ve erkekdir, acı ve mutluluktur … Hatta bilgisayar dili olan sıfır ve bir sayılarından oluşan ikili (binary) sistemin de ying-yang anlayışına dayandığı söylenir.

Oysa günümüzün post-modern toplumunda eski kültürlere ait materyallerin satışına yönelik bir endüstri de geliştiriliyor. Birçok yoga çeşidi bir çok doğal tedavi yöntemi bulabilirsiniz. Mevlana felsefesini, Sufı müziği batılıların pazarladığını görüyoruz. Batılıların bunları keşfetmesi elbette küçümsenemez. Ama bir kültürün özümsenmesi, iki ay Hindistan’a giderek yoga öğrenip, bir ay Turkiye’de kalıp Sufı müzik eğitimi almaktan öte birşey olsa gerek. Feng Shiu anlayışına göre evinin mobilyalarını düzenlemek, Perulu yerlilerin bitki köklerinden elde ettikleri doğal hapı almakla Transandantal Meditasyon yapmakla endüstriyel toplumun ağırlığından bir parça kurtulabiliriz belki. Fakat kendi kafamızı ve toplumu değiştirmedikçe bu iyileşmelerin hepsi geçici olacaktır.

Avustralya’da ve dünyanın çeşitli yerlerinde çok kültürlülük, Doğunun gizemiyle ve Batının rasyonelliğinin bir arada yaşayabilmesi olmalı. Belki böylece insanlar kendilerini içinde yaşadıkları topluma daha az yabancı hissederler. Belki böylece doğal tedavi yöntemleri daha kalıcı olur. Böylece toplumlar da kendini iyileştirme adı altında daha kalıcı adımlar atılabilir. Kendini iyileştirme (healing) de nasıl kendi içimizdeki enerji akışını engelleyen seylere karşı bir çaba içinde oluyorsak toplumdaki enerjiyi tıkayan anlayışları aşmak gerekiyor.

Küreselleşme kadına ne getirdi? Emet Degirmenci

2000′li yılların başlangıcı dünyamızda belki de kara bulutların çöktüğü en acı yıllardan biri olarak tarihe geçecektir. Filistin’li kadının dediği gibi, “bu döneme tanıklık etmekten acı duyuyorum.”

Küreselleşmeye kadın açısından baktığım bu yazının kaleme alındığı günlerde ikinci Irak savaşı günceldi. 11 Eylül 2001 olayı sonrası dünyada Amerikan emperyalizmi tarafından özellikle islam ülkelerine karşı sürdürülen bir savaş atmosferi söz konusu oldu. Dolayısıyla, yazının ilk bölümünde genel olarak kapitalist küreselleşmenin kadına ne getirdiği konu edilirken ikinci bölümünde kadının savaş durumunda yaşadıklarına değinmeye çalıştım.

Semayenin küreselleşmesiyle yalnızca gezegenimizdeki ekolojik çeşitliliğin yok edildiğine tanık olmadık. Değişik tatların, kokuların ve renklerin yok edildiğini görürken aynı zamanda burnumuza dayatılan tüketim toplumuyla insanların sürekli fakirleştiği, korku içinde yaşadığı, sürekli tatminsizlik ve mutsuzluk duyduğu bir dünya yaratıldı. Bu araştırmayı yaparken bazen iki/üç kuşak birarada küreselleşmenin kıyaslandığı web sayfaları buldum. Önce o bilgilerin çok basit olduğununa kanaat getirip dikkate almak istemedim. Ancak sonradan onun yalın ama önemli olduğunu düşündüm. Örneğin, bir anneanne ve kız torunun dünyasına göz atalım. Dorothy 80 yaşında, Amerika’nın Oklahoma eyaletinde yaşıyor ve bugün hala gençliğinde bahçesine ekip biçtiği günleri onları ve komşularıyla paylaştığı zamanları özlemle anlatıyor. Kız torunu Janet ise 18 yaşında her yaz tatilinde olmasa bile sıkça denebilecek sıklıkla dünyanın çeşitli yerlerinde yaşayan yakınlarını ziyaret etme olanağına sahip ve bunu da küreselleşmenin nimetlerinden sayıyor. Fakat Janet’in ya da Fatma teyzenin torununun kendisinden (aşağıda beirtecegimiz nedenlerle) daha mutsuz olduğu aşikar.

Küreselleşme’nin anlamı kadın için farklı mı?

Küreselleşmenin basit anlamı: Gana’daki kabile reisinin ayakkabısının Nike olması; Türkiye’deki kadının taklit de olsa çocuğuna Adidas marka spor takımı almaya çalışması; bunun yanında Nike’ın fabrikasında günlüğü bir dolardan hiç bir sosyal güvencesi olmaksızın çalıştırılan Endenozyalı kadın’ın çocuğuna o markadan giydirmesinin hayal olduğu; Datça’daki arkadaşımın çocuğunu kapıya getirilen mis kokulu köy yoğurdu yerine (daha hijyenik anlayışıyla?) Nestle markalı yoğurtla beslemesi; Etiyopya’da kahve yetiştiren kadının 60 yıldan beri emeğinin sömürülmesi; hatta bu sömürünün günden güne artırılarak bugün kilosu 16 sente sattığı kahve karşılığında sırtını örtecek giysi bile alamaz duruma gelmesidir.

1980-90 arasında IMF, 70′den fazla ülkede yeni paketle “sway” adı altında “uyum programları”na girişmişti. Dolayısıyle, Doğu Avrupa, Güney Asya, Latin Amerika, Karaibler ve Afrika ülkelerindeki fakirlik gittikçe arttı. Dünya Bankası her yıl 40.000 yeni özel firmaya iş olanağı sağlarken projelerinin %65-70′ı başarışızlığa uğradı. Doğal değerlerin yağmalanmasına Asya’da ve Doğu Avrupa’da yerel halk tarafından kuvvetli karşı çıkışlar oldu. Örneğin, Türkiye’de Normandy/Newmont firmasının Bergama’daki hukuk dışı altın madenine karşı direnişin Dünya Bankası raporlarında yer alması bunlardan biridir.
Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması (NAFTA), Amerikan Serbest Ticaret Alanı (FTAA) gibi bölgesel sermaye birlikleri yatırımlarını Latin Amerika’nın en ücra köşelere taşıdılar. Elbette bunlar yapılırken gözleri kamaştıran büyük dolar işaretleri ön planda olduğundan etik ve ahlaki değerler tanınamazdı. Bu bağlamda, örneğin; Meksika’da yollar en ücra köşelere kadar NAFTA için asfaltlandı. Böylece başlangıçta Amerika’daki işler Meksika’ya kaymış gibi görünse de, Meksika’da nüfusun 75% ‘i fakirleşmiş duruma geldi. Oysa aynı oran 1981 de 49% idi. Yalnızca 260.000 insan, nitelikli işçi olarak eğitim görmüş, özellikle elektronik sanayinde kadınlar ve renkli derili işçiler çok az ücretle çalıştırılır duruma gelmişti. Bunun yanında NAFTA endüstri bombardımanı yaparken çevrenin ve ekolojik değerlerin korunması için kayda değer bir yatırım gerçekleşmedi. Bu nedenle, Kuzey Amerika ve Meksika sınırında büyük boyutta çevre kirliliği ve dolayısıyle bozulan halk sağlığı gündeme geldi.

Sonuçta küreselleşmenin etkisi halkın her katmanı için ayrı olsa da, kadının yaşamına biraz daha farklı yansıdı. Bunu aşağıda dünyanın çeşitli yerlerinden verdiğim örneklerle açmaya çalışalım.

Küreselleşmenin bugünkü dünyamızda gözlenen kültürel, politik ve ekonomik etkileri:
Kapitalist küreselleşmenin asıl ana boyutu tüketimdir. Bu kapsamda uluslarası tekellerin çıkarları doğrultusunda kuzey ülkelerinde refahı artırmak ön plandaydı. İşgücünün çok ucuz olduğu Çin’de, Hindistan’da ya da Endonezya veya Malezya’da üretilen ucuz mallar Amerika, Avustralya gibi gelişmiş ülkelerin insanlarına bolca sunuldu. Çok tüketmek, zenginlik anlamında empoze edildiğinden kadınlar dünkünden daha fazla bugün, tüketimin hem öznesi hem de nesnesi durumuna getirildi.

Uluslararası 100 büyük tekelin %90′ının gelişmiş ülkerden olması, bunların üçte birinin ise kuzey Amerikalı, diğerlerinin de Avrupalı ve Japonya’lı olması tablonun netliğini gösterir. Aradaki uçurumu vurgulamak için birkaç uluslararası endüstriyi ele alırsak; Hollandalı Petrol fırması Shell’in gelirinin Venezuella’nın yıllık kalkınması için ürettiği toplam üretim gelirinden fazla olduğu, General Motors(GM) ‘un üretim yapmak için kapladığı alanın İrlanda, Yeni Zelanda ve Macaristan kadar olduğu düşünülürse olayın dehşeti sanırım biraz daha net anlaşılır(1). Zengin ülkelerdeki nüfusun %82’si genişleyen refah olanaklarından yararlanırken dünya nüfusunun geri kalan toplamına yalnızca %51′lik bir pay düşmektedir. Ayrıca, Güney ülkelerinin doğal zenginliklerinin çevre standartları ve hukuk sistemini tanınmaksızın çıkarılıp götürülmesi için şeffaflık adı altında fason hükümet dışı örgütler (NGO’lar) yaratıldı. Elbette bu demek değildir ki tüm sivil toplum örgütleri sahte. Özellikle Türkiye’de sistemin sivilleşmesi için bağımsız olan hükümet dışı gönüllü kuruluşların çabalarına çok ihtiyaç var. Dünyanın öteki yerlerindeki benzerleriyle dayanışmaya da bir o kadar gereksinim oldugu gibi.

Ne amaca hizmet ettiği anlaşılmayan gönüllü kuruluşlarda çalışan kadın oranı erkeklere nazaran genelde daha fazladır. Kadınlar kendilerini anlamlı bir işe adadıklarını düşünürken perde arkasında neler olduğunun farkında değildiler. Günümüzde de özellikle gelişmiş ülkelerde korunmasız ve eğitimsiz kalmış çocuklar, kirletilen çevre, kanser araştırmaları için yardım gibi ” Dünyayı Değiştirin” ilanlarını sıkça duyar ve görür olduk. Böylece kadının enerjisi bir yerlere kanalize edilerek sosyal patlamalarda oynayacağı rol azaltılmaya çalışıldı.

Hintli ekofeminist eylemci yazar Vandana Shiva son yıllarda McDonalds, Kentuky gibi ayak üstü yiyecek ağlarına karşı Hintli çiftçilerle bir kadın hareketi oluşturmaya başladı. Beijing Kadın Konferansında hükümet dışı kuruluşlar forumunda bu amaca yönelik bir forum gerçekleştirdi. Dünyada birkaç dev kuruluş tarafından çeşitli mekanizmalarla yiyecek güvenliğinin nasıl kontrol altına alındığı tartışılırken, genç bir kadın Ronald McDonald’ın izinsiz olarak orada (hükümet dışı organizasyonlar forumunda) bulunduğunu dile getirerek “McDonald’ın kültürel emperyalizmin, ekolojik sömürgeciliğin ve insan sağlığını tehlikeye atan sahte bir yiyecek sembolü olduğunu ve ayrıca dünyadaki çocuk emeğini sömüren firmaların başında geldiğini haykırır (2).

Küreselleşme karşıtı hareket 1980′lerde neoliberal politikanın doğmasına tepki olarak şekillenmeye başlasa da Seattle’daki çıkışla şekillendi. Seattle protestolarını politik olarak renkli kılan görüntülerden biri de, bazı uluslarası tekellerin yönetici kadınlarıydı. Örneğin, CNS’ın (CNSNews.com: The Cybercast News Service) yönetici editörü Barbara Laurence’ın protestolarda en ön sıralarda yer alması gibi.

Ekonomik çıkarlar doğrultusunda iletişim sektörünün hızla geliştirilmesi ise kapitalist küreselleşmenin yayılmasının bel kemiğidir. Ulaşım ve haberleşme teknolojisinin hız kazanması ve -özellikle kirli sanayinin taşındığı güney ülkelerinde- yerel yönetimlerin demokratik yapılarının zayıflatılması gibi. Bu amaçla gelişmekte olan ülkelerin çoğunda demokrasiyi geliştiren ilerici yönetimler yerine diktatörlük rejimleri –özellikle Amerika tarafından– desteklendi. Bu noktada 1960-65 yılları arasında (eski adı Kongo) yeni adı Zaire olan ülkenin ilk bağımsız başbakanı Patrice Lumumba’nın öldürülmesi sonucu Amerikanın o dönemki devlet başkanı Eisenhower’ın, Kongo’da bakır, altın, elmas gibi kıymetli madenler konusunda Amerikanın çıkarlarını koruma çabasına giriştiği anımsanmalıdır. Bu nedenle gerici Mobuto rejimi iş başına getirilmişti. O günden bugüne Kongo’da sık sık “kabile çatışmaları” olur. Ne hikmetse daha önce birarada barış içinde yanyana yaşayıp giden Kongo’nun kara derili barışçıl insanları birbirlerinin boğazlarına satırlarla saldırmaya başladılar. Ya da maden göçükleri altında gömülmeye başladılar.Böylece yaşayacak güvenli bir yer bulmak adına sepetini tepesine alan yüzlerce Kongo’lu kadın öksüz yetim kalmış çocuklarını nasıl doyuracağının kaygısını taşıyarak sık sık göç etmek zorunda kalmaktadır. Çaresizlik içinde kıvranan Afrika’nın bu rengarenk insanları içlerine düşürüldükleri dehşetin gerçek kaynağını sorgulayacak durumda olmadığı gibi, medya olayın gerçek yüzünü göstermez. Yalnızca eğitimsiz, cahil insanların birbirini kırdığı şeklinde bir görüntü yansıtılır.

Dünyayı Gözetleme Enstitüsü’nün(Worlwatch Institute) yetkin araştırmacılarından Michael Renner (Kaynak Savaşının Anatomisi kitabının yazarı); eğer cep telefonu satın alıyorsanız Kongo’da askerlerin değerli cevher alanlarını kontrol etmesi için sürüp giden savaşa destek oluyorsunuz demektedir. Uluslararası madencilik firmalarının üçüncü dünyanın doğal ve kültürel değerlerini yağmalarken, çevre ve insan haklarını ihlal ederken, sivilllere karşı olan şiddet artırılmakta, çocuk askerlerin sayısı büyürken küçük kız çocuklarının seks pazarlarında satılması çığ gibi artmaktadır.

Küreselleşme kadına ne getirdi?

Küreselleşmeyle, kadın için zaten oldukça sembolik olan sosyal fonlardan hızla kısıntıya gidildi. Bir yandan da kadınların kısıtlı çalışma güvencesi ve sosyal haklarının birçoğu rafa kaldırıldı. Dünya kadınlarının %70′i (1.3 milyar) yoksulluk sınırının altında yaşar. Bu tabloda, 1990′dan beri Güneydoğu Asya’da 30 milyondan fazla kadın ve çocuk cinsel tacize uğradı. Genelevlerde seks işçisi durumuna düşürüldüler. “The Slavery of Our Time” ya da Türkçe adıyla “Günümüzdeki Kölelik” başlığı altında incelenir (3).

Kapitalist küreselleşmeyle birlikte neoliberal politikalar kapsamında birçok ülke, ekonomilerini yeniden düzenlemek durumunda kaldı. Birçok firma iş yerlerini iş güvenliği yasalarının olmadığı (ya da zayıf olduğu), ucuz iş gücüne sahip yerlere kaydırıken yine kadınların haklarının budanması ilk planda hedeflendi. Elbette bu durum üçüncü dünya kadınlarına daha da zalimce yansıtıldı. Örneğin, Meksika’da kadının “çevik elleri”nin sebze paketlemede, Mısır’da kadınların “yumuşak elleri”nin pamuk toplamada kullanılması, Türkiye ve Çin hatta gelişmiş ülkelerde göçmen kadınların sosyal güvenceleri olmaksızın hazır giyim sanayinde çalıştırılması gibi. Tüm bu yukarıda sayılan sektörlerde iş güvenliğinin çok düşük olduğu koşullarda, düşük ücretlerle uzun saatler işçi çalıştırıldığı saptanmıştır.

Yeni ekonomik düzende firmalar birbiriyle yarışırken işçi ücretlerini azaltmak, sosyal güvencelerden kesmek ve ucuz işçi almak konusunda genellikle kadınlara yüklenir. Örneğin, Kanada’nın hazır giyim sanayinde düşük ücretle işçi çalıştırmak için genellikle kadın işçiler tercih edilir. Kamu sektörlerinin özelleştirilmesinden de kadınlar daha ironik bir şekilde paylarını alırlar. Kanada işçi konferansı; özel sektörde kadınların var olan işgücünün dörtte birini oluşturduğunu, kamu sektöründe ise bu oranın 2/3 olduğunu belirtir. Öte yandan 1986-93 Kanada Posta’sının tepe taklak gitmesi durumunda işsiz kalan kadın oranı, 3000 işçi içinde %83 gibi yüksek bir orandır(4).

Yukarıda belirttiğim sosyal ödeneklerin azaltılması da diğer bir konu. Ekonomik kriz dönemlerinde her zamankinden daha fazla kadınların ev/aile içi düzeni sağlayıp toplumsal düzen için denge unsuru olmaları beklenir. Kıtlık dönemlerinde bizde kadına söylenen “bul buluştur idare et işte” deyimi bir şekilde batılı toplumdaki kadının yaşamına da yansımıştır. Örneğin, eğitimin özelleştirilmesi bağlamında devlet okullarında sınıf kalabalıklığının artması, kalitenin düşmesi gündeme gelir. Bu durumda kadının çocuğuna eğitim vermesi için daha fazla vakit ayırması gerekir. Yaşlılara bakım gibi diğer bir fondan kesitiye gidilmesi ise diğer önemli bir nokta. Bu durumda da kadının evinde yemek pişirip götürülmesi gibi gönüllü işler hep yüceltilir. Bilhassa kadınların bu tür işleri yapması için teşvik edilirler. Kısacası kadın sosyal yaşamda doğrudan kendini temsil edip söz hakkına sahip olması gerekirken toplumsal ve bireysel yaşamında “bir açığı kapatan ya da bir deliği tıkayan” konumundadır.

Bir başka örnek Asya’dan. 1998′deki Asya krizi döneminde tekstil sanayisinde kadınlar hızla işsiz kalırken erkekler de işlerini kaybetmeye başladılar. İş sahibi erkeklerin firmaları çökerken kendileri depresyonla yüzleştiler. Kore hükümeti tam bu sırada ulusal bir slogan ortaya attı; “Erkeğinizin enerjisini yükseltin!”. Böylece kadın kendi psikolojisini unutup erkeğinin moralini/enerjisini nasıl yükselteceğine yoğunlaşmalıydı. Çünkü bu aynı zamanda bir devlet göreviydi(5).
Sermaye’nin küreseleşmesiyle birlikte sigortacılık ve banka endüstrisi gibi hizmet sektöründe çalışan kadın daha az ücrete daha az beceri gerektiren işlere yoğunlaşmak zorunda kaldı. Örneğin, geçen yüzyılın yarısında Hindistan’da banka sektöründe çalışan kadınlar %70 ağırlıkta idi. Keza, Malezya’da iletişim endüstrisinde çalışan kadın oranı yine benzeri kadardı. Fakat onların sahip oldukları işlerin çoğu veri girme, sekreterlik ve bankada basit işleri yapmak gibi fazla nitelik gerektirmeyen işlerdi. Aynı dönemde elektronik verileri işleme ve onların işletimi konusunda çalışan kadınların sayısı ancak %12 kadardı. Şirketlerin karar mekanizmalarında kadınların yer almasının ise hızla düştüğü bu gidişattan tahmin edilebilir. Örneğin, yaşadığım Avustralya gibi gelişmiş göçmen ülkesi olan bir ülke de bile göçmen kadınların çoğu, evlerininin garajlarında hiçbir sosyal güvencesi olmadan parça başına çeşitli endüstriyel işler yapmaktadırlar.

Kapitalist küreselleşme insanı günden güne yalnızlaştırırken sosyal dayanışma ve sevgiden yoksun insanların psikolojik problemleri de çığ gibi artmaktadır. Örneğin, istatistiklere göre en fazla genç intihar oranı Amerika ve Avustralya’dadır. İntihar oranlarında cinslere göre kıyaslama yapıldığında yine genç kızlar ve kadınların sayıca daha fazla olduğu görülür. Öte yandan yalnızlaşan kadın, değerlerini koruma adına bazen de köktendinci akımların çarkına girmektedir. Tutunacak bir dal ararken kendi özgürlüğünü küçük yaşta sorgulamaktan vazgeçmek zorunda bırakılmaktadır. Batı kültürü arasında en güçlü olan Amerikan kültürünün baskın olması nedeniyle örneğin, müslüman kadınlar kendi aralarında daha güçlü ve büyük birlikler oluşturarak kendilerini bir şekilde eritilmekten korumaya çalışmaktadırlar.

Dünyada sürüp giden gerginliğin nedeni ve kaynak hakimiyetine yönelik çatışmaların çoğu ise sivillere yönelik olmaktadır. Bu, Türkiye’de Alevi-Sünni, Kürt-Türk dünyada Müslüman-Hristiyan çatışması şeklinde olurken, Kosova’da, Afganistan’da ve Irak’takiler “yerel barışı koruma” adına yapılmaktadır. Birleşmiş Milletler kaynaklı barışın korunmasına çok az fonlar ayrılırken bu birliklerin neye hizmet ettiği de ayrı bir tartışma konusudur.

Dün Afganistan, bugün Irak yarın acaba hangi islam ülkesi Amerikan emperyalizminin saldırısına uğrayacak diye beklemeye başladık. Görünen o ki; Dünya’nın doğal kaynaklarına sahip olmak için sürdürülen savaş irili ufaklı sürdürülecektir. Çünkü savaşlar kapitalizmin içine düştüğü buhrandan çıkmak için çare olarak görülür. Şimdi de şiddetin en sistemlisi ve en vahşisine; savaş durumunda kadının yaşadıklarına göz atalım.

Savaş ve Kadın

Irak savaşı öncesi, kadınlar savaşı nasıl durdurabilir diye kafa yorup harekete geçmeye çalışırken, bugün ne yazık ki yeniden savaşta ve sonrasında kadının fiziksel ve psikolojik olarak içine düştüğü durumu irdelemek durumunda kaldık. Kadınların savaşlarda ve sonrasında neler yaşadıklarına bakarken tarihsel kökenine kısaca değinelim ve mitolojik döneme uzanalım. Örneğin, Troya savaşı döneminde Clytemnestra’nın yaşadıkları oldukça tartışmalıdır. Clytemnestra Mycenae kralının oğlu Tantalus ile evlidir . Ancak Agememnon Tantalus’u öldürüp Clytemnestra ile evlenir. Mycenae. Kocası öldürülen Clytemnestra ise yalnızca öldürülen kocası ve zoraki evlendirildiği adamın kurbanı değil aynı zamanda özgüveni ve varlığı kurban edilmiş bir kişiliktir.

Günümüzün modern silahlarla yapılan savaşlarında ve öncesinde cinsel taciz, kadına yöneltilen ikinci silahtır. Her savaşta ırza geçme; etnik temizlik ve politik bir kontrol yöntemi olarak kullanılmaktadır. Dolayısıyle savaş, kadınlar için katmerli bir acıdır. Çünkü kadınlar sırf cinsiyetlerinden ötürü kendilerini işgalciye/fırsatçıya karşı nasıl koruyacaklarını düşünmek zorundadırlar. Çünkü savaş döneminde işgalci; tüm kültürel etnik ve ahlaki değerlerin ırzına geçmekle kalmaz; kadın’ın doğası/üretkenliği gereği kuşaktan kuşağa geçecek silinmesi olanaksız acılar bırakma çabasındadır.

Anlaşılacağı üzere kadınlar savaşın fiziksel ve psikolojik acılarını, yalnızca oğullarının ve eşlerinin cepheye gönderilmesiyle duymazlar. Genel savaş atmosferinin şiddetini üretkenlikleri gereği de yaşarlar. Aynı zamanda savaş onların döl yerlerinde, beyinlerinde, hücrelerindedir. Nasıl ki etnik temizlik sırasında Bosna’da bunlar yaşandıysa benzeri şeyler bugün Irak’ta yaşanıyor. Amerikan askerleri camilere girip orada dua edenleri rejim yanlısı diye yok edip görülmemiş muameleye tabi tutup savaş esir alınırken, onların eşleri ve kızkardeşleri de yaratılan karmaşanın kurbanı olmaktadır. Çünkü işgalci kendi soyunun, ırkının, ulusunun üstün olduğuna inanır. İşgalci askerler, yerli kadınlar üzerinde aşağılık fantazilerini tatmin ederler. Örneğin, Bosnada kadınlar yalnızca yerel askerler tarafından tacize uğrayıp ırzlarına geçilmedi. Aynı zamanda oradaki barışın bekçileri sayılan Birleşmiş Milletler askerleri tarafından da aşağılandılar. Örneğin, Bosna’nın Doboj’yöresinde Vilina Vlaş Otelinin Vişegrad denilen bölümünde toplanan yüzlerce kadının porno filmleri eşliğinde topluca ırzlarına geçilmiştir (6).

Gazete haberlerinde yer aldığına kadarıyla Nijerya da Agustos 2003 tarihinde yalnızca birkaç had safhada devam eden şiddet nedeniyle 12 yasından 80 yasına kadar 400den fazla kadın cinsel olarak asagılandıkları için şikayette bulunmus. İnsan acaba kayda gecmeyen ya da şikayet etme cesaretini gösteremeyen daha ne kadar kadar kadın ve kız çocuğu vardı diye düşmeden edemiyor. Filistin de yıllardır sürdürülen savaş terörü nedeniyle Filistinl İsrail askerleri tarafından ne tür aşagılanmalara uğradıkları ise, başlı başına ayrıntılı olarak araştırılması gereken önemli bir konu.

Sonuç yerine

Tüm bunlara karşın kadınlar örgütlenmeye devam ediyor. Örneğin, Arjantin annelerinin küreselleşme karşıtı etkinliklerde yer alıp tekellerin sözcülerini zorda bırakan sorular sormaları buna bir örnek* olarak gösterebiliriz. Ya da Hindistan’ daki çiftçi kadının, Monsanto gibi tohum tekellerine karşı kendi tohum kooperatifini kurma çabası, Zapatistaların EZLN örgütünde kadının etkinliği gibi umut ve umutsuzluk, çaba ve çaresizlik gibi zıtlıklar içinde şekillenmeye çalışıyor. Papua yenı Gine’nin Bougainville yöresinde Avustralya’nın Kakadu Ulusal Parkı’ndaki uranyum madenciliğine karşı kadınlar topraklarının uluslarası madencilik firmaları tarafından kirletilmesine direnmek için yıllardır örgütlü bir mücadele veriyorlar. Türkiye de sosyal adalet ve özellikle çevre, ekoloji ve yeşil hareket içindeki kadınların sayısı kayda değer ölçüde.

Kadınların örgütlenmesi madencilik firmalarının çevre ve insan hakları katliamlarına karşı Bergama, Hindistan, Papua Yeni Gine ve Endenozya gibi diğer ülkelerde de görülüyor. Ormanların yağmalanmasına, baraj yapımlarına, denizlerin ve suların kirletilmesine karşı kadınlar örgütlenip direniş gösteriyorlar. Kapitalist küreselleşmeye karşı daha güçlü ses çıkarmak için öğrenci kadınların kendi aralarında birlikler kurma çabası bugün de sürüp gidiyor. 11 Eylül sonrası gelişmiş ülkelerde göçmen kadınlar yaşadıkları ülkelerde maruz kaldıkları haksızlıkları, ayırımcılığı ve ırkçılığı açığa çıkarmak için destek grupları kurmaya başladılar. En önemlilerinden biri de Irak’taki savaşta canlı kalkan olan pek çok kadın bugün bize ilginç gözlemler aktarıyorlar.

Ya da RAWA( Revolutionary Association of the Women of Afganistan), Afganistan Devrimci Kadınlar Örgütü 1977′de Afganistan’daki sosyal adalet için insan hakları amacına yönelik kurulmuştu. 1992′de kadın hakları için sosyal, ekonomik, kültürel ve politik yaşam alanlarında Taliban tarafından önce bastırıldı sonra da tamamen inkar edildi. Çünkü RAWA, Taliban kurallarına taban tabana zıt amaçlı çalışmaktaydı. Daha sonra ise ABD’nin desteğiyle iktidara gelen yönetim tarafından 1992-96 yıllarında binlerce kadının, pek çoğuna işkence edildi (7) **.

RAWA bugünkü Afganistanın inşasında da oldukça kayda değer işler yapmaktadır. Kanunla eğitimi yasaklanan kadın ve kız çocukları eğiten bir yeraltı okulu, sekiz gezici tıp ekibi, Afganistandaki göçmen kadın ve çocuklara yardım için Pakistan’ın Quetta kentinde sağlık ocağı, Kabil’in en büyük öksüzler yurdunda 1000 çocuğa yiyecek, eğitim gereçleri, giyecek sağladı. Şimdi Afganistan’ın dokuz yerinde savaşta kimsesiz kalan çocukların eğitim ve barınma gereksinimlerini sağlıyor.
Günümüzde kapitalist küreselleşmeye karşı artık eski klasik sosyalizmin söylemi olan “enternasyonalizm”in yeterli olmadığı açıktır. Çünkü, bugün serbest ticaret ve pazar ekonomisini savunan liberal demokratlar da enternasyonalizmden söz etmektedirler. Avrupa Birliği olduğu gibi ulusların ekonomik kültürel değerlerinin birbiri içinde eritildiği bir ekonomik birliktelik de çözüm olarak görülemez. Öte yandan geliğmiş ülkelerde bize yutturulmaya çalışılan çok kültürlülük adı altında hakim kültürün etnik kültürleri asimile ettiği bir ortamda dünya vatandaşlığı ne ölçüde mümkündür? Kanımca kadınların özgürleşmesi, ancak sınırların olmadığı ya da herhangi bir ülkenin kimliğine gerek duyulmadığı bir gezegende mümkün olacaktır. Ancak öylesi bir dünya için kat edilecek çok uzun bir yol olduğu gerçektir.

Kadınlar nasıl bir küreselleşme karşıtı hareket içinde yer almalılar? Kendi sorunlarını açıkça dile getirebilecekleri, sürdürdükleri kampanyaları konu edebilecekleri ortamlarda var olmalılar. Örneğin, şu ana kadar sürdürülen dünya sosyal forumlarının böylesi ortamlar sağladığı soru isaretlerüyle dolodur. Her ne kadar 11 Eylül saldırısıyla liberal demokrasi adı altında ulus-devlet yeniden kan kazandıysa da bu böyle sürüp gitmeyecek. Bilinen bir şey var ki patriyarkın olduğu bir dünyada özgürleşmenin mümkün olmadığı açıktır. Bu nedenle küreselleşme karşıtı hareketin, ekolojiye, toplumsal barışa, insan haklarına ve sosyal adalete duyarlı olduğu kadar feminizme de duyarlı olması gerekir.

Tüm çabalarımıza rağmen “küresel köyümüz”de Irak savaşı gibi etik dışı bir savaşı durduramadık. Yüzlerce kadın, kız çocuğu “akıllı bombalar”ca ya da Amerikan askerlerinin silahından çıkan kurşunlarla yok edildi. Daha fazlası kimbilir kaç kuşak boyunca genlerinde savaşın acısını duyacak. Tüm bunlara karşın, yarına yine de umutla bakmak olası. Çünkü, genelde insanlar özelde kadınlar; kapitalist küreselleşmenin sonuçlarını ve acılarını bir kader olarak görmeyip mücadele ediyorlar. Daha fazla sayıda kadını bu mücadeleye katmalıyız. Çünkü etik değerlere dayalı başka bir dünyanın mümkün olduğunu biliyoruz. Bombalar, askeri diktatörlükler, gerici rejimler ve uyum yasaları, Can Baba’nın dediği gibi başka türlü bir şey benim istediğim söylemini engelleyemeyecek! Bir mum ışığının aydınlığında barışı, kardeşliği, dayanışmayı ve adaleti arayan kadınların sesinin günden güne artacağına inanıyorum.

1. CorpWatch March 22, 2001 http://www.corpwatch.org
2. Vandana Shiva Küreselleşme karşıtı harekette etkin rol oynar ve birçcok yayını bulunmaktadır.
3. Helton, A.C., and Jacobs, E., “Combating
Human Smuggling by Enlisting the Victims,” Migration World, Vol. XXVIII, No. 4, New York, 2000
4. Canadian Labour Congress, “Women’s Work: A Report.” 1997, http://unpac.ca/economy/images/sewing
6. Muslim Women and Globalization, http://www.stanford.edu
* (bu konuyu daha önceki sayıda ele aldığım için bu yazıda konu etmiyorum).
7. **Afgan Devrimci Kadınları, yeni projelerini anlatmak ve deneyimlerini paylaşmak ve yeni destekler bulmak için dünyanın çeşitli yerlerine ulaşmaya çalışarak esintiler yaratmaktadirlar. http://www.rawa.org
http://www.kuyerel.com/modules/AMS/article.php?storyid=101